وڵات

2012-02-10T01:30:00.000-08:00

بڕوا بە تورک و ئەمریکایەکان مەکەن!

کاوە ئەمین

لەگەڵ ئەوەی کە هەژموونی ئەمریکا لە هەموو روویەکەوە باڵی بەسەر جیهاندا کێشاوە، جا لە لایەنی ئابووریەوە بێت یانیش سیاسی و فەرهەنگی، کەچی هێشتا ئەو وڵاتە وەکو دێوەزمەیەک تەماشا دەکرێت و دەموچاوێکی ناشیرینی هەیە لە نێو خەڵکدا. ئەویش زیاتر بەهۆی چاوچنۆکی و پاوانخوازی ئەو وڵاتەوەیە، ئاخر ئەوان لە پێناو بەرژەوەندی خۆیاندا، دەتوانن لەگەڵ دیکتاتۆرترین کەسی جیهاندا هاوپەیمان بن، ئیتر گرنگ نییە لەناوخۆی ئەو وڵاتەی کاکی دیکتاتۆر چی دەگوزەرێت، نموونەیش زۆرن ئەگەر تەنها چاوێک بە پەیوەندییەکانی ئەو وڵاتدا بخشێنین لە دوای ساڵانی پەنجاکانی سەتەی رابردووە، ئێستایشی لەگەڵدا بێت.

راستە کورد براوەی یەکەمە لە لەکۆڵکردنەوەی دیکتاتۆرێکی وەکو سەددام حسێن و تڕۆکردنی حیزبی بەعس لە عێراق، کە رووبەرووی دەیان کۆمەكوژی و خراپکردنی ژینگەی کوردستان بووبووە، بەڵام ئەمریکا تا ئێستایش سیاسەتێکی روون و ئاشکرای نییە بەرانبەر کێشەی کورد بەتایبەتی لە لە پێوەندی لەگەڵ ناوچە داگیرکراوەکان و کێشەی کورد لە باکووری کوردستان و تەنانەت لەبەرانبەر ئێرانیشدا کە دووژمنی سەرەکی و ئاشکرای ئەمریکایە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕستدا. باشترین نموونەیش بێدەنگی ئەو وڵاتە بوو لەبەرنبەر تۆپبارانکردنەکانی ئێران بۆ سەر باشووری کوردستان.

لەم رۆژانەدا بەڕێکەوت لەگەڵ پیاوێکی سوێدیدا کەوتمە قسەکردن کە ئەفسەرێکی خانەنشینی هێزی دەریایی سوێد بوو، وەکو عادەتێکی سوێدیەکان کە لەگەڵ ئێمەی پەنابەردا دەکەونە قسە، ئەگەر پرسیاری یەکەمیان ئەوە نەبێت کە خەڵکی کوێی، ئەو بێشک دووم پرسیاریان ئەوەیە. کاتێک لە وەڵامدا وتم، خەڵکی کوردستانم، پێم سەیربوو نەیگوت کام کوردستان، خۆی پارچەکانی یەکە بەیەک ریزکرد و تەنانەت بەشەکەی سۆڤیەتی جارنیشی لەگەڵ ریزکرد کە ئێمەی کورد خۆمان شەرم دەکەین یانیش ناوێرین بەئاشکرا ناوی بەرین. پاشان درێژەی بە قسەکانی داو، باسی کەرکووکی هێنایە پێشەوە، کە رەنگە زیادەرۆی نەبێت ئەگەر بڵێم لە ئەندام پەرلەمانێکی کورد چاکتر دەیزانی چەندە دەوڵەمەندە بە نەوت و چەند گرنگە لە بنیاتنانەوەی ژێرخانی ئابووری کوردستاندا. ئەو ئەفسەرە خانەنشینە کە ناوی ئەندەرش بوو، دەیگوت ئەگەر ئێوە بتوانن کەرکووک بگێرنەوە ژێر دەستەڵاتی خۆتان ئەوا دەتوانن بەبێ هیچ کێشەیەک دەوڵەتی سەربەخۆیی خۆتان هەبێت و بەباشی تێیدا بژین. کە گەیشتینە سەر باسی دەوری ئەمریکا و تورکیا، ئەفسەرە سوێدیەکە پێداگیری لەسەر ئەوە دەکرد کە ئێمەی کورد لە سیاسەتەکانی رۆژئاو بە تایبەتی ئەمریکا زەرەرمەندبووین لە مێژوودا، تەنان باسی ئەوەی دەکرد کە ئەگەر رۆژێک بووینە دەوڵەت ڕەنگە کارێکی ژیرانە ئەوە بێت کە لە پای دابەشکردنی کوردستان لە لایەن بەریتانیا و فەرەنسا لە سەردەمی دوای جەنگی جیهانی یەکەم، لە مەحکەمەیەکی نێونەتەوەیدا داوای قەرەبووی زیانەکانمان بکەینەوە کە لە پای ئەو دابەشکردنەوە رووبەرووی نەتەوەکەمان کراوەتەوە و بووینە نێچیری ئەو وڵاتانەی کە کوردستانیان بەسەردا دابەشکرا، زوو زوویش تورکیای وەکو میناک دەهێنایەوە کە چۆن کورد و ئەرمەنییەکانی کۆکوژ کردووە و رۆژئاوایش تەنها دەوری تەماشاچییەکی بینیوو، ئەو پێی وابوو کە بەڵەیەکی ڕەشە بە تەوێڵیانەوە.

لە لایەک خۆشحاڵ بووم کە سوێدییەک ئاوها مرۆڤدۆستانە باسی نەتەوەکەمان دەکات و شارەزاییەکی چاکی لەسەر کوردستان هەبوو، و لە لایەکی دیکەوە شەرمم دەکرد کە خۆمان هێندە خەمساردین و دەوڵەتی کوردیمان تەنها وەکو مافێک بەرەوا دەزانین بەڵام لە کردەوەدا دەست و پێ سپین. شەرمم دەکرد کاتێک دەیگوت ئێوە بۆ دەرسێک لە جوولەکەکان وەرناگرن کاتێک دەوڵەتیان دامەزراند لە هەموو دنیاوە روویان دەکردەوە ئەو وڵاتەی بۆیان دامەزرێنرا لە دوای جەنگی جیهانی دووەم؟ کەچی ئێمەی کورد خۆمان دەمانەوێت ئەو کوتە دەوڵەتۆکەی لە باشوور هەیە ناشیرین بکەین، مەبەستم ئەوە نییە کە رەخنەی لێنەگرین بەڵام بۆچاککردنی. ئاخر هەندێک کورد وا باسی بەهاری عەرەبی دەکەن وەکو ئەو وڵاتانەیان کردبێتە شامی شەریف، ئەوە نییە بەرهەڵسکرانی سووریایی ئامادەنین لەژێر لێویشەوە باسی مافەکانی کورد بکەن!

کاتێک ئەندەرش خواحافیزی لێکردم، بەزەردەخەنەیەکەوە وتی: هیوادارم کە رۆیشتم نەڵێیت پیرەپیاوێکی چەنەبازم بوو و خەڵەفاوم، لەبیرت نەچێت ئەوەی پێم وتی، بە ئەمریکایی و تورکەکان بڕاو نەکەن.

منیش تەنیا سەرێکم بۆ لەقاند و لەدڵی خۆمدا وتم، کاک ئەندەرش منی لێنەبووبێت بە سەرۆککۆماری کوردستان. بۆیە تەنها وتم، بیرێکی باشی لێدەکەمەوە، جەنابی ئەفسەر، جارێ خاتراتە، هەیدۆ!

تێبینی: لە رۆژنامەی رووداو دا بڵاو کراوەتەوە.

2012-01-23T09:37:00.000-08:00

حكومەتێكی نیشتیمانی بۆ هەمووان

كاوە ئەمین

لە زۆر وڵاتی جیهاندا، كاتێك وڵات دووچاری تەنگژە و گێژاوی سیاسی یانیش هەڕەشەی دەرەكی دەبێت، حكومەتێكی نیشتیمانی بنكە فراوان لە هەموو پارتەكانی نێو پەرلەمان پێكدەهێنرێت، تاوەكو ئەوكاتەی وڵاتەكە دەكەوێتەوە سەر رەوتی ئاسایی خۆی و هەڕەشە ناوخۆیی و دەرەكییەكان دەڕەوێنەوە، پاشان هەڵبژاردنی پێشوەختە یانیش هەڵبژاردنی ئاسایی دەكرێت و گەل بڕیاری خۆی دەدات، ئەگەر بەرە و پارتەكانیش نەتوانن دەنگی زۆرینەی پێویست بەدەستبێنن بۆ پێكهێنانی حكومەت، زۆرجار پارتێكی ناوەند كە نزیكایەتی لەگەڵ دوولای براوەدا هەیە، دەوری یەكلایكەرەوە دەبینێ، بۆ نموونە لە وڵاتێكی وەك سوێد وا رێكەوتووە پارتی ناوەند (سەنتەر) یانیش پارتی ژینگە ئەو دەورە ببینێت، خۆ ئەگەر لە حكومەتیشدا بەشدارنەبن ئەوا لە پرسە گرنگەكانی وەك بودجەی وڵات و كەمكردنەوەی بێكاری پشتیوانی لە حكومەت دەكەن ، بەوشێوەیە ئەگەر حكومەتەكە كەمینەش بێت، ئەوا كارەكانی بەباشی بەڕێوە دەڕوات.
هەرچەندە باشووری كوردستان وڵاتێكی سەربەخۆ نییە، بەڵام ئەوە بۆ ماوەی بیست ساڵ دەچێت، حكومڕانییەكی خۆجێی بە كردەوە وڵات بەڕێوەدەبات، ئەگەر تەنها ئەم چەند ساڵەی دوای رووخانی رژێمی سەددام حوسێن وەك حكومەتێكی خۆجێی تاڕادەیەك سەقامگیر چاولێبكەین، ئەوا سەرەڕای هەموو كەموكورتییەكانیش هەردوو پارتی هاوپەیمان، پارتی و یەكێتی وڵاتیان بەڕێوەبردووە، ئەمەیش لە سیاسەتدا كارێكی ئاساییە، مادام دەنگی زۆرینەیان هێناوە، دەبێ رێز لە ئیرادەی خەڵك و زۆرینە بگیرێت، دواجار ئەوە پارتە سیاسییەكان خۆیانن كە بڕیار دەدەن حكومەتێكی چۆن چۆنی پێكبێنن. ئەمەش بەو مانایە نا كە بەهەموو شتێكی ئەو حكومەتە بگوترێت ئامین، بەڵكو ئەوە كاری ئۆپۆزیسیۆنە كە بەوردی چاودێری كارەكانی حكومەت بكات و حكومەتیش دەبێ لە پرسە گرنگەكانی كە پەیوەندی بە زۆرینەی خەڵك و ئەمنی قەومییەوە هەیە بڕیارەكان بە كۆدەنگ یانیش بە زۆرینەی رەها و رێككەوتنی هەمەلایەنە تێپەڕێنێت، چونكە حكومەت نابێ لە پرسە گرنگەكاندا تەنها پشت بە زۆرینەی دەنگەكانی خۆی لەنێو پەرلەماندا ببەستێ. لە دەستووری هەر وڵاتێكدا، چەند قانونێكی نەگۆڕ هەن كە حكومەت ناتوانێ دەستكاریان بكات جا با ئەو حكومەتە زۆرینەی دەنگەكانیشی بەدەستهێنابێ، مەگەر ئەوەی دوو لەسەر سێی دەنگەكانی بەدەستهێنابێ، بۆیە ئاساییە كە حكومەتی داهاتوو هەندێك یاسای حكومەتی پێشوو هەڵوەشنێتەوە، بۆنموونە ئەگەر ئۆپۆزیسیۆن لە كوردستاندا لە هەڵبژاردنی داهاتوودا بەشی ئەوەندە دەنگیان هێنا كە حكومەت پێكبێنن، ئەوا زۆر بە ئاسانی دەتوانن یاسای خۆپیشاندان كە ئەو هەڵایەی لەسەر دروستكراوە بگۆڕن و دەستكاری بكەن.
ئێستا كە بەگوێرەی رێككەوتنی ستراتیژی نێوان پارتی و یەكێتی، رێككەوتنی پێشوەختە و ئاڵوگۆڕ لە حكومەتدا دەكرێت، دەبێ كەسێكی خاوەن ئەزموون و بەتوانا كە بتوانێ وڵات بەڕێوەببات دیاریبكرێت. پارتی كارێكی باشیكردووە كە نێچیرڤان بارزانی دەستنیشان كردووە بۆ پۆستی سەرۆكایەتی حكومەتی داهاتوو، واتە كابینەنی حەوتەم. بەحكومی ئەوەی كە نێچیرڤان بارزانی چەند جارێك سەرۆكایەتی حكومەتی هەرێمی كردووە و ئەزموونێكی تاڕادەیەك باشی هەیە، چاوەڕوانی ئەوەی لێدەكرێت كە بتوانێ بەسەركەوتوویی ئەم دوو ساڵەی حكومەت بەڕێوە ببات. هاوكات پێدەچێ نێچیرڤان بارزانی لەلایەن ئۆپۆزیسیۆنەوە قبوڵكراوبێت، لەولاشەوە لەلایەن یەكێتییەوە و بەتایبەتی شەخشی مام جەلالەوە پشتیوانی لێدەكرێت، هەر لەو روانگەوەبوو كە بە دەستپێشخەری مام جەلال، دوو ساڵەكەی یەكێتی درایەوە نێچیرڤان بارزانی لە كابیەنی پێنجەمدا. لەلایەكی دیكەوە نێچیرڤان بارزانی پەیوەندییەكی باشی لەگەڵ پارتە سەرەكییەكانی بەشەكانی دیكەی كوردستان هەیە و بە ئاشكرا پشتیوانی لە مافەكانی گەلی كورد دەكات و پێداگیری لەسەر چارەسەركردنی سیاسیانەی كیشە كورد دەكات بەتایبەتی لە باكووری كوردستان، لایەنە كوردییەكانیش هەوڵەكانی بەهەند وەردەگرن، چونكە چارەسەركردنی كێشەی كورد لە باكوور دەبێتە پشتیوانییەكی گەورە بۆ باشووری كوردستان و زۆر لە خەڵكانی نەتەوەیی لە نێوەراستی سەتەی رابردووە و ئێستایشی لەگەڵدابێت لەسەر ئەو باوەڕەن، چارەسەركردنی پرسی كورد لە باكووری كوردستان كلیلی چارەسەری بنەڕەتی كێشەكانی كوردستانی گەورەیە. زۆر لەوانەی كە لە نزیكەوە نێچیرڤان بارزانی دەناسن، گەواهی ئەوە دەدەن كە ئەو پیاوە خاوەن بیرێكی كوردستانییە، بۆیە ئەگەر ئەو ببێتە سەرۆكی كابینەی حەوتەم، دەبێ لە پراكتیكدا ئەوە بۆ خەڵكی كوردستان بسەلمێنێ و بەدوو ئاراستەدا كار بكات، لەلایەك ئاشتەوایی و تەبایی لە باشووری كوردستان بەدیبێنێ، لەلایەكی دیكەوە دەبێ ئەوەلەویەتی كاروباری دەرەوەی حكومەتەكەی، كاركردن بێت بۆ بەستنی كۆنگرەیەكی نیشتیمانی كوردستانی كە تێیدا دەستنیشانی خاڵە سوورەكان بكرێت و هیچ پارت و لایەنێكی كوردی نەتوانێ لەژێر هیچ هەلومەرجێكدا بیانبەزێنێ.
گرنگە كە لە كابینەی حەوتەمدا، هەموو پارتەكانی نێو پەرلەمانی كوردستان بەشدارییەكی جدی تێدا بكەن و تەنانەت دەبێ هەوڵبدرێت كە ئەو نەتەوانەی لە كوردستاندا دەژین بەجۆرێك لە جۆرەكان دەوریان پێبدرێت. یەكێك لە ئەركە گرنگەكانی كابینەی حەوتەم دەبێ لەسەر بنەمای هاووڵاتیبوون، ئازادی ، یەكسانی و دادپەروەری كارەكانی ئەنجامبدات بەشێوەیەك كە ئەو دیوارەی نێوان حكومەت و خەڵك بەتەواوی نەهێڵێ كە بووەتە بەربەستێك لەبەردەم بەرەوپێشچوونی كوردستان. هاوكات تەنها لە رێگەی حكومەتێكی بەهێزەوە دەتوانرێ گوشار بخرێتە سەر بەغدا بۆ گەڕانەوەی ناوچە داگیركراوەكان، بەتایبەتی لە رێگەی گوشاری سیاسی و خرۆشانێكی نەتەوەییەوە كە هەموو لایەنەكان بەشداری تێدا بكەن، بەتایبەتی نەهێشتنی ئەو بارودۆخە نەخوازراوەی كەركووك كە بەهۆی نەبوونی سیاسەتێكی نەتەوەییەوە دروستبووە.
بۆئەوەی كورد چیدیكە نەبێتە كارتێك بەدەست زلهێز و وڵاتانی ناوچەكەوە، دەبێ پەلە بكرێت لە كۆبوونەوەی پێنج قۆڵی و بەبێ هیچ شەرت و مەرجێك كۆبوونەوەیەكی بەپەلە ببەسترێ و تێیدا قامك بخرێتە سەر خاڵە هاوبەشەكان و زەمینەیەكی لەبار بۆ خوڵقاندنی كەشوهەوایەكی سیاسی وابخوڵقێنرێ كە كێشەكان چارەسەر بكرێن و بۆ دوو ساڵی داهاتوو حكومەتێكی نیشتیمانی دابمەزرێت و بەجیدی پشتیوانی لە نێچیرڤان بارزانی بكرێت تاوەكو بتوانێ كارەكانی بە باشی بەڕێوەببات ، دوای ئەو دوو ساڵە با دەنگدەران و سندوقی دەنگدان سەنگی مەحەك بێت بۆ حكومەتی ئەوكاتە و هەر لە ئێستاوە حیزبە سیاسییەكان پیرۆزبایی لە براوە بكەن، دەكرێت خاڵێك لەو خاڵانەی كە وەك هێڵی سوور دەستنیشان بكرێت، دۆڕاوەكانی هەڵبژاردن ملكەچی زۆرینەبن و بە شێوەیەكی مەدەنیانە ئاڵوگۆڕی دەسەڵات بكرێ.

تێبینی: لە رۆژنامەی رووداو دا بڵاو کراوەتەوە

2012-01-18T13:27:00.000-08:00

لێکدانەوەیەک بۆ خەمەکانی رۆبسکێ

کاوە ئەمین

تێبینی: ئەم وتارە لە رۆژنامەی میدیا لە ١٧- ١ بڵاو کراوەتەوە.

گوندی رۆبسکێی هەرێمی شرناخی باکووری کوردستان، وەکو زۆر گوندی دیکەی کوردستان، لە لای زۆرێک لە ئێمە گوندێکی نەناسراو بوو، بەڵام کۆمەڵکوژی ٣٥ لاوی گۆڵبەری کورد لە شەوی ٢٨ لەسەر ٢٩ ی ١٢، ٢٠١١، هۆکارێک بوو کە ئەو تراژدیایە ببێتە لاپەڕەیەکی دیکەی خوێناوی نەتەوەکەمان و تەرمی لەتوپەتکراوی لاوانی کورد و گوندی رۆبسکێ لە هزری زۆرێک لە ئێمەدا بمێنێتەوە. رەنگە کەم رووداو، هێندەی ئەوەی لە رۆبسکێ رویدا، هێندە کوردی هەر چوار لای کوردستانی نیگەران کردبێت و هێندە کاردانەوەی دژی تورکان بەدوای خۆیدا نەهێنابێت. دیمەنێک لە دیمەنەکان کە لە لایەن ئەوانەی کۆمەڵکوژیەکەیان بەچاوی خۆیان بینیبوو، دوو منداڵ بە مردووی دەستیان لەنێو دەستی یەکتردا بوو. سەرکردەیەکی باکووری لە کاتی ناشتنی تەرمەکاندا وتی:"ئەوە پەیامێکە بۆ ئێمە. ئەگەر ئەوان بە مردووی دەستی یەکتریان گرتووە، ئێمە دەبێت بە زیندووی دەستی یەکتر بگرین."

پەیامێکە کە دەبێت هەموو کوردێک، گۆهداری بکات.

هاوخەمی کوردان لەو رۆژەدا لەگەڵ یەکتر، پەیامێکی گرنگ بوو بۆ داگیرکەران، بەتایبەتی نارەزایەتی کوردانی باشووری کوردستان، هەم وەکو حکومەت و هەمیش وەکو خەڵک، گرنگیەکی زۆری هەیە، چونکە باشووری کوردستان ئێستا نیمچە دەستەڵاتێکی سەربەخۆی هەیە و کوردانی پاڕچەکانی دیکەی کوردستان تەنها چاوەڕوانی هەڵوێستێکی وایان لێیان هەیە، بەتایبەتیش ناردنی نوێنەری سەرۆکی هەرێم بۆ بەشداری لە پرسەکەدا و پێشوازایان لە لایەن پەرلەمێنتارانی پارتی ئاشتی و دیموکراسیەوە، ڕاچڵەکاندنێکی نوێیە لە سیاسەتی کوردیدا.

لەگەڵ ئەوەشدا، دەبینین کە هەندێک لێکدانەوەی سەیر و سەمەرە بۆ رووداوەکان کران لە لایەن هەندێک نووسەرەوە کە جێگای هەڵوێستە لەسەرکردنە. وەک میناک لە رۆژنامەیەکدا خوێندمەوە کاکی نووسەر ئەو تاوانە وەکو هەڵەیەکی ستراتیجی تەماشا دەکات و دەنووسێت:"سوپای تورکیا بەم کارەی کەوتە هەڵەیەکی ستراتیژی گەورەوە بەوەی کە پەلەی کرد لە بڕیاردان لە هێرشکردنە سەر قافڵەیەک کە دیار نییە هێشتا سەر بە چەکدارەکانی پەکەکەن یان خەڵکی سڤیلن." ئەگەر بە قسەی ئەم کاکەیە بێت ئەگەر ئەو ٣٥ کوردە، گریلای پارتی کرێکارانی کوردستان بونایە، کیشەیەک نییە و تورک مافی ئەوەیان هەیە لەبەرئەوەی چەکیان پێیە، کۆکوژیان بکات! چەند هەڵوێستێکی دووڕوویانە و ناکوردانەیە، چەند شەرمە مرۆڤ ئاوا بیربکاتەوە. لەوەیش ناکوردانەتر ئەوەیە کە تورکۆت ئۆزالی گوایە بە رەچەڵەک کورد کە هەموو ژیانی خۆی بۆ خزمەتکردنی تورک و ئەتاتورک سەرف کرد، بە کەڵە پیاو ناوببەیت، تەنها لەبەر ئەوەی وتویەتی کورد هەیە یان کێشەی کورد چارەسەر دەکات. ئاخر خۆ کورد هەر هەبووە و هەر هەیە، ئەوە داگیرکەرانن کە چاویان کوێربووە و نەتەوەیەکی چل ملیۆنی نابین. ئۆزال لە باشترین حاڵەتدا وەکو تەها محێدینەکەی ئەم دیوو سنوورە، بگرە کەمتریش بووە، ئیتر بۆ وەکو "کەڵە پیاو" بە کوردانی باشووری دەناسێنن و خەریکن فیلمێک لەسەر ژیانی دەردەکەن، ئەی بۆ ناچن لەسەر ژیانی سەید رەزا و شێخ سەعید و ئاپێ مووسا عەنتەر یان لەیلا زانا فیلمێک دەرکەن؟

دەوڵەتی تورکیا لە دوا ساتەکانی ماڵئاوایی لە ساڵی ٢٠١١ پەڵەیەکی ڕەشی دیکەی لەسەر لاپەڕەی مێژووی زاڵمانەی خۆیان تۆمارکرد، بەڵام کوردیان هەنگاوێکی دیکە لە یەکێتی نەتەوەیی نزیکردەوە، هاوهەڵوێستی کوردان لە سەرتاسەری جیهان ئەوەی نیشاندا و ئیسپاتیانکرد کە چیدیەکە خۆیان بەبێ خاوەن نازانن، وەکو سەردەمانی پێشوو.

بۆیە پێناچێت کورد هەروا بە ئاسانی ڕۆبسکێ لەیاد بکات.

2011-12-16T12:47:00.000-08:00

ڕاپەرینی دێرسیم لە ساڵی ١٩٣٧- ١٩٣٨ و پرسیار لەمەڕ کۆمەڵکوژی

نووسینی: پرۆفیسۆر داڤید گاونت

وەرگێرانی لە سوێدییەوە: کاوە ئەمین

تێبێنی: ئەم وتارە لە رۆژنامەی رووداو دا لە ٥/١٢ بڵاو کراوەتەوە.

لە کۆتایی ژیانی کەمال ئەتاتوردا، یەکەمین سەرۆک کۆماری تورکیا، حکومەتەکەی فەرمانی سەرکوتکردنی تەواوی راپەرینێکی هەرێمی کوردەکانیدا لە ناوچەی دێرسیم. وەکو ئەوە وابوو کە حکومەت ماوەیەکی زۆربێت خۆی ئامادەکردبێت بۆ داگیرکردنی شوێنێکی دیاری راپەڕیوو کە سەرسەختانە دژایەتی ڕێکخستنەوەی تورکیای نوێیان دەکرد. کوردانی دێرسیم بەرەنگاری هەوڵە سەرسەختەکانی دەوڵەت بوونەوە کە دەیانویست ئەو سەربەخۆییەی کە هەیانبوو نەهێڵێ و لەو ڕێگەیەوە زمان، فەرهەنگ، ئاینە جیاوازەکەیان عەلەوێتی لە رەگوریشەوە هەڵتەکێنی. خەباتی دژی سەربەخۆی کوردانی دێرسیم بە بەهانەی هەنگاوێکی پێویست لە مۆدێرنکردنی وڵاتدا ئەنجامدەدرا، ئەوەیش لە شێوەی بەناوەندیکردنی دەستەڵاتێکی گشتگیر کە هەموو وڵات لەخۆ بگرێت کە بەتورکی قسەیان دەکرد، بەشان و پێداهەڵدانی فەرهەنگی تورکی و پەیرەوکردنی مەزهەبی سوننە کە فۆرمێکی ئیسلامە.

لەسەردەمی ئەتاتورکدا، نکۆلی لەوە دەکرا کە کورد نەتەوەیەکی سەربەخۆیە، دەوڵەت وەکو تورک تەماشای دەکردن کە زمانی تورکیان لەبیرچووبێتەوە. بەرهەڵستکاری کوردەکان وەکو "نەخۆشییەک کە سەتەیەک درێژەی هەبێ" تەماشا دەکرا، کە هەرەشە بوو بۆ سەر گەشەسەندنی تورکیا. هێرشە سەربازییەکان بۆ سەر ناوچەکانی دێریسم وەکو خەباتی "شارستانێتی بەدژی فیودالێزم" و سەرۆکخێڵە تینوو بە دەستەڵات و ژیانێکی هەتابڵێی سەرەتاییانە، چاوی لێدەکرا. هەروەها ناوی کوردیی دێڕسیمیان گۆڕی بۆ تونجەلی.

بەڵام هەر کە نوێنەرانی حکومەت کە پێکاهاتبوون لە پۆلیس و کارمەندانی باجوەرگر لەناوچەکدا خۆیان نیشاندا، کوردەکانی دیڕیسم لە ساڵی ١٩٣٧ دەستیان بە ڕاپەرین کرد. سووپای تورکیا بەناردنی ٢٥ هەزار سەرباز لە هاوینی ١٩٣٧ وەڵامی دانەوە، ساڵێک دوای ئەوە واتە ساڵی ١٩٣٨، ژمارەی سەربازەکانی گەیاندە ٥٠ هەزار. بە لەبەرچاوگرتنی ژمارەی دانیشتوانی ناوەندی دێرسیم کە خۆی لە ٦٥ تا ٧٠ هەزار کەس دەدا، هێزی تورکیا زۆر زۆر گەورەبوو، ئامانجیش لەوە ئەوە بوو کە بۆ هەتاهەتایە لەرەگوریشەوە دەریانبهێنن.

شۆڕشی دێرسم یەکەمین شۆرش نەبوو لەدوای رووخانی دەوڵەتی عوسمانییەوە، بە پێچەوانەوە چەندین شۆرشی دیکە بەرپاکرابوون وەکو راپەرینی کۆچگیری Koçkiri (١٩١٩- ١٩٢١) و شۆرشی شێخ سەعید ١٩٢٥ لە شٶڕشە گەورەکان بوون. هەروەها چەندین ڕاپەرینی بچکۆلەی دیکە کران کە تەنها گرنگییەکی هەرێمیان هەبوو لە ڕۆژهەڵاتی ئەناتۆلیا لە باکوورەوە لە چیایی ئاراراتەوە بیگرە هەتا دەگاتە نسێبین لە باشوور. خەڵکی دێرسیم لە زۆرێک لەو ڕاپەرینانەدا بەشداریان کردووە و هەندێک جاریش دەوری سەرەکییان بینیووە. هەروەها باسی ئەوە دەکرێت کە لەشکری تورکیا لە ساڵی ١٨٧٦ وە، زیاتر لە ١١ جار هێرشی کردۆتە سەر ناوچەکانی دێرسیم تاوەکو سزای خەڵکی ئەو ناوچەیە بدات. لە ساڵانی ١٩٣٠ دا، دیڕسیم تاکە ناوچە بوو کە بەتەواوەتی لەدەرەوەی کۆنترۆلێ دەوڵەتی ناوەندییدا بوو. ئەو ناوچەیەش خۆی لە خۆیدا ناوەندێک بوو لە بنیاتی دەوڵەتی نوێی تورکیادا کە سنوورەکانی لە باکوورە بە ئەرزنجان، لە باشووریشەوە بە ئلازیگ (خارپوت)ەوە بوو. هەروەها لە هەموو ناوچە کوردییەکانی دیکەوە نزیکتر بوو لە ئانقەرەوە و دەیتوانی ببێتە هۆی بچرانی پەیوەندییە گەورەکان. جوگرفیایەکەی، شاخی سەربەفراوی بەرز و دۆڵی باریکی تێدا هەڵکەوتووە کە ئەویش بەردەوامییەک (یارمەتیدەرێک بوو) بۆ سەربەخۆییەکەی. لەبەر ئەوەی رێگاوبانی زۆر نەبوو و خراپ بوون دەتوانرا بە ئاسانی خۆیان لە داگیرکەران بپارێزن. دێڕسیم وەکو سویسرای تورکیایە، کە دانیشتوانی لە خێڵی بچوک بچوک کە یاسا و رێسای تایبەتی و دابونەریتی تایبەت بەخۆیان هەبوو. هیچ سەرژمێریەکی تەواو لەناوچەکەدا نەکرابوو چونکە خەڵکی ئەو ناوچەیە باج و سەرانەیان نەدەدایە دەوڵەت و هیچ داودەستگای دەوڵەتی تورکی لە ناوچەکدا نەبوون. بەڵام دانیشتوانی ئەو ناوچەیەی کە دەوڵەتی تورک هێرشیکردە سەر، بە ٦٥ تا ٧٠ هەزار کەس مەزەندە دەکرێت. رەنگە ١٥٠ هەزار کەس لە ناوچەکانی دەرەوەی هێرشە سەربازییەکان ژیابن. لە خەیاڵی دنیای تورکیدا، دیڕسیم وەکو ڕیزپەڕ (ئیستیسنا) وابوو. تەنها بەشێکی کەم بە دیالێکتی کورمانجی قسەدەکەن، زۆرینەی دانیشتوانەکەی بە زازاکی (کرمانجکی) قسەدەکەن. لەکاتێکدا زۆربەی کورد سوننی مەزهەبن، کەچی هەموو ئەوانەی دێرسیم مەزهەبێکی تایبەتیان هەیە کە پێی دەڵێن عەلەوی یانیش قزڵباس کە نزیکایەتیان لەگەڵ شیعەکان هەیە. عەلەویەکان هەندێک تایبەتمەندی خۆیان هەیە بۆنموونە ئەوان منارەیان نییە و بەشێکی هەرە زۆری ژنەکانیان بەشداری لە کاری رۆژانەدا دەکەن. لە سەرەمی عوسماییەکاندا، دێرسیمییەکان پەیوەندیان لەگەڵ مژدەدەر (مێسیونێرە) ڕۆژئاواییەکاندا هەبوو. هەروەها لە سەردەمی جەنگی جیهانی یەکەمدا، کوردانی دێرسیم لەپای پارێزگاری و داڵدەدانی ئەرمەنیەکان و پەنابەرە ئاسووریەکان و هاوکاریکردنیان تا بتوانن تورکیا بەجێ بهڵێن، ستایش کراون. زانیاری مێژوونووسان دەربارەی ئەوەی کە چی لەو ناوچەیە روویداوە، سنووردارە. بێجگە لە نووسینی ژمارەیەکی کەم لە بیرەوەری و مێژووی شەڕ، شتێکی وا لەبەردەستدا نییە. دەرگای ئەرشیڤی تورکیا بەرووی لێکۆڵەرەوەکاندا داخراوە، بەڵام یەک دوویەک لێرە و لەوێ دزەیان کردووە. لە ساڵی ١٩٩٠ دا، کۆمەڵناسی تورکی ئیسماعیل بێشکچی کتێبێکی دەربارەی کۆکوژیەکە نووسی و تێرمی کۆمەڵکوژی بەکارهێناوە "Tunceli kanunu 1935 ve Dersim jenosidi"، پێشکچی ئەوکاتە هەموو ئەو زانیاریانەی کە لەبەردەستدا بوون بەکارهێناوە، بەتایبەتی ئەوانەی لەسەر دەوڵەت بوون. خاڵی تێراونینی بێشکچی یاسا تایبەتییەکان بوون کە دەوڵەت لە ساڵی ١٩٣٥ دایناون تا دەستی سووپا ئاواڵا بکرێت لە ناوچەکەدا. بەقسەی دەوڵەت بەشێک لە ئامانجەکان ئەوەبوو کە ئەو خێڵە وەحشیانە بهێنە سەر ڕیگای "شارستانی"، پەروەردەی گشتی، چاککردنی ڕێگاوبان و پەیوەندەییەکان. سەرۆکوەزیر عیسمەت ئینینۆ باسی ئەوەی دەکرد کە دەبێت لە دێرسیم ڕیفۆرمی تایبەتی بکرێت کە بەهاوکاری سووپا دەستبەر دەکرێت، دروستکردنی "ڕێگاوبان، خوێندگا و پۆلیسخانە".

ئەم پلانانە رووبەرووی بەرهەڵستکاری بووەوە و هێڕشکرایە سەر یەکەمین پۆلیسخانە. زەحمەتە بزانی چەند کەس بەشداریان کردووە لە سەرەتای سەرهەڵدانەکدا، بەڵام لەسەرەتای ساڵی ١٩٣٧ دەوڵەت گەیشتە ئەو بڕوایەی کە شۆرشێکی گەورە بەرێوەیە. دەوڵەت دەستنیشانی ئەوەی کرد کە سەرکردەیەکی ئاینی بە ساڵاچوو، سەید ڕەزا، سەرۆکایەتی سەرهەڵدانەکە دەکات. هێڕشی گەورەی سەربازی لە مانگەکانی نیسان و گوڵانی ساڵی ١٩٣٧ بەرێوەچوون و لە ناوەڕاستی حوزەیرانیشدا گەیشتە چڵەپۆپە. زیاتر لە ٢٥ هەزار سەرباز و هێزی هەوایی و کچە بەخێوکراوەکەی ئەتاتورک، سەبیحە گۆکچین وەکو یەکەمین ژنەفرۆکەوانی تورکیا لە دنیادا ناوبانگی بڵاو بووەوە و وەکو نموونەی ژنی مۆدیڕنی تورکی ناسێنرا. بەگوێرەی هەوڵی رۆژنامەیەکی تورکی سەبیحە "دوا بۆمبی خۆی بۆ هەڵوەشاندنەوەی فیودالیزم" بەردایەوە. بەگوێرەی وتارێکیش کە لە رۆژنامەی نیۆرک تایمزدا لە ١٧ حوزەیرانی ١٩٣٧ دا بڵاو کراوەتەوە، پێنج هەزار کورد تەنها لە مانگی یەکەمی هێڕشەکاندا کوژراون. بەڵام هێڕشەکان لە مانگی ئاب و ئەیلولی هەمان ساڵدا دەستیان پێکردەوە. سەید رەزای سەرۆک و چەندین کەسی دیکە دەستگیرکران و لەسێدارە دران. بەڵام سەرهەڵدانەکە بەتەواوەتی خامۆش نەکرابوو.

دووجار، کوردانی دێرسیم نامەی ناڕەزاییان بۆ کۆمەڵەی گەلان نارد، لە مانگی تەمووز و نۆڤێمبەر ساڵی ١٩٣٧دا. وەکو کەمینەیەک دەبوو پشتیوانی و پارێزگاریان لێبکرایە لە لایەن کۆمەڵەی گەلانەوە. بەڵام تورکیا دەویست بە هیچ شێوەیەک ددان بە ناسنامەی هەبوونی کورد دا نەنێت وەکو گروپێکی نەتەوەیی نەنێت، بەڵکو پێداگیری لەسەر ئەوە دەکرد کە ئەوانە "چەتەن" و تەنها ئەوەیە کە زمانە تورکییەکەیان لەبیرچۆتەوە. کۆمەڵەی گەلانیش وەڵامی نەدایەوە. ساڵێک دواتر ١٩٣٨ دەستیان کردەوە بە هێڕشە سەربازیەکانیان و ئەمجارەیان ژمارەی سەربازەکان گەیشتبووە ٤٠ هەزار و ٤٠ فرۆکەی جەنگی.

مرۆڤ دەتوانێ بڵێ ئەوە لە ساڵی ١٩٣٨ دا بوو کە کۆمەڵکوژی بە مانای جینۆساید روویدا، چونکە بەکارهێنای هێز گەیشتبووە لووتکە و هێڕشەکان بەرفروان بووبوون و شۆڕشی کوردان خامۆشکرا.

کەمن ئەوانەی شایەتی لەسەر رووداوەکانی دێڕسیم بدەن، بەڵام دەبێ هێزێکی زۆر بەکارهێنرابێ و وەحشیانەبووبێت. دیبلۆماتە بیانییەکان شانبەشانی ئەوە سەرنجیان بۆ لای کۆمەڵکوژی ئەرمەنییەکان ڕاکێشرا لە جەنگی جیهانی یەکەمدا. نوری دێرسیمی کە دوکتۆر بوو و هاوکات ناسیۆنالیستێکی کورد بوو لە ساڵی ١٩٣٨ ناوچەکەی بەجێهێشت، لە ساڵی ١٩٥٢ دا نووسیویەتی کە تەنها شەڕڤانانی کورد لە جەنگەکەدا نەکوژران بەڵکو ژنە بێپشتوپەنا و منداڵانیش کوژران. زۆربەی جار ژنەکان لە نێو ئەشکەوتەکاندا خۆیان دەشاردەوە ، بەڵام بەهۆی دوكەڵی ئەو ئاگرەی کە سەربازەکان لەبەردەمی دەرگای ئەشکەوتەکاندا دەیانکردەوە، دەخنکان. ئەو عەشیرەکوردانەیشی کە بەشداریان لە سەرهەڵدانەکەدا نەکردبوو کەوتنە بەر شاڵاو و لەرەگ و ڕیشە دەرکێشران. ژمارەیەک عەشیرەت لەناوبران دوای ئەوەی خۆیاندا بە دەستەوە داو و چەکەکانیان تەلسیم کردەوە. هەروەها باسی ئەوەیش دەکردێت کە چۆن ژن و منداڵەکان لە نێو خانوەگەورەکاندا کۆدەکرانەوە و دەیانسووتاندن. لە کتێبێکدا کە لە ساڵی ١٩٧٠ لە لایەن سەعید کرمزیتۆپراکەوە (کە نازناوەکەی دوکتۆر شڤان بوو) نووسراوە، فرۆکەجەنگییەکان بۆمبای ژەهراویان باراندووە. سوپای تورکیا دەربارەی هێرشەکانیان بۆسەر گەلی کورد راپۆرتێکیان هەیە کە تێیدا بەشێکیان بۆ ناوچەی دێرسیم تەرخان کردووە کە هەندێک دۆکۆمێنتی سەردەمیانەشیان لەخۆ گرتووە. نێوەڕۆکی ئەو راپۆرتە، نووسینی نووسەرە کوردەکان پشتڕاستدەکاتەوە، تەنها ئەوە نەبێت کە باسی بەکارهێنانی گازی ژەهراوی تێدا نەکراوە. ئەو بەڵگەیە ئەوە نیشاندەدات کە چۆن سووپا ناوی گوندە کودییەکان دەبات کە چۆن کاولوێرانیان کردوون و هەروەها چۆن "چەتەکان" و خێزانەکانیان لەناوبردووە و ماڵەکانیان سووتاند و تاڵان کردووەن. لە ڕاپۆرتێکی دیکەدا هاتووە کە چۆن لە ماوەی ١٧ رۆژدا لە ئەیلوولی ساڵی ١٩٣٨ دا، ٧٩٥٤ کەسیان کوشتووە یانیش قۆڵبەستکردووە. بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە تەنیا ١٠١٩ پارچە چەک دەستیان بەسەردا گیراوە، بە روونی نیشانی دەدات کە هێرشەکان لە ئاستێکی بڵندا بەو ئاراستەیەدا بوو کە خەڵکانی بێچەکی مەدەنی سزا بدەن.

ژمارەی تەواوەتی قوربانییەکان بە گوێرەی راپۆرتێک لە لایەن چاودێری هێزەکانی سوپاوە و رۆژنامەی رادیکاڵ وەکو سەرچاوە نیشانی دەدات، ١٣١٦٠ کەس کوژراون و ١١٨١٨ کەسیشی راگوێزراون. بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە ژمارەی دانیشتوانی ناوچەکە حەفتا هەزار کەس بووە، ئەوا لە %٣٥ دانیشتوانەکەی لەدەست داوە. دیارنییە کە ئاخۆ سووپا ئەو ژمارەیەی لەسەر چ بنەمایەک دەرخستووە. بەڵام بە ئیحتیمالێکی زۆر ئەوان تەنها ئەوانەیان حسابکردبێت کە راستەوخۆ لە شەڕەکاندا کوژرابێتن، نەک ئەوانەی کە دواتر بەهۆی برینداییەوە گیانیان لە دەست داوە، یانیش خەڵکانی دیکە بێچەک کە بەهۆی دژواریەوە لە کاتی راکردنیاندا گیانیان لەدەست داوە لە نێو شاخە بەرزەکاندا. زانیاری زیاتر کە لە لایەن کوردەکان بڵاو دەکرێتەوە، باسی ٤٠ هەزار کوژراو دەکات، بەڵام زەحمەتە مرۆڤ بتوانێت پشتڕاستیان بکاتەوە.

دیبلۆماتێکی بەریتانی نووسیوەتەتی "زۆر سەرچاوە ئەوەیان پشتڕاستکردۆتەوە کە لەکاتی پاکتاوکردنی ئەو ناوچە کوردییە (مەبەست لە دێرسیمە)، داودەزگا سەربازییەکان هاوشێوەی ئەو میتۆدانەیان بەکارهێناوە کە لەسەر دەمی جەنگدا بەدژی ئەرمەنییەکان بەکاریان هێناوە: هەزاران کورد بە ژن و منداڵەوە کوژران؛ ئەوانی دیکە کە زۆربەیان منداڵ بوون فڕێدرانە ناو ئاوی رووبای فوراتەوە؛ هاوکات هەزاران کەسی دیکە کە کەمتر وەکو دوژمن چاویانلێکراوە دوای ئەوەی دەستگیراوە بەسەر مەڕ و ماڵات و سەروەت و سامانیاندا بۆ ناوەراستی ئەنادۆلێا راگوێزراون."

دوای پاکتاوکردنی ئێتنیکی ناوچەکە، بنکەی سەربازی هەمیشەیی لە ناوچەکەدا جێگیرکران و سووپا بۆ ماوەیەکی دورودرێژ دەستی گرت بەسەر کاروباری هەرێمەکەدا. سەرەڕای ئەوەی کە باسی بە "شارستانێتی" ناوچەکە دەکرا، رۆژنامەنووسێکی تورک لە کانوونی دوومی ساڵی ١٩٤٨ دا دەستنیسانی ئەوە دەکات کە رژێم هیچ خوێندگایەک یان خەستەخانەیەکی لە ناوچەکەدا دروست نەکرد بەڵکو ڕژێم بەتەواوەتی ناوچەکەی وێران کرد. مرۆڤ دەتوانێ بە کورتی، رووداوەکانی دێرسیم لە سێ قۆناخدا چڕ بکاتەوە:

یەکەم: لە کاتی دانانی یاسای نائاسایی لە ساڵی ١٩٣٥ تا سەرەتای ١٩٣٧، دەوڵەتی تورکی هەوڵیدا کۆنترٶلی دێرسیم بکات. لەو ماوەیەدا سوپا و هێزی ئاسمانی دامەزران.

دووەم: لە نیوەی یەکەمی ساڵی ١٩٣٧، ژمارەیەکی زۆری سەرباز هێنرانە ناوچەکە تاوەکو بەرهەڵاستکاری هەرێمی سەرکوت بکات، بەڵام تەنها هێڕشیان نەکردە سەر شۆرشگێران بەڵکو کورد بەگشتی. لەم قۆناخەدا مرۆڤ دەبینێت، ئامانج پاکتاوکردنی نەژادی بووە لە دێریسم. تیرۆری بۆمبابارنکردنی هەوای یەکێکە بووە لە میتۆدەکان. لە کۆتایی هاویندا سەرکردەی شۆڕشگێران لەسێدارە درا و شۆڕشەکە بەشێوەیەکی گشتی خامۆشکرا، ئەگەرچی هەوڵوتەقەلای پاکتاوکردنی نەژادی بەتەواوەتی کۆتای پێنەهاتبوو.

سێیەم: هاوینی ساڵی ١٩٣٨، لە کاتی داگیرکاریەکاندا ژمارەیەکی زۆرتر سەرباز بەشداریان تێداکرد و زیانێکی گەورەیان لە کوردەکان دا، کورد بەشێوەیەکی بەربڵاو ڕاگوێزران و ئابووری ناوچەکە تێکوپێکدرا، پاکتاوی نەژادی جێبەجێ کراو و خێزانە دوورخراوەکان تا چەندین ساڵ دوای ئەوە بۆیان نەبوو بگەڕێنەوە بۆ ناوچەکەیان. دەوڵەت بە ئاشکرا بڕیاری دابوو کە بە هێز کۆتایی بە کوردانی دێرسیم بێنێت، لە دوای ساڵی ١٩٣٧ وە. ئەوەیش وەک "چارەسەریەکی کۆتایی" کە وەکو "کێشەیەکی نەبراوە" تەماشیان دەکرد. ئەو کاتە ئیتر سەرهەڵدانەکە خامۆشکرا بوو و سەرکردەکانیش لەناوبرابوون. خەباتی جەکداری بەشێوەیەکی سەرەکی کۆتایی هاتبوو. بەڵام سەرەڕای ئەوەیش هێزێکی گەورەی سەربازی ساڵی ١٩٣٨ رەوانەی ناوچەکە کرا، بەبێ ئەوەی هیچ شتێکی وروژێنەر کە قابیلی ناوهێنان بێت، بۆ سەرکوتکردن. دێرسیم کەوتبووە ژێر کۆنترۆڵی سووپاوە. ئەو قۆناخەی دوایی وا دەکات کە مرۆڤ ئەو هەڵمەتە وەکو کۆمەڵکوژی ناولێبنێت. لە قۆناخ هەڵمەتی سزادان، سەرۆکایەتی وەزیران لە ٢ گوڵانی ١٩٣٧ بڕیارێکی دەرکرد کە لەڕێگای داگیرکردنەوە کۆتایی بە بەرەهەڵستکردنی دووودرێژی دێرسیم بهێنرێت. "دەبێت ئەمجارە خەڵکی هەرێمی سەرهەڵداوان کۆبکرێنەوە و رابگوێزرێن." فەرمان بە سوپا کرا کە بەم شێوەیە مامەڵە لەگەڵ پیاوانی شۆڕشگێر بکات:" لە پەیوەندی لەگەڵ ئەوانەی کە چەکیان هەڵگرتووە، یانیش هێشتا چەکیان پێیە، بۆ هەمیشە لەناویان بەرن و بەتەواوەتی گوندەکانیان کاولووێران بکەن و خێزانەکانیان دووربخەنەوە." ئەم داخوازیانەی دەوڵەت کە دەبێت هەموو پیاوەکانی ناوچەکە بکوژن. هەروەها ئەوانەی کە دەستگیر دەکرێن لە سێدارە بدرێن، ئەوە دەگەیەنێت تەنها چەککردن وەکو تاوانی جەنگ سەیر دەکرێت. هەروەها کوشتنی خەڵکی سڤیل. پەیماننامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بەدژی کۆمەڵکوژی کە لە ساڵی ١٩٤٨ بڕیاری لەسەردراوە، پێناسەی کۆمەڵکوژی تێداکراوە لەوەی کە هەوڵبدرێت بۆ پاکتاوی گروپێکی ئیتنیکی، ئاینی و نەژادی، جا بە بەتەواوەتی بێت یانیش بەشێکی لێجێبەجێ بکرێت، ئەمەیش بەو مانایە دێت (کە کەسێک بکوژرێت تەنها لەبەر ئەوەی سەر بە گرووپێکە). لێرەدا ئێمە رووبەرووی partial genocide "کوشتنی بەشێک لە نەوەیەک" دەبینەوە. چونکە ئامانج تەنها کوردانی دێرسیم بووە نەک هەموو کورد. بەڵام کە کەسانێک تەنها لەبەر ئەوەی سەر بە گروپێک بوون کوژرابن، ئاشکرایە کە ژن ومنداڵی بێچەکیان کوشتووە، ئەوەی کە پیاوە بەرهەڵستکارانەکانیان بەدیلی کوشتووە، ئەو خێڵانەی کە هەمیشە دڵسۆزی دەوڵەتبوون و دووچاوری پاکتاوی نەژادی بوونەتەوە، هەروەکو چۆن ئەو خێڵانەی کە خۆیان داوە بەدەستەوە، رەگوریشەیان هەڵکەنراوە.

سەرچاوە: گۆڤاری سیروان، گۆڤاری فەرهەنگی کوردی – سوێدی، ژمارەی تایبەت ١ / ٢٠١١ .

Svensk-kurdisk kulturtidskrift – Special nummer 1/2011

2011-11-17T05:47:00.000-08:00

کەس خەمی پشیلەکانی شاری وان ناخوات!
وان جگە لەوەی یەکێکە لە شارە دڵڕفێنەکانی کوردستان و ئێستا بەدەست ئەردهەژەوە دەنالێنێت، هەروەها ئەو شارە لە دنیادا بە پشیلەکانیشی ناسراوە. ئەو جۆرە پشیلەیە لە وان، چاوێکیان شین و جاوەکەی دیکەیان سەوزە! ڕاستە ئێمە دەبێت لەخەمی خەڵکە هەژارەکەیدا بین بەڵام ئەو پشیلانەیش نابێت لە یاد بکرێن، چونکە مەترسی لەناوچونیان هەیە! من نازانم شارەداری وان و شارەداکانی دیکەی کورد چیان بۆ پشیلەکانی وان کردووە، بەڵام ئەوەم لاڕوونە کە دەوڵەتی تورکیا کاتێک لە خەمی خەڵکەکەیدا نەبێت ئەوا بێگومان گوێ بە پشیلەکانی وان نادات!

2011-11-09T15:07:00.000-08:00

ڕۆژئاوا و سووریا لە یەکدی دەترسن!

کاوە ئەمین

تێبینی: ئەم وتارە بە کورمانجی سەرو و خوارو لە رۆژنامەی رووداو دا، بڵاو کراوەتەوە.

گفتوگۆکەی ئەم دواییەی بەشار ئەسەد لەگەڵ رۆژنامەیەکی بەریتانیدا، هەڵسەنگاندنی جۆراوجۆر هەڵدەگرێت و کۆمەڵێک پەیامی تێدابوو کە هەندێکیان دووپاتکردنەوەی قسەی دیکتاتۆرەکانی یەمەن و میسر بوون. بەڵام بەهۆی ئەوەی سووریا سنووری بە دەوڵەتی ئیسرایلەوەیە و بەحساب بە یەکێک لە دووژمنە سەرسەختەکانی دەژمێردرێت، ئەوە هاوکێشەکەی تێکداوە، ئەگەرچی سووریا لە کردەوەدا نەیتوانیوە خۆی راستەوخۆ هیچ شتێک بەرانبەر ئیسرایل بکات.

ئێستا کە زۆر شت لە ناوچەکەدا گۆڕاوە و یانیش بەرەوگۆرانکاری دەچێت، رۆژئاوا دەزانێت کە هێرشکردنە سەر سووریا لە ڕێگای سەربازییەوە دەبێتە هۆی پەلکێشانی چەندین وڵات و رێکخراوی چەکداری لە ناوچەکەدا کە خاوەن هێزێکی سەربازی گەورەن، وەکو ئێران، تورکیا، حیزبوڵڵە و حەماس و ئیسرایل، چونکە لێدانی سووریا مانای لێدانی حیزبوڵڵە و حەماسە کە دوو هاوپەیمانی گەورەی سووریان لە ناوچەکەدا و دەتوانن باری ئەمنی ئیسرایل لە باکوور و باشوورەوە تێکبدەن و بەبراوی هەندێک چاودێری ڕۆژئاوایی لە حاڵەتێکی وادا ڕەنگە لوبنان ببێت بە دوو بەشەوە.

گومانی تێدانییە، سەرەڕای ئەوەی کە کوردەکانی ڕۆژئاوای کوردستان سیاسەتێکی روونیان نییە، لە حاڵەتێکی وادا بەشێوەیەکی بەرفراوان سەرهەڵدان ڕێکدەخەن و کاریگەری لەسەر باشووری کوردستان و باکووری کوردستان دادەنێن، هەربۆیە تورکیا لە ئێستاوە دەیەوێت جڵەوی بەرهەڵستکارانی سووریا بگرێتە دەست، تا ئەوەی لە باشووری کوردستان لە دوای ڕاپەرین و رووخانی بەعس روویدا، لەو پارچەیەی کوردستاندا دووپات نەبێتەوە و نابێت ئیعتراف بە فیدراڵی بۆ کورد لەو پارچەیەدا بکرێت، جا چ بگات بە مافی چارەنووس، ئەوە نییە مالیکیش پەیتا پەیتا ئەوە دووپات دەکاتەوە کە ئەوان هەڵەیەکی گەورەیان کردووە کاتێک باسی فیدراڵێیان لە دەستووری عێراقدا کردووە و نایشارێتەوە و دەڵێت دەبێت سەرڕاست بکرێتەوە! رەنگە ئەو قسانەی مالیکی هاوکات پەیامێکیش بێت بۆ بەرهەڵستکارانی سووریا کە خۆیان توشی هەمان "هەڵە"ی ئەوان نەکەن، ئەگەرچی مالیکی دۆستێکی نزیکی سووریا و ئێرانیش بێت.

ئەوەی کە زۆرتر رۆژئاوای نیگەران کردووە ئەوەیە کە ئاخۆ هەڵوێستی ئێران چی دەبێت لەکاتی لێدانی سووریادا؟ چونکە ئێران دەتوانێت هەموو ناوچەکە بشڵەژێنێت، پێدەچێت ئەو هەڕەشانەی بەشار ئەسەدیش بە پشتیوانی ئێران بێت کاتێک هەڕەشەی "سووتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست" دەکات.

لە لایەکی دیکەوە باسی ئەوەیش دەکرێت کە ئەمریکا دوای کشانەوەی لە عێراق و ئەفغانستان پێگەی سەربازی لەناوچەکەدا لاواز دەبێت، بەڵام پرسیارە سەرەکییەکە ئەوەیە تۆ بڵێی ئەمریکا کە لە شەڕی ئەفغانستان و عێراقدا ماندوو بووە و پەندێکی باشی وەرگرتووە، جارێکی دیکە بۆ مانەوەی خۆی لە ناوچەکەدا پەلاماری سووریا بدات؟

بەشار ئەسەد بە بەردەوامی لەو وێنانەی ئەم دواییە دەڕوانێت و لە دڵەخورپەدایە، ناشزانێت چی دەبێت لە ئایندەدا، ئەو ترافیکە دیبلۆماسییەی نێوان ئێران و تورکیا و تەنانەت باسی دانیشتنینی نهێنی نێوان ئێران و ئەمریکا دەکرێت لەسەر رەوشی سووریا، زیاتر بەشار ئەسەدی ترساندووە، بەتایبەتی هەڵوێسی توندی تورکیا بەرانبەر سووریا، کە هاوپەیمانێکی بەهێزی ئەمریکایە لەناوچەکەدا و پێدەچێت ئەمریکا بیەوێت ئەو مارە بەدەستی تورکیا بگرێت.

ئەوەی کە روون و ئاشکرایە ئەوەیە کە پێدەچێت خۆپیشاندانەکانی سووریا بەردەوام بن، ئەوەیش گەورەترین ترسە کە بەشار ئەسەدی وڕکردووە، خۆپیشاندەران سوورن لەسەر رووخانی ڕژێمی بەعس جا بە پشتیوانی ڕۆژئاوا بێت یان نا! دیکتاتۆرەکان هەمیشە شێری ماڵەوە و ڕێوی دەرەوە بوون، بەڵام چاونەترسی خەڵکی ڕاپەریوی سووریا سەرەڕای ئەو هەموو کوشتوکوشتارەی بەعسەیەکان، ئەسەدیان گۆڕیوە بۆ "شێرێکی" ترساو. نووسەرێکی سوێدی دەڵێت: دیکتاتۆرێکی ترسا و دیکتاتۆرێکی خەتەرە! بەڵام وادیارە چارەنووسی دیکتاتۆرەکان دواجار هەمان چارەنووسی، سەددام حسێن و حوسنی موبارەک بێت، جا چەند ترساو و چەندیش خەتەر بن!

2011-10-24T01:28:00.000-07:00

شەڕی چەلێ و ئەگەرەکان

کاوە ئەمین

تێبینی: ئەم وتارە لە رۆژنامەی رووداودا، ئەمرۆ(٢٤ / ١٠) بڵاو کراوەتەوە.

هیچ چالاکییەکی سەربازی کورد بەدرێژایی شەڕی چەکداری بزووتنەوەی ئازادیخوازی کورد لە هەموو پارچەکانی کوردستاندا، هێندەی هێڕشی گریلاکانی پارتی کرێکرانی کوردستان بۆ سەر بنکەکانی تورکیا لە ناوچەی هەکاری و بەتایبەتی چەلێ دەنگدانەوەی جیهانی نەبووە. ئەوەیش بە دوو هۆکار، یەکەم ژمارەی سەربازە کوژراوەکان زۆر بوو، دووەمیش راگەیاندنی دنیا بەهۆی ئەوەی کە پێی دەوترێت بەهاری عەرەبی، چاوی لەسەر ناوچەکەیە. زلهێزەکانی دنیا لە ناتۆە بگرە هەتا ئەمریکا و تەنانەت بان کی مۆنی نیوە زمانی ئەمیندای UN یشی هێنایە قسە، هەرچەندە ئەوان شەڕەکەیان مەحکوم کرد، بەڵام ئەو شەڕە بەتەواوەتی سیاسەتی تورکیایی هەژاند. گومانی تێدا نییە کە شەڕ لە هەموو کەس زیاتر زیان بە گەلانی چەوساوە دەگەیەنێت، بۆیە کوردیش وەکو هەموو نەتەوەیەکی چەوساوە هەمیشە باڵای تفەنگی خۆشنەویستووە ئەگەر لە ناچاریدا نەبووبێت، بەڵام بە دیوەکەی دیکەدا ئەوە خەباتی چەکداریبووە کە چۆکی بە چەوسێنەران هێناوە و دەهێنێت، نموونەشمان زۆر لە بەردەستە چ لە مێژووی کۆن بێت یانیش مێژووی تازە. جەزائیر و لیبیا و ڤێتنام و ئەفغانستان و کۆسۆڤۆ و بۆسنیە و وڵاتی دیکە لە ڕێگای خەباتی چەکدارییەوە توانیان داگیرکەرەکانیان والێبکەن مل بۆ دیالۆگ و ئاشتی بدەن.

زلهێزەکانی دنیا هەموو مافێک بەخۆیان دەدەن بۆ بەکارهێنانی هێز لەکاتێکدا بەرژەوەندییەکانیان دەکەوێتە مەترسییەوە، ئەوەی کە لە لیبیا دەگوزەرێت فڕی بەسەر مافی مرۆڤەوە نییە کە ناتۆ بانگاشەی بۆ دەکات، ئەوە شەڕ و ململانێی نەوتە کە وایان لێدەکات ببنە هاوپەیمانی کۆنە ئەندامەکانی قاعیدە و سەلەفیەکان، چونکە قەزافی کەسێک بوو کە لە کۆنترۆڵی تەواوەتی ڕۆژئاوا دەرچووە بوو، بەتایبەتی دوای ئەوەی بانگاشەی بەتەواوەتی خۆماڵیکردنی نەوتی دەکرد لە لیبیا. کوشتنی قەزافی بەو شێوەیە ئەوەمان نیشان دەدات کە ئەوانەی دوای ئەو یەکەمین کار کە کردیان کوشتنی دیلێك بوو. ئێستا باسی ئەوە دەکرێت کە کوشتنی قەزافی لەسەر داخوازی ناتۆ بوو بێت چونکە نەیاندەویست لە دادگادا کۆمەڵکێک مەلەف هەڵبدرێتەوە کە بە قازانجی هەندێک لەو وڵاتانی ناتۆ نییە.

ژمارەی ئەو ژن و منداڵانەی هەتا ئێستا لە لایەن (ناتۆ)وە کوژراون لە ئەفغانستان بەبیانووی راوەدونانی تاڵیبانەکان، دەگاتە سەتان کەس، بەڵام راگەیاندنی ئەو وڵاتانە چاوی خۆیان دەنوقێنن. بەڵام لەو لاوە بەناوی دژایەتی تیرۆرەوە، هەموو زلهیزەکان زمانیان کردۆتە یەک و رەوایەتی بە تاوانەکانیان دەدەن.

لە دوای هەڵبژاردنەکانی ئەم دواییەی تورکیاوە، زیاتر لە حەوت هەزار چالاکڤانی سیاسی و مەدەنی کورد لە لایەن تورکیاوە گیراون بە بیانووی جۆراوجۆرەوە، ئایا ئەوە تیرۆر نییە؟ دادگای تورکیا تەنها بۆ ئەندامە باڵاکانی پارتی ئاشتی و دیموکراسی کوردی، داوای زیاتر لە ٢٠٠٠ ساڵ زیندانی دەکات، ژنی کورد تەجاوزی پێدەکرێت، منداڵی کورد بەدیارچاوی کامێرکانەوە ئەشکەنجە دەدرێت، لەگەڵ ئەوەیشدا کورد هاواری ئاشتی دەکات، بەڵام تەنها لە ئەشکەوتەکانی کوردستاندا دەنگدەداتەوە و کەس باسی ناکات، بەڵام کاتێک سەربازێکی تورک دەکوژرێت دەبێتە سەرنوچەی راگەیاندنەکان! ئەوەی کە لە هەمووی سەیرتربوو، ئەو هەڵچوونەی دەستەڵاتدارێتی هەرێمی کوردستان بوو کە مۆرکی تاوانیان بەو چالاکییە سەربازییەوە نا، کەچی شەهیدکردنی حەوت هاووڵاتی کوردیان لە لایەن تورکیاوە وەکو تاوان چاولێنەکرد و تەنانەت ئەفسەرێکی تورکی نەهات داوای لێبووردن بکات و بگرە بە درۆودەلاسە ناویان برد! ئەم هەڵویستەی سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان و حکومەتی هەرێمی کوردستان وا لە مرۆڤ دەکات کە بیربکاتەوە ئاخۆ ئەوان خۆیان بە والییەکی سەردەمی عوسمانی دەزانن یانیش حکومەتێک کە لە لایەن کوردەوە هەڵبژێردرابێت؟ کە ئەوانە دەڵێم مەبەستم ئەوە نییە چەپڵە بۆ شەڕ لێبدەم، بەڵام هەندێک پرنسیپیی دەوڵەتبوون هەن کە ناکرێت، دەسەڵاتدارانی باشووری کوردستان خۆیانی لێ دوورەپەرێز بگرن. رەنگە هەر لەو روانگەیەشەوە بێت کە ماوەیەک پیش ئێستا بەرپرسێکی ئەمریکی وتبووی، سەرکردە عێراقییەکان بەشێوەیەک لەگەڵ ئێران مامەڵە دەکەن، وادەزانن هێشتا بەرهەڵستکارەکەی زەمانی سەددامن!

پارتی کرێکارانی کوردستان، هەزار سەربازی دیکەی تورک بکوژێت، ناتوانێت تورکیا بڕوخێنێت، هەرەوەها تورکیایش سەت هەزاری دیکە زیندانی بکات کێشەکە کۆتایی پێ نایەت. دوای ٤٣ سێ ساڵ خەباتی چەکدرای بزووتنەوەی باسکی شۆرشگێری (ئێتا) دەستبەرداری خەباتی چەکدرای بوو، بەڵام گەلی باسکیشیان گەیاندە سنووری سەربەخۆیی و کەرامەتی نەتەوەییان پارێزراوە، بۆیە ئەگەر تورکیایش وەکو ئیسپانیا بکات، ئەو کاتە مرۆڤ دەتوانێت بڵێت خەباتی چەکدرای بێمانایە! دەنا تا ئەو کاتەی کەسانی وەکو عەبدوڵڵا گول لە چەلێ بڵێن ئەم خاکە خاکی تورکە و دەپارێزرێت، تاوەکو ئەو کاتەی تەرمی گریلاکان لەبەردەم پەیکەری ئەتاتورکدا بەبێ گیان ببەسترێنەوە، ئەوا وەکو رۆژنامەنووسێکی تورک لەو پەیوەندییەدا گوتبووی جگە لە رق و کینە نابێت چاوەڕێی شتێکی دیکە هەر هیچ نەبێت لە کەسووکاریان بکرێت، ئەگەر باسی کورد بەگشتی نەکەین! چۆنە سەرۆک کۆماری تورکیا داوای تۆڵە دەکاتەوە کە هەستی نەژادپەرستانی تورکی دەوروژێنێت؟ کەرامەت شکاندنی مرۆڤێک جا چ بگات بە نەتەوەیەک هەروا ئاسان نییە!

2011-10-16T02:57:00.001-07:00

لە رۆژنامەی هەواڵ وەرگیراوە

2011-10-14T13:46:00.000-07:00

بمانبوورە کەیسنجەر!

پرسیارێک لە سەرۆکی پەڕلەمانی کوردستان!

تێبێنی: ئەم وتارە لە رۆژنامەی (رووداو) بە کوردی و لە سایتی رووداو بە ئینگلیزی بڵاو کراوەتەوە.

کاوە ئەمین

سەردانەکی سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان، کەمال کەرکووکی بۆ ئەمریکا، مشتومڕێکی زۆری بەدوای خۆیدا هێنا، بەتایبەتی دوای ئەوەی کە چەند پەرلەمێنتارێک داوا دەکەن کە دەبێت ئەجندای سەردانەکەی کراوە بێت و تێچوونی سەفەرەکەیشی بخرێتە بەردەم ئەندامانی پەرلەمان و لێکۆڵینەوەی لەسەر بکرێت. ئەگەرچی دەبوو وەزیر و سەرۆک پەرلەمان و کاربەدەستانی ئەو وڵاتە کاتێک سەردانی شوێنێک دەکەن بە پارەی خەڵک (کە دەڵێم خەڵک لە وڵاتێکی وەکو سوێد، سیاسییەکان بەدەر لە کاری شەخسی خۆیان کاروباری حکومەت بۆ نموونە سەفەری رەسمی دیکە بە پارەی باج وەرگرتن خەڵک دەکەن)، دیارە لە کوردستان دەبێتب بڵێین بەو پارەیەی کە وەکو بودجە لە عێراقەوە دەنێردرێت بۆ کوردستان، ئەوا خەرجی و مەسرەفەکانیان نەک بۆ داودەستگای پەیوەندیدار بەڵکو لەسەر ماڵپەری دەستگاکانیان دادەنێن، ئیتر پێویست بەو حەسیرمەیانە ناکات.

ئەوەی بەلای منەوە جێگای سەرنج و تێروانییە، سەردانی سەرۆکی پەرلەمانە بۆ لای کەسێکی وەکو هێنری کەیسنجەر کە بەیەکێک لە ئەندازیارانی هەرەسهێنای شۆررشی ئەیلوول لە ساڵی ١٩٧٥، دادەنرێت؟ لە هەواڵێکدا کە لەسەر ماڵپەری پەرلەمان دانراوە و تێیدا هاتووە کە کەیسنجەر دەڵێت: رووداوەکانی ١٩٧٥ و دواتر ناحاڵێبوونیکی دروستکردووە لە لای کورد! هەرەسهێنانی شۆرشێکی ١٤ ساڵە و دەیان هەزار کوژراو و بریندار و کاولکردنی وڵاتێک لە لای جەنبیان ناحاڵیبوونە. کەیسنجەر کەسێکی درۆزن و ساختەچییە و هەموو شتێکی لەبەرژەوەندی ئەمریکا و ئیسرایلدا کردووە لە ناوچەکەدا، خۆزگە دەمزانی سەرۆکی پەرلەمان لە وەڵامی ئەو قسەیەدا چی بە کەیسنجەر گوتووە؟ چونکە ئەوەی کە لە هەواڵەکەی پەرلەماندا بڵاو کراوەتەوە تەنها وەکو کوڕزانەوە وایە! کەمال کەرکووکی نەدەبوو بچێتە دیداری کەسێک کە هیچی لە سەددام و ئەوانی دیکە کەمتر نییە بۆ کورد، کە هەردەشچوو دەبوو داوای لێبکردایە کە با لەسەرەمەرگیشدا بێت داوای لێبووردن لە گەلی کورد بکات!

من نازانم ئاخۆ سەرۆکی پەرلەمان ئەو گفتوگۆیەیی نێوان سەعدون حەمادی و کەیسنجەری خوێندۆتەوە یان نا! لەویادا چاوچنۆکی و بێمۆرالی کەیسنجەر بەجوانی دەردەکەوێت کە نەک ئامادە نییە بە وشەیەکیش باسی کورد بکات بە باشی بەڵکو بە حەمادی دەڵێت: کاتێک ئێمە دەمانزانی تۆ وەکو سەتەلایتێکی سۆڤیەت وا بوویت، بۆیە ئێمە ڕێگاماندا ئێران ئەوە بکات لە ناوچە کوردییەکاندا ... ئێستایش کە ئێوە کێشەکەتان چارەسەکردووە، پێویست ناکات بەدوای رابردوودا بچین. ئەگەرچی ناوەڕۆکی قسەکانی نێوان کەیسنجەر و حەمادی بە زەرەی کوردن، بەڵام مرۆڤ دەبێت ددان بەوەدا بنێت کە حەمادی دیبلۆماسیەکی وریا بووە و بۆ یەک چرکەیش دەستبەرداری بەرژەوەندییەکانی عەرەب بەگشتی و فەلەستین بە تایبەتی نەبووە. بەداخەوە ئەوەی کە لە سیاسەتی کوردی بەتایبەتی لە بواری دیبلۆماسیدا هێشتا لە شیعرەکەی فایەق بێکەسی تێنەپەڕاندووە "بیستوحەوت ساڵە من رەنجەبەری تۆم"، ئەو شیعرە کە لە ئەدەبیاتی کورییدا زۆری بەشانوباڵدا هەڵدراوە، بەڵام ڕاستییەکەی ناوەڕۆکی شیعرەکە تەنها کوڕزانەوەیە کە تێیدا باسی رەنجبەری کورد دەکات بە نان و ئاو و جلوبەرگی خۆی، خزمەتی بێگانەی کردووە. بەداخەوە من دیبلۆماسیەتی کوردی بەگشتی و ئەو سەردانەی سەرۆکی پەرلەمان بۆ لای کەیسنجەر وەکو پارانەوەکەی فایەق بێکەس دەبینم، لە کاتێکدا کە دەبوو کورد داوای دادگایی ئەو کابرایەی بکردایە.

ئەگەر من ئەندام پەرلەمان بوومایە، پرسیارم لە سەرۆکی پەرلەمان دەکرد، حیکمەتی سەردانەکەت بۆ لای کەیسنجەر چی بوو، لە کاتێکدا ئەو لەسەرمەرگدایە و هیچ کاریگەرییەکی بەسەر سیاسەتی ئەمریکا و رۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە نییە؟

2011-10-11T13:11:00.000-07:00

Mr. Kissinger, We Are Sorry

By KAWA AMIN

I wrote the article in the kurdsih language, Rudaw magazine has been translated into English

Kurdistan Parliament Speaker Kemal Kirkuki’s visit to the United States has stirred a debate in the region, with several MPs asserting that the purpose and cost of his visit should have been more transparent and discussed by the region’s Parliament.

When Parliament speaker and government ministers travel abroad on official visits and use public money, they should make everything public on their websites. People have the right to know how the country’s budget is used.

What is interesting to me in the Parliament speaker’s trip, however, is that he visited Henry Kissinger who is perceived as one of the masterminds of the collapse of the Kurdish revolution in 1975. On the Kurdistan Parliament’s website, it is written that Kissinger has said the 1975 events have caused a misunderstanding among the Kurds.

Does he think the collapse of 14 years of revolution and the killing and wounding of thousands of people and the destruction of a country is just a misunderstanding?

Kissinger was not a truthful person and everything he did in the region was in the interest of America and Israel at the expense of other people. I wish I knew what the Kurdistan Parliament speaker said to Kissinger in response to the statement.

What the Parliament website has written is just some kind of bemoaning. The speaker of Parliament shouldn’t have visited someone who wasn’t any less terrible to the Kurds than Saddam Hussein was, or at least he should have asked him to apologize to the Kurds before he passes away.

I don’t know if the speaker of Parliament has read the text of a conversation that was conducted between Iraqi Foreign Minister Sadoon Hamadi and Kissinger right after the collapse of the 1975 revolution.

In that conversation, Kissinger’s lack of morals is made clear; he doesn’t say anything good about the Kurds, not even once. He told Hamadi in as much: When we knew you (Iraq) was a Soviet satellite, we allowed Iran do what it did in the Kurdish areas, but now that we know you have solved that problem, we don’t need to look back anymore.

Even though the conversation between Kissinger and Hamadi is totally against the Kurds, one has to admit that Hamadi was a skilled diplomat who wasn’t willing even for a second to compromise on the Baathist and Arab agenda.

In the meantime, I should say, unfortunately, Kurdish politicians and their diplomacy very much echoes a line in a Fayaq Bekas poem that says: I have been your servant for 27 years.

That poem is very popular among the Kurds and in essence it explains how the Kurds have served the foreigner with their own food, water and clothes for years.

I see the Parliament speaker’s visit to Kissinger as the same as that poem, and an outright begging while the Kurds should have asked to put that man on trial.

If I were an MP I would have asked the Parliament speaker why he visited Kissinger, a man who no longer has any influence whatsoever on American and Middle Eastern politics.

2011-10-10T02:31:00.000-07:00

وه‌زیرى ده‌ره‌وه‌ى سوێد داواى لێبوردن له‌ گوڵان ئافچى ده‌كات

كاوه‌ ئه‌مین
رووداو-ستۆكهۆڵم

رۆژی ٢٢ى ئه‌یلولى رابردوو، كۆنفرانسێك له‌ پایته‌ختی سوێد، ستۆكهۆڵم، ده‌رباره‌ی مافه‌كانی مرۆڤ به‌گشتی و ژنان به‌ تایبه‌تی، سازدرا. بڕیاربوو سیاسه‌توانی كورد، گوڵان ئاڤچی كه‌ كوردێكی باكووری كوردستانه‌ به‌شداری بكات، به‌ڵام به‌ چه‌ند رۆژێك پێش ده‌ستپێكردنی كۆنفرانسه‌كه‌ له‌ ژێر گوشاری ده‌وڵه‌تی توركیا، رێگری كرا له‌ به‌شداربوونی گوڵان ئاڤچی. كوردبوون هۆكاری سه‌ره‌كییه‌ به‌ قسه‌ی گوڵان خۆی. گوڵان وه‌كو ناره‌زایه‌تیه‌ك، سیاسه‌تی سوێد و توركیای له‌ قاودا و راگه‌یاندنی سوێد گرنگی زۆریان پێدا. بۆ به‌دواچوونی ئه‌و رووداوه‌، به‌ ته‌له‌فون ویستمان روونكردنه‌وه‌یه‌ك له‌ لایه‌ن وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی سوێد وه‌ربگرین، به‌ڵام به‌ بیانووی ئه‌وه‌ی كه‌ كارل بیلدت، وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی سوێد، خۆی قسه‌ی له‌گه‌ڵ گوڵان كردووه‌، ئاماده‌نه‌بوون هیچ داخویانییه‌ك بده‌ن. له‌م گفتوگۆیه‌دا گوڵان ئاڤچی هۆكاره‌كان ده‌ستنیشان ده‌كات.

رووداو: ئامانجی ئه‌و كۆنفرانسه‌ چی بوو و كێ له‌ پشتیه‌وه‌ بوو؟

گوڵان: ئه‌مه‌ پرۆژه‌یه‌ك بوو به‌ ئامانجی پشتیوانی توركیا له‌ نزیكبوونه‌وه‌ی یه‌كێتی ئه‌وروپا، هه‌وڵدان بۆ به‌ره‌وپێشچوونی دیموكراتی و تیشكخستنه‌سه‌ر مافی ژنان و مافی سیاسه‌تكردن له‌و وڵاته‌دا. له‌ لایه‌ن كۆنسولخانه‌ى سوێد له‌ ئه‌سته‌نبووڵ و ئینستیتوتی مێدیا Fojo و نێتی سیاسی ژنان , KA-DER له‌ توركیا.

رووداو: كێ تۆی ئاگادار كرده‌وه‌ له‌وه‌ی كه‌ بۆت نییه‌ له‌و كۆنفرانسه‌دا به‌شداری بكه‌یت، بیانوویان چی بوو؟

گوڵان: به‌رپرسی كۆنسوڵخانه‌ی سوێد Torkel Stjernlöv، سێ رۆژ پێش ئه‌وه‌ی كۆنفرانسه‌كه‌ بكرێت، ته‌له‌فونی بۆ كردم و پێیگوتم كه‌ ناتوانم له‌و كۆنفرانسه‌دا به‌شداری بكه‌م.

رووداو: له‌ وتارێكدا تۆ وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی سوێد و كۆنسوڵخانه‌ی سوێد به‌وه‌ تاوانبار ده‌كه‌یت كه‌ له‌ژێر گوشاری توركیادا ناوی تۆیان لابردووه‌؟ ئایا توركیا هێنده‌ كاریگه‌ری له‌سه‌ر سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی سوێد هه‌یه‌؟

گوڵان: شتێكی شاراوه‌ نییه‌ كه‌ وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی سوێدا كارل بیلدت له‌ حكومه‌تی ئێستای سوێد، یه‌كێكه‌ له‌وانه‌ی كه‌ زۆر به‌جددی هه‌وڵده‌دات بۆ ئه‌ندام بوونی توركیا له‌ یه‌كێتی ئه‌وروپادا. ده‌توانم پێداگیری له‌سه‌ر ئه‌وه‌ بكه‌م كه‌ سوید له‌ هه‌موو وڵاتی دیكه‌ی ئه‌وروپا دۆستی توركیایه‌. مرۆڤ زۆربه‌كه‌می گوێبیستی ئه‌وه‌ ده‌بێت كه‌ سوێد ره‌خنه‌ له‌ توركیا بگرێت، ئه‌وه‌ سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌یمافه‌كانی مرۆڤ له‌و وڵاته‌دا به‌ به‌رده‌وامی ده‌خرێته‌ ژێر پێوه‌، به‌تایبه‌تی مافه‌كانی گه‌لی كورد. من هیچ گومانێكم نییه‌ له‌وه‌ى به‌هۆی ئه‌وه‌ی من كوردم و هه‌روه‌ها له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه‌ی، كه‌ پارساڵ هه‌وڵمدا كۆمه‌ڵكوژی ئه‌رمه‌نییه‌كان له‌ ساڵی ١٩١٥ له‌ لایه‌ن توركیاوه‌ دانی پێدا بنرێت، كاریگه‌ری هه‌بووه‌. هه‌روه‌ها من له‌ چه‌ندین بۆنه‌ی دیكه‌دا ره‌خنه‌م له‌ توركیا گرتووه‌. ئه‌مانه‌ هۆكارێك بوون تا توركیا گوشار بخاته‌ سه‌ر سوێد تا له‌ پرۆگرامه‌كه‌دا به‌شداری نه‌كه‌م.

رووداو: ئێستا تۆ به‌ته‌مای چی بكه‌یت تا وه‌ڵامێكی ئاشكرات ده‌ست بكه‌وێت؟ به‌نیازیت له‌ سه‌ركرایه‌تی پارتی گه‌ل كه‌ تۆ ئه‌ندمی تێیدا باسی ئه‌وه‌ بكه‌یت؟

گوڵان: رۆژى ٢١/٩/2011 وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی سوێد ته‌له‌فونی بۆ كردم و گفتوگۆیه‌كی دوورودرێژمان كرد و داوای لێبووردنی لێكردم له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ روویداوه‌. هه‌روه‌ها ته‌ئكیدى كرده‌وه‌ كه‌ به‌رپرسه‌ باڵاكانی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ ئاگایان له‌و هه‌ڵسوكه‌ته‌ی تۆركل شتیرنلۆڤ نه‌بووه‌، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌یشدا زۆر سه‌خته‌ بۆ من بڕوا به‌وه‌ بكه‌م كه‌ تۆركل راسته‌وخۆ له‌ژێر ده‌ستی وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی سوێد دایه‌، هه‌ر له‌ خۆیه‌وه‌ ته‌له‌فۆن بۆ من بكات. ئه‌مه‌ هه‌ڵه‌یه‌كی گه‌وره‌ی كارمه‌ندێكی ده‌وڵه‌ته‌ و دژی بنه‌ماكانی ئه‌و مافانه‌یه‌ كه‌ له‌ یاسایی بنگه‌یدا ده‌رباره‌ی ئازادی مافی راده‌ربڕین، پارێزراون. كارل بیلت به‌ڵێنی ئه‌وه‌یشی پێدام كه‌ ئه‌وان له‌ ئاستی هه‌ره‌ بڵنددا ئه‌و هه‌ڵسوكه‌وته‌ هه‌ڵده‌سنگێنن و پرۆگرامێك ده‌رباره‌ی ئه‌وه‌ی كه‌ چۆن كارمه‌نده‌كانیان هه‌ڵسوكه‌وت بكه‌ن داده‌رێژن.

رووداو: تۆ ده‌ڵێى به‌هۆی كورد بوونه‌ته‌وه‌ كراویته‌ ئامانج. پێتوایه‌ ئه‌مه‌ ببیته‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ لاوانی په‌نابه‌ر به‌گشتی و كورد به‌تایبه‌تی، تێروانینێكی نه‌گتیڤانه‌ی بۆ سه‌ر سیاسه‌تی سوێد لێبكه‌وێته‌وه‌ له‌ داهاتودا؟

گوڵان: له‌و باوه‌ڕه‌ دام كه‌ له‌ كورتخایه‌ندا ببێته‌ هۆی توڕه‌یی و بڕوا نه‌بوون به‌ سیاسه‌ت و سیاسییه‌كان به‌ گشتی. به‌ڵام ئه‌ی ئه‌لته‌رناتیڤیمان چی بێت، ئایا ده‌بێت له‌ ده‌ره‌وه‌ خۆمان بهێڵینه‌وه‌ و هیچ ده‌سته‌ڵاتێكمان نه‌بێت؟ به‌ پێچه‌وانه‌وه‌، ئه‌وه‌ی كه‌ من به‌ ئاشكرا ئه‌م باسه‌م هێناوه‌ته‌ ئاراوه‌، ده‌توانێت ببێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ گه‌نجه‌كان وا لێ بكات كه‌ زیاتر بێنه‌ مه‌یدانه‌وه‌. راسته‌ من نه‌متوانی له‌ پرۆگرامه‌كه‌دا به‌شداری بكه‌م، به‌ڵام ده‌نگی من وه‌كو زایه‌له‌ێك ده‌نگی دایه‌وه‌، ته‌نانه‌ت له‌ ناو دڵی ڕێره‌وه‌كانی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌دا. بۆیه‌ بێگومان من كاریگه‌ریم په‌یدا كردوه‌.

رووداو: هه‌ستت به‌چی كرد كه‌ تۆ وه‌كو كوردێك ئاوا مامه‌ڵه‌ت له‌گه‌ڵ كرا؟ ئایا ئه‌مه‌ به‌و مانایه‌یه‌ دێت كه‌ كورده‌كان له‌ هه‌موو شوێنێك هه‌ڵاوێردرێن، بۆ؟

گوڵان: وه‌كو رۆژی روون وایه‌ كه‌ زۆر ناخۆشه‌ به‌و شێوه‌یه‌ رێگات لێبگرن، له‌وه‌ی كه‌ په‌یڤه‌ ئازاده‌كانت له‌ وڵاتێكی ئازادی وه‌كو سوێد، خامۆش بكرێن. هه‌روه‌ها شتێكی زۆر سه‌یره‌ كه‌ توركیا هه‌تا رۆژی ئه‌مڕۆیش ئاوا كاریگه‌ری له‌سه‌ر وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی سوێد هه‌بێت. به‌ڵام ئێمه‌ی كوردیش زۆرین كه‌ له‌ فه‌زای ئازادی سوێددا كار ده‌كه‌ین. هه‌تا زۆرتربین، سه‌ختتر ده‌بێت بۆیان بێده‌نگمان بكه‌ن. كه‌س ناتوانێت خه‌فه‌مان بكات

2011-10-08T07:48:00.000-07:00

بیرەوەری

ئەم بابەتە تایبەت بۆ رۆژنامەی رووداو و نووسراوە

بۆ خوێندنەوەی نووسینەکە لە رووداودا، کلیکی سەر ئەو لینکەی خوارەوە بکە!

http://rudaw.net/kurdish/index.php/opinion/8414.html

2011-10-08T07:09:00.000-07:00

بیرەوەریەكی شیرین و تاڵ بۆ یادی شەهید عەبدوڵڵا ئاغا

كاوە ئەمین- سوێد
مانگی ئەیلوولی ساڵی 1987، گەرمەی شەڕی عێراق و ئێران بوو، بزووتنەوەی رزگاریخوازی كورد پێی نابووە قۆناخێكی”نوێ”وە، هاوپەیمانێتی پارتەكانی باشووری كوردستان لەگەڵ ئێران گەیێندرابووە قوناخێكی وا كە پێشمەرگە و سوپای ئێران بۆ ئامانجێكی ستراتیژی هاوبەش كە رووخاندنی رژێمی عێراق بوو، پێكەوە كاریان دەكرد. زۆر زەحمەت بوو بە ئاسانی كورد بتوانێ خۆی لە گەمەی ئەو شەڕە رزگار بكات. سەرەڕای ئەوەی كە بەردی بناخەی بەرەی كوردستانی دانرابوو، ئاشتبوونەوەیەكی گشتی باڵی بەسەر باشووری كوردستاندا كێشابوو، بەڵام دیسانیش هەر پارتەو بۆخۆی بۆ بەرەوپێشبردنی پەیوەندییەكانی لەگەڵ ئێران لە كێبڕكێدابوون.

شارەزایی مامە رەشە

رۆژێكی سەرەتای مانگی ئەیلوولە، لە گوندی دزڵی كە دەكەوێتە بناری سورێن بەدیوی رۆژهەڵاتی كوردستاندا، لە ماڵی كاك حەمە رەشید عەلی شەریف قەویلەیی بووین، كە ئێمە بە مامە رەشە بانگمان دەكرد. ئەو بەرپرسێكی پارتی بوو، بەڵام بە حوكمی ئەوەی كاك عەلی شەریف باوكی لەگەڵ باڵی مام جەلالدا لەساڵی 1969 كوژرابوو، مەیلێكی هەر بۆ ئەو لایە دەچوو. رەنگە هەر ئەوەش وایلێكردبێ كە دوای راپەڕین ریزەكانی پارتی بەجێبڵێ و لە دواییشدا لەنێو یەكێتیدا بووە قوربانی شەڕی ناوخۆ. مامە رەشە تابڵێی خزمدۆست و پیاوێكی قسەخۆش و شارەزای بست بە بستی شارەزوور بوو.
هێزێكی حەفتا، هەشتا كەسی پارتی بە سەركردایەتی شەهیدی نەمر كاك عەبدوڵڵا ئاغا برای شەهید فەتاح ئاغا خۆیان ئامادەكردبوو بۆ پەڕینەوە بەرەو قەرەداخ، بە ئامانجی راپەڕاندنی چالاكییەكی گەورە كە بە ئاگاداری سەركردایەتی پارتی نەخشەی بۆ داڕێژرابوو. چەندین هاوڕێی خۆشەویست و هەندێك لە خزمانم، لەگەڵ ئەو هێزەدا خۆیان ئامادەكردبوو بۆ پەڕینەوە بەرەو قەرەداخ. منیش زۆرم حەزدەكرد كە سەردانێكی ئەو ناچەیە بكەم، چونكە نەمبینیبوو، ماوەی ساڵێكیش دەبوو تامەزرۆیی بینینی ماڵەوەمان بووم بە تایبەتی دایكم، بیری سلێمانی ئۆقرەی لێ بڕیبووم. بۆیە داوام لە كاك عەبدوڵڵا كرد كە لەگەڵیان بچم، بەڵام كاك عەبدوڵڵا بە یەك نەخێری گەورە وەڵامی دامەوە و بە گاڵتەوە گوتی: تاقەتی پیرێژنەكەی دایكتم نییە (دیارە ئەو مەبەستی لە نەنكم بوو كە ئێمە پێمان دەگوت دایە، واتە دایكی باوكم شەهید حەمەئەمین گوڵچین)، كاك عەبدوڵلا بەهۆی باوكمەوە رێزێكی لە رادەبەدەری لێدەگرتین، زۆر جاریش وەك خۆشەوسیتییەك پێیدەگوتم كوڕی پیرێژن. سووربوو لەسەر ئەوەی كە نابێ بچم و گوتی:” ئەگەر ئێوە هەر هیچیش نەكەن بۆ كورد و تاوەكو دەمرن چوارمشقی لێی دانیشن هێشتا ئێمە قەرزداری ئێوەین، باوكی ئێوە نەك تەنها بەشی خۆتان، بەڵكو بەشی هەموو عەشیرەتی قەویلەیی دەكات! بەڵام هەرچۆنێك بوو منیش وەدوای ئەو كاروانە كەوتم. لەبەرئەوەی ئێمە لەنێو رۆژهەڵاتی كوردستاندا چەكمان هەڵنەدەگرت، بۆیە دەبوو چەكێك لە بارەگای عیلاقاتی پارتی پەیدا بكەم. منیش كە چووم، كلاشینكۆڤێكی سینی قۆناخداریان دامێ لەگەڵ دووسێ مەغزەن، تاقمەكەی زیاتر لە بەروانكە دەچوو، هاتمەوە گوتم وەڵڵا‌ ئەو چەكەم ناوێت! كاك عەبدوڵڵا‌ بە زەردەخەنەیەكەوە گوتی: لاساری مەكە، هەموو جەیشی سینی لەو چەكەیان پێیە، كە ئەگەر میز بكەن هەموو عێراق ئاو دەیبات.

دوانزە وانەكەی پەشێو

بەهەر حاڵ بەچەند سەیارەیەك تاوەكو نزیك بەرزترین لووتكەی سورێن كە بە سەر دیوی ئەودیودا دەیڕوانی، یانیش مامۆستا هێمن وتەنی كوردستانی گەرمێن، كە ئەوەش دەڵێم مەبەستم ئەوە نییە كە ئەو دەستەواژەیە تازە فێربووبم بەڵكو هەر لەو كاتەوە هەستێكی كوردستانیانەم هەبوو، كوردستانم وەك وڵاتێكی داگیركراو دەناسی، ئەوەش لە گۆڤاری (ئاڵای سووری كوردایەتی) پاسۆكەوە فێرببووم، زۆر حەزم بە خوێندنەوەی ئەو جۆرە گۆڤارە نەتەوەییانە دەكرد، (دوانزە وانە بۆ منداڵان)ی عەبدوڵڵا پەشێو كە لەلایەن پاسۆكەوە چاپكرابوو، زۆربەیم لەبەركردبوو. ئەگەرچی هێشتا، سەرەتای ئەیلوول بوو و دنیا گەرمبوو، بەڵام لەسەر لووتكەی چیای سورێن كە بەسەر دەشتی شارەزوردا دەیڕوانی، ساردبوو، دیمەنێكی زۆر جوانی هەبوو كە تائێستاش لە بیرەوەریمدا نەسڕاوەتەوە. كاك عەبدوڵڵا كۆبوونەوەیەكی پێكردین و زۆر بە كورتی باسی رێگە و چۆنیەتی هەڵسوكەوتی ئێمەی كرد لەكاتی رۆیشتنماندا، كە نابێ لە توولە رێگەكە لابدەین، چونكە بەشێكی ئەو ناوچەیە مینڕێژكرابوو. هەر لەوێشدا پێیگوتین لە ئێستاوە من بەرپرسی ئەم هێزە نیم، بەڵكو مامە رەشە و خاڵە نەجم بەرپرسن و نابێ كەس لە فەرمانی ئەوان دەربچێت.
مامە رەشە پیاوێكی قسە خۆشبوو، هۆرەیەكی شارەزووریانەی زۆر خۆشی دەكرد، دیارە بەزۆی كاتێك تاقەتی بووایە. هێشتا بەرێنەكەوتبووین كە مامە رەشە، لوقمان و كاك جەمال، خالید و كاك رەئوفی ئامنە و من و شوانە و لە بیرم نییە كێی دیكەش بوو كە هەموومان خزمی یەكتری بووین بانگ كرد و پێیگوتین: دەبێ زۆر ئاگاتان لە خۆتان بێت بەتایبەتی كاوە (من)، ئەگەرچی لە ئازایەتی كاك عەبدوڵڵا‌ ئاغا گومانم نییە، بەڵام دەبێ ئەمشەو تاقیبكەمەوە. كاتێك ئێستا بیری لێدەكەمەوە پەشیمانم كە هەروا لەخۆڕا رازیبووین، چونكە نەدەبوو ئێمە وەك هێزێكی سەربازی و سەر بە پارتێكی بەدیسپلین رێگەمان بە بیركردنەوەیەكی وابدایە كە رەنگ بوو، ببووایەتە هۆی كوژرانی چەندین كەس، بەڵام وەك دەڵێن، هەر ئەقڵەو لە خەسارێك.
دەبوو ئەو شەوە لە شاندەری سەرووەوە بپەڕینەوە بەرەو ناوچەی بەرزنجە، دەمەو بەیانی بگەینە گوندی قەویلە كە هێشتا چەند ماڵێكی خزمی خۆمانی لێبوو، دەمانتوانی بەبێ ترس رۆژی دوایی پشووی لێبدەین.

“بە كفر نەبێ بەقەد
ئیمامی عەلی ئازا بوو”

رێگەیەكی باریك كە رێگەی وڵاخدارەكان و پێشمەرگەش بوو، ئەملاو ئەولای بە مین چێنرابوو و چەندین پێشمەرگە و هاووڵاتی لەو رێگەیەدا، یان شەهید ببوون یانیش بەشێكی لەشیان لەدەستدابوو، لەكاتی تەقینەوەی لەناكاوی مینەكاندا. وردە وردە لە شاخەكەوە دەهاتینە خوارەوە و لە پێدەشتەكە نزیكدەبووینەوە و پێشمەرگە رێچكەیان بەستبوو، تەنها تەپەی پێ و زرینگانەوەی جاربەجاری چەك و مەخزنەكان كە بەریەك دەكەوتن دەبیسترا، لە دوورەوە چراخانی سەیدسادق و شانەدەری، هەستێكی سەیریان دەداینێ و بیری شار وەك مۆتەكەیەك سواری شانەكانم ببوو. پلانەكەی مامە رەشە و تاقیكردنەوەی كاك عەبدوڵڵا‌ لە نزیكبوونەوەدا بوو. لوقمان و كەسێكی دیكە بۆ تاقیكردنەوەی رێگە لە پێشەوە دەڕۆیشتن و درۆم نەكردووە ئەگەر بڵێم بەرد بە بەردی شارەزابوون. ئاخر لوقمان یەكێكبوو لەو پێشمەرگانەی كە بەڕاستی، شۆخی لەگەڵ مەرگ دەكرد، نەنكم وتەنی : بە كفر نەبێ بەقەد ئیمامی عەلی ئازا بوو. هەمیشە لە پێشەوە بوو.
كاك عەبدوڵڵا لەگەڵ چەند پێشمەرگەیەكی پاسەوانی خۆیدا، كە یەكێكیان ئاربیجیەكی پێبوو، زۆر لە پێشمەرگەكانی ریزی پێشەوە دوور نەبوو. پلانەكەی مامە رەشە ئەوەبوو كە هەر ‌گوتی كەمینە،‌ ئێمە خزمەكانی خۆمان بدەین بە زەویدا بەبێ ئەوەی لە رێگە لابدەین چونكە وەك گوتم هەمووی بەمین چێنرابوو، ئەوە سەرەڕای ئەوەی كە تەنها تاقیكردنەوەبوو و ترسێك لەئارادا نەبوو، بەڵام جگە لە ئێمە كەس بەو كەین و بەینەی نەدەزانی. كاتێك مامە رەشە گوتی خۆتان بدەن بە زەویدا كەمینە، كاك عەبدوڵڵا وەك پڵنگێك بەخۆی و ئاربیجییەوە خۆی گەیاندە پێشی كاروانەكە، بۆ ئەوەی تەقە نەكات مامە رەشە هاواری كرد نەكەی كەمین نییە و تەنها ویستم تاقیتبكەمەوە، ئەوە لەكاتێكدابوو كە چەندین پێشمەرگە لە رێ لایاندابوو، بەڵام خۆشبەختانە هیچ مینێك نەتەقییەوە و هەموو سەلامەت بوون.
كاك عەبدوڵڵا بە مامە ڕەشەی گوت: پیاوی چاك، ئەوە چەند ساڵە پێشمەرگەم، تازە تۆ تاقیم دەكەیەوە! بە هەرحاڵ پێدەچوو كاك عەبدوڵڵا لە دڵەوە پێی ناخۆش بووبێت، بەڵام كەمێك شانازی بەو هەڵوێستە جوامێرانەی خۆیەوە كردبێت! بەڵام هیچ ئیجرائاتێكی لەگەڵ مامە رەشە نەكرد، چونكە بەڕاستی خۆشیدەویست.
هێشتا تاریكی وەك لێفەیەك باڵی بەسەر شارەزوردا كێشابوو كە گەیشتینە شانەدەری سەروو، چەندین ماڵی نیشتیمانپەروەر و عەشایەری كورد بەگەرمی میوانداریان كردین، دیاربوو پەیوەندییەكی دۆستانەی باشیان لەگەڵ كاك عەبدوڵڵا هەبوو. دوای حەسانەوە و لە جادە پەڕینەوە بەرەو ناوچەی بەرزنجە كەوتینە رێگە. لەسەر كانیاوێك لاماندا، هێشتا لەسەر لووتكەی سورێن بووین كە گوتیان نابێ كەس جگەرە دابگیرسێنێت، بەڵام لە پڕێكدا بریسكەی شقارتەكەی كاك جەلال دڕی بە تاریكی دا، كاك عەبدوڵڵا زۆر بە توڕەییەوە گوتی: پێشمەرگە چیمان پێگوتن! بەڵام كاك جەلال كە دیاربوو نەیزانی ئەوە دەنگی كاك عەبدوڵڵایە، زۆر بە لەسەرخۆیی گوتی: ترسی ناوێت خاڵۆ، ترسی ناوێت! ئێمە هەموو دامانە قاقای پێكەنین! ئیتر دنیا بەرەو رووناكبوونەوە دەچوو، تیشكی خۆر بەكزی تەنگی بەكزەبای ئەو دەمەوبەیانییە هەڵدەچنی و هەستێكی خۆشی لەلا دروستدەكردین. ئەو ناوچەیە لەلایەن عێراقەوە كاولكرابوو و تەنها چەند ماڵێكی كۆچەری لێرە و لەوێ دەبینران كە بە لەوەڕاندنی مەڕوماڵاتەوە خەریكبوون، بەڵام مەترسییەكی وای نەبوو بۆ ئێمە. نیوەڕۆ گەیشتینە گوندی قەویلە، كاك فایەق میواندارییەكی باشی كردین و ماندوویەتیمان حەسایەوە. دەمە و ئێوارە دیسان كەوتینەوە رێگە بەرەو لای كانیپانكە، مامە رەشە لە پێشەوە دەڕۆیشت و جار جارێكیش تێیدەچریكاند: ئەرێ وەی وەی وەی، خۆیڕازاندەوە دەی، بۆ مێردە گولەكەی وەی....
زۆرمان نەمابوو بۆ لای كانیپانكە، لە دوورەوە دەنگی سەگوەڕ دەهات، مامە رەشە گوتی كاك عەبدوڵڵا ئەوە دەنگی سەگەكانی حاجی فڵانە (ناوەكەیم لەبیر نەماوە) ئەوەی بەلامەوە سەیربوو، كە چووینە پێشەوە قسەكەی مامە رەشە دەرچوو. دەبوو لە تەنیشت سەربازگەیەكەوە تێبپەرینایە، ئێشكگرەكەیان لە قولەیەكەوە بە جوانی لەبەر تیشكی گڵۆپێكدا كە بەكزی دەسووتا دەبینرا. بێ خشپە لە جادە قیڕەكە پەڕینەوە و بەنێو كێڵگەیەكی گۆڵەبەڕۆژەی پان و بەریندا، ئەوەی لەهەمووی ناخۆشتربوو دەبوو گوڵەبەڕۆژەكانمان لابدایە، بەجۆرێك كە بەر ئەوەی دوای خۆت نەكەوتایە، نە یەك و نە دووان و نە سیان، یەكدووجار بە گوڵەبەرۆژە شڵپەم لە مامۆستا فایەق هەستاند كە لە دوای منەوە دەڕۆیشت، بۆیە هەموو جارێك دەیگوت : دە هەتیو وریابە تۆ منت كوشت! دەمەوبەیانی ئەو شەوە بەلای زەڕایەندا كە بە جاشەكانی ناسرا بوو، گەیشتینە گوندی دەربەند فەقەرە كە چەند مقەرێكی پارتی لێبوو.

بەڵێنی سەرۆك جاشەكان
بۆ تەسلیمكردنی دەربەندیخان

جموجوڵێكی نائاسایی لەو ناوچەیەدا دەبینرا. وەك لەسەرەتادا باسمكرد، هێزەكانی پارتی بەسەركردایەتی كاك عەبدوڵڵا خۆیان بۆ چالاكییەكی گەورە ئامادەدەكرد، ئەوەیش دوای كۆمەڵێك دانیشتن و گفتوگۆ لەگەڵ هەندێك لەو سەرۆك جاشانەی كە بەڵێنیان دابوو لە كاتێكی دیاریكراودا دەربەندیخان تەسلیم بە پارتی بكەن و خۆشیان بێنە ریزی شۆڕشەوە. بێئاگا لەوەی كە ئەوە پیلانێكی نەگریسی بەعسبوو خۆیان لە ژێرەوە ئاگایان لە هەموو كەینوبەینێك بوو بۆ خستنە داوی چەند كادیرێكی دڵسۆزی پارتی و لەنێوبردنیان. سەرۆكجاشی خائین كە لە دوای راپەڕین تۆڵەی لێكرایەوە، سالە خەیات، هەموو بەڵێنێكی بە كاك عەبدوڵلا دابوو و تەنانەت وەك دوایی بیستم خۆیشی سەردانی ناوچە ئازادكراوەكانی كردبوو.
رۆژی ٢١ی ئەیلولی ١٩٨٧ بۆ بڕیاردان و دەستنیشانكردنی سەعاتی سفری چالاكییەكە، كاك عەبدوڵڵا و كاك نەوزاد شارەزووری و موهەندیس قادر (ئەمەی دواییان لە رێكخستنەكانی ناوشار كاری دەكرد)، بێئاگا لە پلانی دوژمنان لەگەڵ سالە خەیات و دارودەستەكەی دەچنە نێو شاری سلێمانیەوە و دەیانبەنە ماڵی خۆیان، بەڵام بەداخەوە زۆر ناجوامێرنە لە رۆژی ٢٢ی ئەیلول لە ماڵەكەی خۆیاندا دەستڕێژیان لێدەكەن و هەرسێكیان شەهید دەكەن.
دواجار كە من كاك عەبدوڵڵام بینی، هەفتەیەك پێش سەفەرەكەیان بوو بۆ سلێمانی، ئێمە لەگەڵ چەند هاوڕێ و خزمێكدا بەنیازی دیداری هەندێك لە خزمانمان، خۆمان بۆ جەولەیەك بەرەو گوندی داریكەلی ئامادەكردبوو، كاك عەبدوڵڵا كە وەك زۆرجاری دیكەیش جامانەكەی دەخستە ژێر هەنگڵییەوە، بە پێكەنینەوە گوتی ئەوە چییە كوڕی پیرێژن، خۆ ئێوە خۆتان بە خوێندەوار دەزانن چییە عەشایەری دەكەن وا لەگەڵ قەویلەییەكاندا خۆتان بەستووە!
لە كاتی گەڕانەوەماندا وابزانم لەبەردەم مزگەوتەكەی گوندی نەوتی بوو، چەندین پێشمەرگەی یەكێتی و چەند دەموچاوێكی نەناسراو كە پاش كەمێك زانیمان پاسداربوون و چەند ماتۆڕێكیشیان پێ بوو، یەكێك لە پێشمەرگەكانی یەكێتی گوتی: ئەوە كەی كاك عەبدوڵلا شەهید بوو، ئێمە خەیاڵمان بۆ عەبدوڵلا ئاغا نەچوو.

چالاكی تۆڵەكردنەوە
لەنێو سلێمانیدا

ئێمە دوای دوو رۆژ لە شەهیدكردنی كاك عەبدوڵڵا و هاوڕێكانی گەڕاینەوە بۆ دەربەند فەقەرە، بەڵام بێ ئاگا لەو كارەساتە گەورەیە. وەك زۆرجاری دیكە گە گەیشتنەوە بنكەكەمان دەستمكرد بە قسەی خۆش و پێكەنین، بەڵام هەموو وەك خۆڵودۆیان بەسەردا كرابێت وابوو! پێم سەیربوو! بۆ ئەوەی زۆری لەسەر نەڕۆم، پێشمەرگەیەكی لای كاك عەبدوڵلا كە هەم خزمی خۆی بوو هەمیش پاسەوانی بوو و لە منداڵییەوە یەكترمان دەناسی، بردمییە لایەكەوە و گوتی: چییە نازانی چی روویداوە؟ گوتم، چی روویداوە؟ كاك عەبدوڵلا و دوو هەڤاڵی دیكەی شەهیدكراون. خەبەرێك بەڕاستی جەرگبڕ بوو، نەدەكرا هەروا بە ئاسانی مەرگی جوامێرێكی وەك كاك عەبدوڵلا و هاوڕێكانی قبوڵ بكرێت، بەڵام ئەوەیشی گوت، بەیانی تۆڵەی دەكەینەوە! دوای سوێندانم كە لای كەس باسی نەكەم، چونكە تەنها ژمارەیەكی زۆر كەم ئاگاداربوون، بڕیاربوو هەشت پێشمەرگە بە رۆژی نیوەڕۆ بچنە نێو شاری سلێمانییەوە و هەڵبكوتنە سەر ماڵی سالە خەیات و تۆڵەی لێبكەنەوە. ئاراس خۆی یەكێكبوو لەوانە. نەك لەبەر ئازایەتی و یانیش كوردایەتی بەخەڵك بفرۆشمەوە، بەڵكو لەبەرئەوەی كاك عەبدوڵڵام زۆر خۆشدەویست، یەكسەر شەوەكەی چووم بۆ لای كاك دەروێش ئاغا و پێمگوت حەزدەكەم و تكام لێكرد كە با منیش لەگەڵ ئەو گرووپەدا بچم، بەڵام نەك هەر رازی نەبوو بەڵكو كەمێك خۆی توڕەكرد لێم و گوتی نابێت، خۆ ماڵ و حەوت نییە، ئەوەتا كەمالی خزمتانی تێدایە! وابزانم ئەویش دیسان چیرۆكی پیرێژنی هێنایەوە بەرباس و خواس، كە ئەگەر شتێك ببێت چی پێ بڵێم! نەنە گوڵچینم وەك سەركردەیەكی خۆشەویست، رۆحیانەتەكەی بەسەر پێشمەرگەكاندا دەسوڕایەوە، رەنگە ئەو رێزە زۆرە بۆ نەنكم لەوەوە سەرچاوەی گرتبێ كە تەنها كوڕەكەی لە گۆرەپانی كوردایەتیدا شەهید ببوو، ئاخر ئەو پاش ئەو هەموو ساڵەش هێندە بەكوڵ دەگریا، لە كۆتایی ژیانیدا ئیتر فرمێسكەكانی هەر بەڕاستی وشكیان كردبوو.
ئەوانەی كە بەشدارییان لەو چالاكییە قارەمانانەیەدا كرد ئەمانە بوون، كە دواتر زۆربەیان شەهیدبوون: شەهید فاتیح، شەهید بابە رەسوڵ، شەهید كەمال حەمە فەرەج، شەهید فەرەیدونی مامە عەبە، ئاراس، (بەداخەوە ئەوانیدیكەم لەبیر نەماوە). فەرەیدوون و فاتیح و بابە رەسووڵ لە شەڕی خواكوڕكدا شەهیدبوون. ئەم پۆلە پێشمەرگەیە بەسەیارەیەكی تۆیۆتا و دوای تەزویریكردنی پێناسی هەندێك جاش، بە نوێژی نیوەڕۆ، بەنێو سەیتەرەكانی رژێمدا چوونە سەر ماڵی سالە خەیات و دایانە بەر دەستڕێژی گوللە، بەڵام بەداخەوە سالە خەیات خۆی ئەوكاتە لەوێ نەبوو، بەڵام چالاكییەكە لەو كات و ساتەدا بەیەكێك لە گیانبازییە هەرە گەورەكانی شۆرشی كورد دەژمێردرێت. لەو چالاكیەدا شەهید بابە رەسووڵ برینداربوو، بەڵام توانیان رزگاری بكەن. دكتۆر ئازاد بە ئیماكنیەتێكی كەم توانی لە مردن رزگاری بكات. شەهید كەمال حەمە فەرەج بە برینداری لە سلێمانی بەجێمابوو، هەموومان پێمانوابوو كە شەهید بووە.

جوامێری كۆنە پێشمەرگەیەكی
مامە ریشە

داستانی خۆ رزگاركردنی كەمال بەبرینداری ئەگەر لە چالاكییەكە گەورەتر نەبووبێت ئەوا كەمتر نەبوو، با ئەو بیرەوەرییە كە راستەوخۆ پەیوەندی بە كاك كامەرانی برام و رزگاركردنی كەمالەوە هەیە بمێنێ بۆ كاتێكی دیكە، بەڵام بۆ مێژوو دەبێ هەڵوێستی كۆنە پێشمەرگەیەكی یەكێتی كە سەردەمانێك لە پێشمەرگە جوامێرەكانی مامە ریشە بوو و بەرێكەوت كاك كەمال بە برینداری دەستی لێ رادەگرێت و گواستنەوەی بۆ شوێنێكی ئەمین، مەگەر هەر لە نیشتیمانپەروەرێكی وا بوەشێتەوە لە رۆژێكی وا تەنگانەدا.
دوژمن دەیویست بە بەردێك دوو نیشانە بپێكێت، بۆیە دوای شەهیدكردنی كاك عەبدوڵلا و هاوڕێیەكانی، تەرمی پیرۆزیانی بە شێواوی لەسەر رێگەیەك دانابوو كە زیاتر پێشمەرگەكانی یەكێتی لێوەی هاتوچۆیان دەكرد، بۆ ئەوەی پارتی گومانی ئەوە بكات كە یەكێتی بەو كارە هەستاوە، بەڵام خیانەتی ئەو جاشە سووكانە هەر زوو پەردەی لەسەر هەڵماڵدرا. راپەڕین تەنها نەبووە هۆی رزگاركردنی بەشێكی كوردستان، بەڵكو تۆڵەی چەندین شەهیدی وەك كاك عەبدوڵڵایشی تێدا كرایەوە و سالە خەیاتیش یەكێكبوو لەو تاوانبارانە.
لەم رۆژانەدا، برادەرێك كە كاك عەبدوڵڵا وەك گلێنەی چاوەكانی خۆشیدەویست، پێیگوتم، تۆ بڵێی ئەگەر كاك عەبدوڵلا بمایە، ئێستا ئەویش وەك هەندێك لەو بەرپرسانە تەنها خەریكی گیرفانپڕكردن و فروتوفێڵكردن بووایە یان نا؟
پێش ئەوەی من بڵێم بەدڵنیاییەوە كاك عەبدوڵڵا لەو پیاوانە نەبوو، خۆی وەڵامی خۆی دایەوە: نا بڕواناكەم، ئاخر هەندێك لەوانە كە لەدەرەوەش بوون، زەمانە كردوونی بەم پیاوەی ئێستا كە بە ئاستەم خەڵكانی تێكۆشەری رۆژە سەختەكان دەناسنەوە.
بەڵێ، كوردیش دەڵێ هەر باڵندە و لەگەڵ پۆلی خۆیدا دەفڕێت، كاك عەبدوڵلایش لەگەڵ پۆلی خۆیدا فڕی!
یادی بەخێر!

2011-09-28T13:45:00.000-07:00

Remzî Kartal bo Rûdawê: Erdogan wek xelîfeyên Osmanî li xwe dinêre

Kawe Emin
Stockholm

Stockholm: Serokê Kongreya Gel Remzî Kartal li paytexta Swêdê Stockholmê bersiva pirsên Rûdawê da. Kartal egera operasyona hevbeş ser Qendîlê, vekişîna AKPê ji proseya aştiyê, herwiha behsa wê tomara deng dike ku dû hefte berê bi awayekî çavrênekirî hat weşandin. Serokê Kongra Gel helwesta wezîrê derve yê Îsrailê Evigdor Lieberman jî nirxand û got em gotinê wî cidî nagirin û bersivê jî nadinê.

Rûdaw: Li Bakurê Kurdistanê rewşeke taybet derketiye hole; dibe ku pêvajoya şer pêvajoya aştiyê têk bide?
Remzî Kartal: Di dema hilbijartinan de jî, Erdogan propaganda wê yekê dikir ku pirsgirêka kurd nemaye û digot va ye me kanala TRT6ê vekiriye, zindanî ligel kesûkarên xwe bi kurdî diaxivin, li zanîngehan kar bo vekirina beşê zimanê kurdî tê kirin, meseleya kurd pirsgirêka takekesane ye û êdî ne meseleya kurd e lê meseleya terorê ye. Bi ser de jî qala wê yekê kir ku eger ew li ser desthilatê bûna wê dema ku Ocalan girtin, wê biryara îdamkirina wî bicih bikira. Kesek ku mebesta wî aştî be van gotinan nake. Hemû alî dizanin ku serok Apo di dema gotûbêjan de pêşniyarek pêşkêşî Tirkiyê û serokayetiya KCKê kir û daxwaz kir ku herdu alî analîza xwe li ser bidin, KCKê bersiv da ku tiştê serokê me pêşniyar kiriye em ji aliyê xwe çi pêwîst be bicih tînin. Divê hikûmeta Erdogan bersiva xwe bide, lê hê ti bersiv nedane. Piştre jî serokê me birûsknameyeke taybet şand ji Erdogan re û bangewazî kir ku bila ev kêşe berbi şer û pevçûnê neçe û ez amade me di hundirê heftiyekê de hemû gerîllayan kom bikim, lêbelê pêwîst e pêşî Erdogan ji raya giştî re ron bike ku kêşeya kurd ne kêşeyeke leşkerî ye, ne kêşeya terorê ye, lê kêşeya gelekî ye û siyasî ye û emê çareser bikin, em amade ne li ser vê bingehê gotûbêjan bikin.
‘Tirkiyê dixwaze hê Amerîka ji Îraqê venekişiyaye bi hevre êrîşî PKKê bikin’

Ji ber çi Tirkiye ewqasî pêkutiyê li ser şer dike?
Dixuyê haya Erdogan weke serokê dewletê jê hebe ku ew weke hikûmetê bo çareseriyê ne amade bin. Wekî din bûyerên deverê, Sûriyê û Îranê û tiştê ku jê re dibêjin Bihara Ereban, firsendek bo Tirkiyê çêkiribe, Amerîka dixwaze li Sûriyê roleke pêxemberî bide Tirkiyê, û wê weke mînakekê bo dewletên erebî nîşan bidin, Îslameke nerm û girêdayî Amerîka û sîstema NATO. Erdogan vê weke firsendekê ji xwe re dibîne ku daxwaza piştgiriya Amerîka bike dijî PKKê û gelê kurd. Tirkiyê dixwaze ku hê jî Amerîka ji Îraqê venekişiyaye bi hevre êrîşî PKKê bikin.

Bi baweriya we Amerîka di êrîşeke wiha de beşdar dibe?
Amerîka hevkariya Tirkiyeyê kiriye, lê heya îro ser asta leşkerî daxwazên Tirkiyeyê cîbicîh nekirine. Heya vêga Amerîka siyaseteke wisa bo berjewendiyên xwe rast nedîtiye, bawer nakim Amerîka li ser daxwaza Erdogan bi pratîkî tevî operasyonên leşkerî bibe.
Berî çend rojan Erdogan qala wê yekê kir ku dikarin ligel Îranê bi hevre êrîşî Qendîl bikin, balyozê Îranê jî li Tirkiyê got ku ew hevkariya hev dikin lê bi hevre êrîşan nakin?

Rast e niha êrîş tune, lê jixwe Tirkiye û Îranê bi hevre peyman girê dane û Îranê êrîşa xwe kir û Tirkiye jî hevkariya wê kir. Tirk daxwaz dikin Başûrê Kurdistanê jî beşdariyê bike, Îraq hevkariya wan bike, daxwaza hevkariyê ji hemû dinyayê dikin! Lê ev xewn û xeyala Erdogan e. Îran xwe ceriband û biser neket. Wisa diyar e xeyalên Erdogan ligel rewşa heyî lihev nayên. Bi ser de jî ew hêviya wan ku hebû li ser başûr ji wan re pêk nayê, ne kak Mesûd û ne mam Celal di gotinên xwe de hêviyeke wisa nedane Tirkiyê ku tevî karekî wiha bibin, lewma ev hemû nîşan didin ku Erdogan bi rêya leşkerî serkeftinê bidestve nayîne. Ev siyaseta ku Erdogan dixwaze biceribîne karesatan bo Tirkiyê çêdike. Wisa diyar e Erdogan naxwaze Kurdan weke netewe li Tirkiyeyê qebûl bike, mafên siyasî û mirovî yên gelê kurd qebûl nake, dixwaze hêza xwe di şer de biceribîne, tecrîda ser serokê me dijwar kiriye û siyasetvanên kurd dixe zindanê, ev 27 sal in vê rê tecrûbe dikin û ti encamek bidestve ne anîne. Baştirîn tişt ew e ligel Kurdan rûnin û kêşe bi rêya diyalogê bê çareserkirin. Ev dibe serkeftineke mezin hem bo Kurdan û bo Tirkiyê. Vêga Erdogan weke xelîfeyên Osmanî li xwe dinere, ne mimkûn e welatek kêşeyên xwe çareser neke û bikare roleke wiha li dinyayê bilîze.
‘Divê hemû Kurd destkeftên Başûrê Kurdistanê biparêzin’

Serokê Herêma Kurdistanê çend caran dûpat kir ku şerê Kurd û Kurdan xeteke sor e, lêbelê hevdem li başûr qala wê yekê tê kirin ku divê hem PJAK û hem jî PKKê rewşa Başûrê Kurdistanê liberçav bigirin?
Em bo aramiya Başûrê Kurdistanê rêyekê dibînin, ew jî çareseriya kêşeya kurd e li parçên din yên Kurdistanê, divê guherîn di siyaseta wan welatan de li himberî Kurdan bê kirin, eger çareseriya kêşeya kurd li van welatan neyê kirin êdî zext li ser Kurdan li wan welatan û li ser Başûrê Kurdistanê jî berdewam dibe. Vêga hevkariyek heye li dijî Kurdan di navbera Îran û Tirkiyê û Iraqê de jî, Sûriyê ji ber kêşeya xwe haya wê ji tiştekî nemaye, divê hewldan bên kirin ev peyman bên têkdan û di dewsa wan de bi çareseriya kêşeya kurd bê fikirîn, wê demê Başûrê Kurdistanê jî dikare aramiyeke seranserî lixwe bigire. Lewma divê hemû parçên Kurdistanê di nava xwe de hem hevkariya hev bikin, hem jî hinek taybetmendiyên xwe biparêzin, nemaze vêga divê hemû Kurd destkeftên Başûrê Kurdistanê biparêzin, lê hevdem divê Başûrê Kurdistanê jî bizanibe ku divê bo çareseriya kêşeya parçên din hinek zehmetiyê bide xwe û dora xwe bibîne. Ger hinekî xwe nebetilîne û liberxwe nede û sedî sed bi dilê Îran û Tirkiyê tevbigere wiha xeterê ser xwe jî çêdikin. Divê Başûrê Kurdistanê ligel Sûriyê û Îran û Tirkiyê û Îraqê jî pêwendiyan çêbike û berjewendiyên xwe biparêze. Her weke çawa hertim kak Mesûd dibêje em bo çareseriya kêşeya kurd bi awayekî aştiyane amadeyê her hevkariyekê ne, lêbelê bo şer na, ev siyaseteke bingehînî û serekî ye û pêwîst e pêkutî li ser bê kirin û berdewam be.
‘Em gotinên wezîrê derve yê Israilê bi giringî wernagirin û bersiva wî jî nadin’
Kêşeya navbera Tirkiye û Îsrailê gihişte asta ku Îsrail bêje em dixwazin ligel PKKê rûnin û hevkariya wan bikin. Bi baweriya we Îsrail dixwaze kêşeya kurd weke kaxezekê bikar bîne yan jî bi rastî dixwaze hevkariya Kurdan bike?
Gelê Cihû rastiyeke gelên Rojhilata Navîn in û xwedî şaristaniyeke kevin in, ew jî weke her gelekî Rojhilata Navîn mafê wan heye bi azadî û wekhevî li deverê bijîn, lê em bi ti hawî wê siyaseta Îsrailê li dijî Kurdan bi rêya hevkariya Tirkiyê qebûl nakin. Serok Apo ji ber siyaseta wan ya çewt niha li girava Îmralî zindanî ye. Hevkariya leşkerî ya Îsrailê bo Tirkiyê ku dijî Kurdan bikar tîne ron û eşkere ye. Em bo biratiya gelên deverê, li dijî wê yekê ne ku vêga kêşeya wan ligel Tirkiyê heye bixwazin Tirkiyê bi Kurdan bitirsînin, ew serdem qediya, Kurd weke kert û bo armanca xelkên din bên bikaranîn, Kurd vêga hêzeke serekî ya deverê ne, mineta me jî bi hevkariya ti aliyekî nîne. Lewma em zêde giringiyê nadin gotinên wezîrê derve yê Îsrailê û bersiva wî jî nadin; çimkî ew dixwazin bi vî rengî Tirkiyê bi me bitirsînin, lê ev nayê wateya ku em dostaniya gelê Cihû red dikin.

‘Li gor me jî ecêb e ji ber çi Tirkiyê di vê demê de tomara deng weşand’
Di van rojan de tomareke deng belav bû û tê de qala gotûbêja we û dewleta Tirk dike. Bi baweriya we çima ev tomara deng di vê demê de belav bû?
Belê, serokwezîr Erdogan û parlamento jî înkar nakin û dibêjin ku me şêwirmendê MITê weke nûnerê dewletê şandiye û ev gotûbêj hebûn. Gotûbêj hem ligel serok Apo û hem jî wê şandê hebûn û kes nikare wan înkar bike. Lê li gor me jî ecêb e ji ber çi vêga û di vê demê de ev tomar belav kirin, em jî di nava xwe de hem gotûbêjan dikin û hem jî lê dikolin, lê divê dewleta Tirk rastiyan kifş bike, çimkî ev ji aliyê wan hatiye weşandin. Lê tiştek heye ev gotûbêj heya dema hilbijartinan berdewam bûn. Diyar e wan bo berjewendiyên xwe û kuştina demê wiha kirine, çimkî va ye ev tişt hemû danîn alîkî û amadekariya şer dikin, lê dîsa jî hem em û hem jî serok Apo ji çareseriyeke aştiyane re amade ne, lê tevî hemû van durûtiyên wan jî me weke berpirsên şer gunehbar dikin, derewên Erdogan rojek tê ji hemû cîhanê û Tirkiyê û gelê Kurdistanê re eşkere dibin, dewletek li ser bingeha derewan nikare temenê xwe dirêj bike.

2011-09-19T04:32:00.001-07:00

2011-09-12T01:53:00.000-07:00

دەمووچاوی شەڕ هەمیشە ناشیرینە!

کاوە ئەمین

تێبێنی: لە ڕۆژنامەی (رووداو) چاپی ئەوروپادا بڵاو کراوەتەوە.

ناونیشانی ئەم وتارە قسەیەکی (ئۆلف پالمێ)ی سەرۆکوەزیرانی سوێدە کە لە ساڵی ١٩٨٦، دوای ئەوەی لەگەڵ ژنەکەیدا لە سینەما دەگەڕانەوە، تیرۆرکرا، ئیستایشی لەگەڵدا بێت بکوژەکانی نەدۆزرانەوە، یانیش کورد وتەنی، خۆیان دیزە بە دەرخۆنەیان کرد، چونکە زۆر بیرورا هەیە دەربارەی ئەوەی کە هەڵوێستە دژە توندوتیژییەکانی پاڵمە، بەتایبەتی تیرۆریزمی دەوڵەتی، هۆکاری کوشتنەکەیەتی. پالمە یەکەمین سایسی ئەوروپایی کە بە دژی شەڕی ڤێتنام دەنگی هەڵبڕی و نەیدەشاردەوە کە دەبێت دژایەتی ئیمپریالیزم بکرێت، هەر لەو سۆنگەیەشەوە، پشتیوانی بزووتنەوە ئازادیخوازەکانی جیهانی دەکرد. ئێستا بە پێچەوانەوە، سەرکردەکانی دنیا لە هەڵپەی ئەوەدان دوای هەموو شەڕەکان، قاشێک لە کێکەکەیان بەرکەوێت.

گەلانی وڵاتداگیرکراو لە هەموان زیاتر زەرەرمەندتر دەبن لە شەڕدا، چونکە داگیرکەر هەموو جۆرە میتۆدێک بەکاردەهێنێت و جیاوازی لەنێوان گریلا (گریلا وشەیەکی یۆنانییە و بەمانای شەڕی بچوک دێت) و دانیشتوانی سڤیلدا ناکات، زەقترین نموونەیش، شەڕی ڤێتنام کە تەڕ و وشکی تێدا سوتێنرا، یانیش شەڕی دەوڵەتی عێراق و بەعس دژی کورد، چونکە کاتێک داگیرکەر دڵنیا دەبێت سەرکەوتن بەدەست ناهێنێت سیاسەتی سوتماککردن خاک و کۆمەڵکوژی تاقی دەکاتەوە. ئەوەی ئەمڕۆ تورکیا دژی کوردستان دەیکات هەمان ئەو مێتۆدانەن کە کەنان ئێڤرین، تانسول چیلەر و یەشار بیوکئانت و یەڵماز و ئەوانی دیکە تاقیانکردەوە، بەڵام دواجار ئەوان خۆیان گۆشەگیرکران و دەستەڵاتیان لەدەستدا، بەڵام کێشەی کورد وەکو خۆی مایەوە. کارێکی گەوجانەیە بڵێن بە لەناوچوونی پارتی کرێکارانی کوردستان، کێشەی کورد کۆتایی پێ دێت. چونکە پێش (پکک)یش کورد هەر هەبووە و هەر دەیشبێت.

تورکیا دەیەوێت لاسایی سریلانکا بکاتەوە کە چۆن پڵنگەکانی تامیلی لەناوبرد، بەڵام بەراوردکردنی وڵاتی تامیلەکان لەگەڵ کوردستان و شێوەو خەباتی کوردانی باکوور لەگەڵ تامیلەکان تەنها خۆ هەڵخەڵتاندن و کات بەفیرۆدانە. چونکە لەگەڵ تێکشاکاندنی خەباتی چەکداری تامیلەکنیشدا، هێشتا کێشەکەیان وەکو خۆی ماوە و هەر دەشمێنێت، ئەمڕۆ یان سبەی لە شێوەی دیکەدا سەرهەڵدەداتەوە، ئەمە بۆ کورد و هەموو بزووتنەوەیەکی ئازدیخواز هەروایە. ناهەقییەکی گەورە دەکرێت کاتێک باس لەوە دەکرێت با پکک دەستبەرداری چەک بێت یانیش وەکو سەفیری ئەمریکی لە بەغدا بە (رووداو)ی وتووتە دەبێت بەبێ هیچ شەرت و مەرجێک چەکدابنێن! ئایا ئەمریکییەکان خۆیان بەبێ هیچ شەرت و مەرجێک عێراق بەجێدەهڵێن و گوێڕایەڵی فەرمایشتەکانی سەدر دەبن؟ ئەی ئەوە نییە لە ئەفغانستان کە ئەوە دە ساڵە تالیبانەکان بە دێوودرنج لە قەڵەم دەدەن، ئێستا دەستەوداوێنی مەلا عومەر دەبن تا بێت لەگەڵیان دابنیشێ و لە حکومەتدا بەشداری بکەن! سەیرە، ئەمریکا تەنانەت لە عێراقیش هەمیشە پشتی عەرەبەکان دەگرێت لەبەرانبەر کورددا، ئەوە لە کاتێکدا کە ئەمریکا لە عێراق و ناوچەکەدا لە تەنگاویدایە، تەنها کورد وەکو دوکتۆر مەحمود عوسمان جارێک وتبووی لە مەلایەوە هەتا ئەو پەری چەپی کورد، چەپڵەیان بۆ لێ دەدا، بەڵام هەر کە مارە سرەکانی سەردەمی بەعس زیندووبوونەوە، هێواش هێواش تەرازوی کوردی لاسەنگ کرد لە ناوچەکدا.

ئەردوغان کەسێکی زیرەک و لێزانێکی سیاسیە، لە لایەک بە رووخسارێکی ئیسلامییەوە توانی نەک تەنها تورک بەڵکو بەشێک لە کوردیش هەڵبخەڵەتێنێ، لە لایەکی دیکەیشەوە توانی بەشێکی زۆر لەوانەی خۆیان بە سێکۆلار دەزانن بەلای خۆیدا رابکێشێت، هاوکات فایلی ئەرگەنەکۆنی هێنایە ناوناوانە و ژمارەیەک لەو ئەفسەرانەی سوپا کە بووبوونە رێگر لەبەردەم خەونە سیاسییەکانیدا ڕاپیچی زیندان کرد، هاوکات هەموو توانای حکومەتی خستە ژێر دەستی سووپاوە، ئەوەتا سەرئەرکانی دەستلەکارکێشاوەی سووپای تورکیا لە کۆبوونەوەیەکی نهێنیدا لە دێرسیم دەڵێت:"پارتی کرێکرانی کوردستان تەنها بۆ خۆی تەقەی وەستانووە و یەکلایەنە بووە، ئێمە هیچ کاتێک تەقەمان نەوەستاندووە و دەوڵەتیش بە هەموو شێوەیەک پشتیوانی کردوین."

ئەوەی سەیرە ئەوەیە هەندێک لەوانەی خۆیان وا دادەنێن کە لە شیکاری سیاسەتدا شا بەسەپان نازانن، هێندە کەوتبوونە ژێر کاریگەری پارتی دادوگەشەپیدانی ئاکاپە، ئەردگۆغانیان لێبوو بوو بە سەیدا و گاندی و نەک تەنها لە باکوور بەڵکو خوا خوایان بوو لە باشووریش کوردان دەنگ بە ئەردگۆگان بدەن، ئێستا کە دەزانن هەڵە بوون، لە ئاوازێکی دیکە لێدەدەن، بەڵام بەشی ئەوەشیان تێدا هێشتۆتەوە لە نزیکترین فرسەتدا دیسان لە گۆڤەندەکەی ئەردۆغاندا دەسرۆکە بادەدەن.

بیانیەکان دەمێکە وتویانە کورد میللتەێکی میوان خۆشەویستە، دیارە پێیان عەیب بووە دوای ئەو هەموو خزمەتکردنەیان بڵێن بێگانەپەرستە، بەڵام راستییەکەی وایە، بابایەکی غەیرە کورد دوو وشە لەسەر کورد بنووسێ یانیش بچێتە کوردستان، کام سەرکردەی کورد خۆی بە موهیم دەزانێت جا لە شاخ بێت یان لە شار بە ئاسانی دەستی پێی رادەگات، دوایش کە بە کەیفی خۆیان قسەیان لێدەرهێنان، بە زمانەکەی خۆیان یان بە ئینگلیزی دەنووسن لە باکووری عێراق یان باشووری رۆژهەڵاتی تورکیاوە دەئاخڤن. بۆیە من زۆر بە گومانم لەو بیانیانەی کە بەناوی دین و مافی مرۆڤ و رۆژنامەنووسیەوە دێنە کوردستان و خزمەتدەکرێن. لە رۆژنامەی رووداو دا بلاو کرایەوە رۆژنامەنووسێکی هۆڵەندی، دوای چەند ساڵ کە خۆی بە دۆستی کورد نیشانداوە و تەنانەت لەسەریشی کردوونەتەوە کەچی لە ژێرەوە سیخوڕی بۆ دەستگای ئاسایشی ئەو ولاتە کردووە.

لێرەدا دەمەوێت ئەوە دووبارە بکەمەوە کە هەمیشە دەمووچاوی شەڕ ناشیرینە، بۆیە ئۆلف پاڵمە دەڵێت دەبێت هەمیشە بۆ ئاشتی هەوڵ بدەین. کوردیش دەبێت هەمیشە باسی ئاشتی بکات، جێگری سەرۆکی پارتی، نێچیروان بارزانی لە دیمانەکەی لەگەڵ رووداو دا دەڵێت: شتێک کە قەت لەبیرم ناچێتەوە ئەوەیە، کاتێک لە دیمەشق چاوم بە ئۆجەلان کەوت، لێی پرسیم چی بکەین باشە؟ منیش پێم وت هەمیشە باسی ئاشتی بکە. خۆ ئاپۆ تەنانەت لە زیندانیشدا هەر وای کرد، بەڵام تورکەکان هیچ کاتێک بە نیەتێکی پاکەوە پێشوازیان لێنەکرد.

بەڵام دەبێت تەنها لەبەر ئەوەی پێمان بڵێن ئاشتیخواز، نابێت کەرامەتی خۆمان بخەینە بەر پێی خەڵکی دیکەوە. تورکیا پەیوەندییەکانی خۆی لەگەڵ ئیسرایل تێکدا تەنها لەبەر ئەوەی نۆ تورک لە لایەن ئەو وڵاتەوە کوژران، بەڵام شەهید کردنی حەوت ژن و منداڵی کورد لە لایەن فرۆکەکانی تورکیاوە، تەنانەت نەبووە هەواڵێکی لاوەکی رۆژنامەیەکی تورکی، کەچی ئەردۆگان لە هەرشوێنێک بڕشێتەوە، رۆژی دوای بەسەر رۆژنامە کوردییەکانەوە دیارە.

ئێستایش کاتی ئەوە هاتووە کە پارتی ئاشتی و دیموکراتی بچێتەوە پەرلەمان و گوێ لە دۆستەکانی بگرێت، چونکە جەماوەرێکی زۆری لە پشتە و زەرەر ناکات. دەکرێت پارتی کرێکارانی کوردستانیش لە ڕێگای راگەیاندی ئاگربەستێکی دیکەوە بەڕەکە لەژێر پێی شەڕخوازی دەوڵەتی تورکیا دەربێنێت، ئەگەر تورکیا هەر سوور بێت لەسەر شەڕەنگێزی خۆی ئەوا بێگومان کەس ناتوانێت دەستی تۆمەت بۆ کوردانی باکوور ڕابکێشێت.

2011-08-26T00:16:00.000-07:00

ئەچی بۆ لای رەقیب خۆشە وەلێ ئەو داخە کوشتومی

لەلای من چەندە مەغرورە لە کن وی چەندە مەجبورە

نالی

2011-08-23T05:18:00.000-07:00

تەعریب و فیدراڵی | كاوه‌ ئه‌مین

www.pasok.eu

تەعریبکردنی گەلان لە لایەن عەرەبەکانەوە، مێژوویەکی دوورودرێژی هەیە. سەرەتا ئەوان بەناوی ئاینی ئیسلامەوە رەگوریشەی چەندین نەتەوەیان لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا هەڵکێشا. دوای ئەوەی لە ساڵانی بیستەکانی سەتەی رابردویشەوه‌، چەند دەوڵەتێکیان بۆ دامەزرێنرا لەبەرانبەر هەڵوەشانەوەی عوسمانییەکاندا، دەستیان کرد بە تەعریبکردن و داگیرکردنی گەلێک ناوچە کە بەخەویش پێیدا تێنەپەڕیبوون. کوردستان لە دوولاوە کەوتە بەر تەعریب، لە لایەک سووریا کە دەستکردنی کۆلۆنیالیزمی فەرەنسی بوو، لە لایەکی دیکەوە عێراق کە دەستکردی کۆلۆنیالیزمی بەریتانی بوو. لە دوای چلەکانی سەدەی رابردووەوه‌ راگواستنی کوردەکان بە شێوەیەکی سیتەماتیک دەستی پێکرد. سەرەتا له‌ کوردە فەیلیەکان کرانە ئامانج، دوای هاتنەسەرکاری هەردوو حیزبی بەعسی سووریی و عێراقیش، تەعریب و راگواستن گەیشتنە چڵەپۆپە.
لەبەرانبەر ئەو کارە نامرۆڤانانەدا، راستە کورد شۆڕشی بەرپاکردووە و دەستەوەستان دانەنیشتووە، بەڵام سێبەری برایەتی درۆزنانەی کورد و عەرەب هەمیشە باڵی بەسەر ستراتیجیەتی شۆڕشەکانی کورددا کێشاوە و دەیان جار کوردیان پێ هەڵخەڵەتاندووە. هەر کاتێک دەوڵەتی عێراقی پەکی کەوتبێت پەنایان بۆ گفتووگۆ و کات بەسەربردن بردووە، تا ئەو کاتەی خۆیان بەهێزکردۆتەوە، پاشان وەکو ئەوەی نەبایان دیبێ و نەبۆران دەستیان بە سیاسەتی رەگەزپەرستانەی خۆیان کردۆتەوە.
لە ماوەی پەنجا ساڵی رابردوودا زۆرجار کورد ئەم یاری مار و پەیژەیەی تاقیکردۆتەوە و هەمیشە لە سفرەوە دەستی پێکردۆتەوە. شەڕی کەنداوی یەکەم و دووەم باشترین فرسەت بوو بۆ کورد کە دەستبەرداری برایەتی درۆزنانە بێتەوە و کیانێک بۆخۆی دابمەزرێنێ، ئەوەیش لەسەر بنەمای دوژنمایەتی عەرەب نا، بەڵکو وەکو مافێکی رەوا هەروەک چۆن عەرەبەکان بە فەلەستیننیەکانی رەودا دەبینن. بەڵام نەیانکرد. پێش رووخانی بەعس کە زۆربەی زۆری ئەوانەی ئەمرۆ دەستەڵاتدارن لە عێراقدا خواخوای ئەوەیان بوو پێشمەرگە بیانپارێزی و کەرامەتی خۆیان دابووە دەست پێشمەرگە، کەچی دوای هێنانەوەیان لە وڵاتانی دەوروبەر و لەژێر رەحمەتی تانکەکانی ئەمریکادا، ئەوەتا نەک حساب بۆ کورد ناکەن بەڵکو دەستیان کردووە بە تەعریبکردنی کوردستان و بە ئاشکرا ڕۆژانە کوردەکانی جەلاولا و سەعدییە دەکوژن و لەسەر ماڵ و حاڵی خۆیان دەریان دەکەن، ئەگەر لە ماوەی ٢٠٠٤ تا ئێستا، زیاتر لە ٧٠٠ کورد بەئاشکرا شەهید کرابن ئەوا لەسەردەمی بەعسدا رەنگە لەو ناوجانەدا هێندە کورد شەهید نەکرابن. هەورەک بەرپرسێکی سەربازی هێزی پیشمەرگە لە خانەقی باسی کرد، ئەگەر کورد شەری سووپای عێراق و تیرۆریستەکانشیان بکرادیە کە لە هەمان کانی ئاودەخۆنەوە، رەنگە هێندەی ئەو ژمارەیە کورد نەکوژرابایە.
فەرماندەیەکی دیکە سەربازی کورد لە هەمان ناوچە کە بە ئاشکرا دیار بوو چەقۆی داگیرکەر گەیشتبووە سەر ئێسقانی بەئاشکرا وتی "ئیتر ئەو ناوچانە، ناوچەی داگیرکراون، ئەگەر ئێمە لە کاتی داگیرکردنی عێراق لە لایەن ئەمریکەییەکانەوە، چۆن خانەقینمان پاکردەوە، ئەو ناوچانەشمان پاکبکردایە ئەوا ڕۆژمان بەم رۆژە نەدەگیشت." ئەمریکیەکان کە تەنها کورد دۆستیان بوو لەجیاتی ئەوەی گوشار بخەنە سەر دەوڵەتی عێراقی و تیرۆریستەکان، گوشار بۆ کورد دەهێنن و ڕێگانادەن هێزی پیشمەرگە وەکو پێویست بچێتە ناوچەکەوە، بەڵام چاوپۆشی لە کوژران و ئاوەرکردنی کوردەکان دەکەن لەو ناوچانەدا، بەڵام لە بەغدا لەبەردەم هێزیكی میلیشای موقتەدا سەدردا بەچۆکدا دێن.
رووداوەکانی ئەم دواییەی جەلەولا و سەعدییە و پێشتریش لە موسڵ، ئەوەمان بۆ دەردەخات کە کێشەی کورد تەنها بە جیابوونەوە و دامەزراندی دەوڵەتێکی کوردی چارەسەر دەکرێت و تەنها کیانێکی نەتەوەیی دەتوانێت کەرامەتی کورد بپارێزێت، ئەوەیش نەک تەنها لە باشووری کوردستان بەڵکو لە پارچەکانی دیکەی کوردستانیش، بۆیە پەنابردنەبەر چارەسەری دیکە بە فیدرالیشەوە تەنها خۆهەڵخەڵاتندنە. کورد دەمێکە وتوویەتی دوژمن نابێت بە دۆست، ئەو دوژمنایەتیەش کورد دروستی نەکردووە و لێی بەرپرسیار نییە، بۆیە ئەرکی سەرشانی حکومەتی هەرێم و ئۆپۆزسیۆنیشە کە هەموو توانای خۆیان بۆ ستراتیژیەکەی وا بخەنە گەڕ و لەم کاتەدا دەبێت ماڵی کورد یەکبخرێتەوە لەسەر بنەمای یەکسانی و بەرژەوەندی نەتەوەیی، دەنا کارەساتێکی گەورە رووبەرووی نەتەوەی کرد دەبێتەوە و هەموو کورد دەبێتە قووربانی، چونکە هەم داگیرکەر و هەم تیرۆریستە دەستەمۆکانیان، تەنیا یەک کورد دەناسن کە لە چاوی ئەوانەوە پێی دەوترێت "کوردی خراپ". تورکەکان لە کاتی خامۆشکردنی شۆرشی ئاراراتدا دەیانووت، باشترین کورد ئەو کوردانەن کە لە گۆڕنراون، ئەو عەقڵییەتە هێشتا نەگۆڕاوە کاتێکیش لەژێر لێوەوە دەڵێن کورد هەیە ئەوە لەترسی شەقی کوردە، بۆ ئەوەکانی دیکەیش هەروایە.

2011-08-11T10:04:00.001-07:00

خۆشەویستی نیشتیمان

کاوە ئەمین

تێبینی: ئەم وتارە لە رۆژنامەی رووداوی رۆژی دووشممە (٨/٨) بڵاو کراوەتەوە.

لەم رۆژانەی پێشوودا، سوواری تەکسییەک بووم، جیاوازیی نێوان ئەم تەکسییە و زۆربەی ئەوانی دیکە ئەوە بوو کە گۆرانی تورکی و عەرەبی و فارسی لێنەدەدا، دیاریش بوو لەو کەسانە نەبوو کە رک لەسک بێت و کەسێکی تا بڵێی کوردستانی بوو. لەو ماوە کەمەی کە پێکەوە بووین لە چەندین دەرگاماندا، گرانی بەنزین، ناهۆشیاری خەڵک، دردۆنگی ئۆپۆزسیۆن و بێمنەتی حکومەت. لە وڵاتێکدا کە وەک دەڵێن دوومەم وڵاتە لە دنیادا کە نەوتی خەزنکراوی هەیە و بەدەست بێ بەنزینی و گرانیی و خراپی بەنزینەوە بناڵێنێت، مەگەر مرۆڤ بتوانێت تەنیا بە یەک وشە پێناسەی بکات، ئەویش شەرممە.

هەر لەیەکەم ڕۆژی رەمەزانەوە خەڵک هاواری لێهەستاوە و باس باسی بەرزبوونەی نرخی شتومەکە، سەیرە زۆربەی دووکاندارەکان لەم مانگەدا خۆیان برسی دەکەن و هەندێکیان هەر قسەشیان لەگەڵ ناکرێت، گوایە خواپەرستی دەکەن، بەڵام لەو مانگەدا شتەکانیان گران دەکەن! ئەی خەڵکەکەی دیکە. کابرا، نیوکیلۆ ترشیاتی پێویستە بۆ سەر سفرەکەی، دەچێت چوار کیلۆ دەکرێت. ناسیاوێکمان پۆلێک مریشکی کریبوو، سی چلێک، وەکو ئەوەی ئیتر کوردستان چاوی نە بە هێڵکە و نە بەمریشک نەکەوێتەوە. زۆرجار لێرە کە باسی ئەوە دەکەیت لە ئەوروپا بە دانە، یانیش بە گرام هەندێک شت دەکڕن، گاڵتەیان لێدێت، بۆ نموونە کەسێکی دانیمارکی ناچێت پێنج کیلۆ تەماتە بکرێت، دوو دانەی جوان هەڵدەبژێرێت و بەشی پێداویستیەکەی دەکات، بەڵام لە کوردستان ئەگەر عەلاگەکە پڕنەکەیت و بەرودراوسێ نەدبین، حلێب نییە، ئێمە بۆخۆمان ناژین بەڵکو بۆ خەڵک دەژین.

کاکی شۆفێر باسی ئەوەی کرد باشە ئەگەر بیرەنەوتێک بتەقێتەوە لەم وڵاتەدا دەبێت رووبکەینە کوێ؟

بەنزینی موحەسەن و ناموحەسەن هێندە بێکەڵکن کە لە چەندین لاوە زەرەر لەم وڵاتە دەدەن. لەلایەک ماشێنی هاووڵاتیان بەهیلاک دەبات، لەلایەک دیکەوە هێندە غاز و پاشماوەی خراپ دەکاتە دەرەوە کە ژینگەکەمان بەتەواوەتی پیس دەکات، ئاخر ئەگەر پیسبوونی ژینگە و خواردنی خۆراکی خراپ و بەسەرچووی "دراوسێکانی" دەوروبەر نەبێت کەبەسەر ئێمەدا ساخی دەکەنەوە، ئەو هەموو جەڵدە و نەخۆشییە کوشندانەی رۆژانە گیانی دەیان هاووڵاتی دەکێشن، لە کوێوە دێن؟

تورکیا و ئێران هەر خواردنی بەسەرچوو و بێکەڵکمان پێنافرۆشن، بەڵکو هەرچی جبەخانەی کۆنی خۆیان هەیە لە کوردستان دەیتەقێننەوە، کەچی ئێمە هێشتا هەر بە وشەی "نیگەرانین"، وەڵامیان دەدەینەوە، ئێ خۆ حکومەت دەتوانێت هیچ نەبێت کەناڵی سەحەر لە کوردستان شاربەدەر بکات و نەیەڵێت جارێکی دیکە رووبکنەوە بەم وڵاتەدا کە رۆژانە سووکایەتی بە حکومەتی هەرێم دەکەن، سەیرەکە لەوەدایە خەڵکانێک هەن لەو کەناڵەوە باسی نەبوونی ئازادی و خراپی دەستەڵات لە باشووری کوردستان دەکەن، وەکو ئەوەی ئێران لوتەکی دیموکراتی جیهان بێت، ئەوەیە ریسووای.

کاکی شۆفێر تەنها گلەیی لە حکومەت نەبوو بەڵکو دەیگوت ئێمە میللەتێکی ناهوشیارین و وڵاتی خۆمان خۆشناوێت، رۆژانە کە خەڵک سوار دەکەم و فێنکەرەوەکیان بۆ هەڵدەکەم، لەپڕ یەکێک دەڵێت ئا ئەو جامەم بۆ بکرەوە با ئەو بتڵە فڕێ دەم؟ پێیان دەڵێم کاکە داینێ دوایی خۆم فڕێی دەدەم، کەچی لە وەڵامدا هەندێکیان دەڵێن: دەتەوێت بەوە خۆشەویستی خۆت بۆ نیشتیمان نیشان بدەیت؟

بەڵی ئەوەیش بەشێکە لە خۆشەویستی، ئەوەیش بەشێکە لە لێپرسراوێتی، ئاخر خۆ وابزانم یەکێک لە کەنەدییەکانی ئەمریکا بوو وتبووی "مەڵێ نیشتیمانەکەم چی بۆ کردووم، بڵێ چیم بۆ نیشتیمانەکەم کردووە".

بۆ ئەوەی لەم هەموو تەنگەشەیە ڕزگارمان بێت، پێویستیمان بەچاکسازی هەیە، چاکسازی هەم لەنێو حکومەت و پارتەکاندا و هەمیش لەناو خۆماندا وەکو تاک، چونکە دواجار تاکەکان بەیەکەوە هەم پارت و هەم حکومەت و هەمیش جڤاک بەگشتی پێکدەهێنن. ئێمە هەموومان دەمرین بەڵام نیشتیمان دەمێنێتەوە، راستە مرۆڤەکان ناتوانن هەموویان ببن بە ماندێلا، بەڵام سەدانی وەکو حوسنی مووبارەکیان لێ دروست دەبێت، بەڵام بەچی دەچێت ئەوەتا بە ڕاکشانەوە مەحکەمە دەکرێت، نیشتمان ئەگەر بەناچاری نەبێت، دوای مردنیشیان خەڵکانی وا لەخۆ ناگرێت.

2011-08-04T13:49:00.000-07:00

قەندیل ئێرانیش دەهەژێنێ!

کاوە ئەمین

تێبینی: ئەم وتارە لە ڕۆژنامەی (رووداو)ی ١ ئابی ٢٠١١ دا بڵاو کراوەتەوە.

لە دوای رووخانی رژێمی بەعس لە عێراق، تورکیا و ئێران بە جیابێت یانیش پێکەوە، بۆردومانکردنی باشووری کوردستانیان خستۆیە پێشی پێشەوەی ئەجندای سیاسی و سەربازی خۆیانەوە، تا ئێستا دەیان هاووڵاتی کورد بوونەتە قووربانی. هەرچەندە ئەو دەوڵتانە (PKK و پەژاک) دەکەنە بینانوو، بەڵام ڕاستییەکەی ئامانجیان هەموو کوردە و گرنگ نییە بۆیان کوردی کوێندەر دەکوژرێت، چونکە لە دیدی ئەو داگیرکەرانەوە یەک کورد هەیە ئەویش "کوردی خراپە"، ئیتر ئەو هەموو شێڕ و ڕێوی هێناوەیەی نێو رۆژنامەکان و شیکردنەوە و ماستاوکردنی بێتام و لێکدانەوە و پاساوهێنانەوە هەمووی قسەی رووتن وەک شاعیر دەڵێت: قسەیش ناچێتە ناو گیرفانەوە.

سەیرەکە لەوەدایە، وتەبێژی باڵوێزخانەی ئەمریکا لە (رووداو) باسی ئەوە دەکات، گوایە دەبێت "سەروەری خاکی عێراق" لە لایەن دراوسێکانییەوە بپارێزرێت، ئەوە لە کاتێکدایە کە وا بۆ هەشت ساڵ دەچێت ئەمریکا لە عێراق باڵا دەستە، بەڵام نەک نەیتوانییەوە ئەو "سەروەرییە" بپارێزێت بەڵكو ئێران بە کەیفی خۆی لە بەغدا تەراتێنیەتی و سنوورەکانی باشووری کوردستانیش بە بەردەوامی بۆردومان دەکات، با باسی تورکیا لەو لاوە بوەستێت کە هاوپەیمانی خۆیانە. ئێستا ئیتر خەریەکە گەمەی "تۆم و جێری" کۆتایی پێدێت، جێڕی بە کەیفی خۆی تۆم دەهێنێت و دەبات. ئێران دەیەوێت بە ئەمریکا بڵێت، ئێوە لێرە بن یان نا، ئێمە درێژە بە سیاسەتی خۆمان دەدەین. ئەو سیاستە دژبەکوردەی ئێران گرتوویەتیەبەر بەبێ پرس و ڕا بە سووریا و تورکیا و تەنانەت هاوپەیمانەکانی لە عێراق نییە و نایکات، هەربۆیە دەوڵەتی عێراق جگە لە دەربڕینی نارەزایەتییەکی شەرمنانە تا ئێستا، ئەوەیش لەسەر زاری وەزیرە دەرەوە کوردەکەی، لە کردەوەدا هیچی نەکردووە، دەنا دەبوو ئێستا ئەو پرسە ببردرایەتە نێو ئەنجومەنی ئاسایشی ئێودەولەتی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە، وڵاتانی ئیسلامیش بەهەمان شێوە وەکو ئەوەی کورد کافربن، نوزەیان لێوە نایەت.

حکومەتی هەرێمی کوردستانیش نارەزایەتییەکانی تەنها لە شێوەی نیگەرانیدا دەردەبرێت، ناکرێت وڵاتێکی گوایە دراوسێ! بۆدرومانی خەڵکی وڵاتەکەت بکات و لە وەڵامدا بڵێی نیگەرانین، دەکرا هیچ نەبێت نوێنەرایەتی حکومەتی هەرێم لە تاران بکێشرابووایەوە بۆ کوردستان و کۆنسوڵخانەکانی ئێرانیش وەکو نارەزایەتی بنێردرانایەتەوە بۆ تاران. دەکرا ئەگەر نەیانەوێت بە ئاشکرایش بێت ئەوا بەدەیان خۆپیشاندانی جەماوەری لە شارەکانی کوردستان ڕێکبخەن، خۆ حیزب نییە لەم وڵاتەدا بە دەیان و سەدان ڕێکخراوئ "مەدەنی" نەبێت ! یان حاجی بیلای کۆمەڵەی ئیسلامی دەچێت پاساو بۆ ئێران دەهێنێتەوە، وەڵڵا ئێران خەبەری پێداوان و لەگەڵ پارتی و یەکێتی رێکەوتوون. ئەی بۆ یەک مەلای مزگەوت لەم کوردستانەدا، خوتبەی نوێژی هەینی بۆ ئەو دەسترێژیانەی ئێران تەرخان نەکرد، بەڵام بەدەیان مەلا وەکو ئەوەی هەنگیان لە کلۆرەداردا دۆزیبێتەوە، لەکاتی خۆپیشاندانەکانی سلێمانیدا، هاواریان دەکرد لە سەد سالی ڕابردوودا جیهادی وا نەکراوە؟ ئەی فەیلەسووف و ڕووناکبیران، بۆ نایەنە وەڵام لە کاتێکدا بۆ خەڵکی میسر و تونس، ئامادەبوون خۆیان و فەقێکانیان بکەن بە قووربانی؟

ئەوەتا "دۆستێکی" کوردیش، ولادمیر ڤان ویڵخنبێرخ، نەسیحەتمان دەکات کە لە جیاتی ئەوەی "تەحەدای ئێران بکەین و داوای وەستانی تۆپبارانەکان بکەین، باشترە گوندەکانی سەرسنوور ڕاگوێزین"، وەکو ئەوەی کورد وڵاتی خەڵکی دیکەیان داگیرکردبێت، ڕەنگە لەو روانگیەوە ئەو فەرمایشتانەمان پێ بڵێت کە ئێران و عێراق دوای رێکەوتنی جەزائیر پەیماننامەیەکیان هەبوو بۆ چٶلکردنی سنوورەکانی کوردستان بە هەردوو دیودا! نا کاکە نا، کێ هەیە بەدەستی خۆی وڵاتی خۆی ڕابگوێزێت؟ مەگەر کاتێک ئەڵمانییەکان، هۆڵندایان داگیر کرد، خەڵکی هۆڵەندا گوڵبارانی نازیەکانیان دەکرد؟ نەخێر، راستە هۆڵەندیەکان دوای ٥ ڕۆژ تەسلیم بوون بەڵام ڕێکخراوێکی نهێنیان دروستکرد بۆ رووبەروونەوەی نازیەکان و چیشیان لەدەست هات درێخیان نەکرد.

باشە ئەگەر سنوورکان بەهۆی (پەژاک)ەوە بۆردومان دەکرێت، بەڵام خۆ خەڵکی خانەقین پەژاکی نین تاوەکو ئاوی ئەڵوەنیان لێبگرێتەوە، ئەوەتا ئێستا پلانی ئەوەیان هەیە کە رووباری سیراونیش بەتەواوەتی وشک بکەن، کەواتە ئێران و تورکیا نەخۆشیەکەیان هەبوونی کوردە نەک شتێکی دیکە. بۆیە ئەو شەڕە نەخوازراوە، شەرێکی داگیرکارانەیە و بەرپەرچدانەوەشیان لە لایەن پەژاکەوە مافێکی ڕەوای گەلی کوردە، هەربۆیە دەبێت پشتیوانی گریلاکانی کورد بکرێت، قەندیل جارێک بەغدا و جارێکیش تورکیایی هەژاند، ڕەنگە ئەمجارە تارانیش بهەژێنێت.

2011-06-26T14:47:00.000-07:00

هونەرمەند عەدنان كەریم بۆ (رووداو):ئەگەر گۆرانیم بۆ خۆپیشاندانەكان بگوتبا رەنگە ببوومایەتە بەشێك لەوەی كە ئاگر خۆشبكەم

بە یەكجاری دەگەڕێمەوە كوردستان و لە شارباژێر نیشتەجێدەبم

عەدنان كەریم، سیمبوولێكی هونەری راقی كوردە. زۆر هونەرمەند هەن چەندین ساڵە بەگیان و جەستە لەنێو نەتەوەكەیاندا نەماون، بەڵام رۆژانە دەنگی گۆرانییەكانیان لەماڵ و شوێنە گشتییەكانی كورددا زایەڵەی دەنگیان دێت و شەوارەكانی كورد دەڕازێننەوە، هەزاران كەس ئەمڕۆ شایەتی دەدات كە گۆرانییەكان و دەنگی عەدنان كەریم لەو دەنگانە دەبێ كە نەمر دەبێ، نەك وەك سەدان لەو گۆرانیانەی كە باوەڕناكرێ تەمەنیان لەچەند ساڵێك زیاتربێ.
لەگەڵ كاك عەدنان لەشاری ئۆپسالای سوێد چووینە دەرەوە بۆ ئەنجامدانی ئەو هەڤپەیڤینە بۆ (رووداو)، ئەز و ئەو و عودەكەی بووین، ئەنجامیش ئەو گفتوگۆیە بوو:

هەڤپەیڤین: كاوە ئەمین
(2-2)

رووداو: چەند گۆرانییەكی بادینی و كرمانجیت گووتوونەتەوە، بەپێچەوانەی زۆر گۆرانیبێژی باشوور و رۆژهەڵاتی كوردستان، تۆ زۆر جوانت گوتوون لە هەموو رووێكەوە، بەتایبەتیش فۆنەتیكەكەت زۆر باشە. لە وڵات تێكەڵی بادینیان بووی یان لە دەرەوە؟
عەدنان كەریم: من كە لە كوردستانیش بووم، پێمخۆش بوو گوێ لە محەممەد عارف جزیری، تەحسین تەها و حەسەن جزیری و ئەوانیدیكە بگرم. بەڵام كاتێك هاتمە دەرەوە و یەكەم جار لەساڵی 1998 لە میدیا تیڤی لە بەلجیكا چەند بەرنامەیەكی زیندووم بڵاوكرایەوە، ئەوەبوو بە ئەزموونێكی گەورە بۆ من، لەوێ تێكەڵاویەكی باشم لەگەڵ كوردانی باكوور پەیداكرد و گوێم لە هونەری ئەوان گرت، ئەو هەستەم لەلا دروستبوو و بۆم دەركەوت كە لە كوردستاندا دوو جێگە هەن ئەگەر موزیكزانانی كورد بیانەوێ سبەینێ بەدوای رەسەنایەتی و شوناسی مۆزیكی كوردیدا بگەڕێن و لێكۆڵینەوەی لەسەر بكەن ئەوا دەبێ بچنە باكوور و هەورامان. بۆیە من حەزمكردووە لاسایی، یانیش ئەو جوڵەیەی كە لە قوڕگی هونەرمەندانی باكووردا هەیە دووبارە بكەمەوە، ئێستاش زۆر گوێیان لێدەگرم و دەمەوێ فێری ببم. راستە خەڵك دەڵێ گۆرانییە كرمانجیەكانم باش وتووە، بەڵام هێشتا كەموكوڕی هەیە و زۆرم ماوە.
لـە كـوردستـاندا بـاكـوور و هـەورامـان جـێـگـەی نـاسـنامـەی مـوزیـكی كوردین

رووداو: كەواتە مەبەستتە لە داهاتووشدا گۆرانی كرمانجی و بادینی بڵێی؟
عەدنان كەریم: تۆ تەماشاكە كابرایەك كاتێك لە لیبیاوە دێت بۆ میسر رەنگە بەباشی تێینەگەن، كابرایەكی مەغریبی كاتێك دەچێتە بەغدا و قسە دەكات بە باشی تێیناگەن، بەڵام دوو شت ئەوانی كۆكردووەتەوە، زمان و هونەر. گۆرانیبێژێكی مەغریبی كە دەچێتە لوبنان بە لوبنانی گۆرانی دەڵێ! ئێمەی كوردیش جا باكووری بێ یان باشووری، رۆژهەڵاتی بێت یان رۆژئاوایی، كورد هەر كوردە، من حەزدەكەم گۆرانی بە كەلهوڕی بڵێم بەزاراوەی ناوچەی خانەقین بڵێم. من هەر بەشێكی كوردستان بە پارچەیەك لە لەشی خۆم دادەنێم. ئەگەر دەستێكم سلێمانی بێت دەستەكەی دیكەم مەهابادە، ئەگەر چاوێكم قامشلۆ بێت چاوەكەی دیكەم دیاربەكرە. هونەر دەتوانێ رۆحی نەتەوەیی بەرزتر بكات. بۆچی من سنوورەكان تێنەپەڕێنم و لە سلێمانییەوە نەچمە ئامەد، دێرسم و قامشلۆ. خۆشبەختانە سەردەمانێك میدیا تیڤی هەبوو، ئێستاش هونەرمەندانی باكوور بانگ دەكرێن بۆ باشوور و كۆنسێرتیان بۆ دەكرێ. بەبڕاوی من هەستی نەتەوەیی لە رێگەی هونەرەوە زیاتر دەتوانرێ بەهێزتر ببێ.

رووداو: یەكێك لە هۆیەكانی سەركەوتنی كارەكانی تۆ هەڵبژاردنی شیعرە. زۆر دەگەڕێیەوە بۆ كلاسیكەكان، بیستومە كە زۆر بەدیار شیعرەوە شەو و رۆژت كردووەتەوە، ئاوازەكانیش خۆت دایاندەنێی‌؟
عەدنان كەریم: مرۆڤ هەمیشە دەبێ بگەڕێتەوە بۆ مێژوو، چونكە مێژووە كە ئێستا دەبەستێتەوە بە داهاتووەوە. جا دەكرێ ئەو مێژووە، هونەری، ئەدەبی یانیش سیاسی بێ. تەماشاكە لە خانی و نالییەوە بیگرە هەتا دەگاتە كلاسیكەكانی دیكە، هەستێكت لەلا دروستدەكەن كە لەم سەردەمدا ونە، ئەویش هەستی خۆشەویستییە. كاتێك شیعرێكی نالی یان مەحوی دەخوێنیەوە دەبینی هێندە بەعیشقەوە ئەو شیعرەیان نووسیوە، ئێستا شتی وات دەستناكەوێ. دەكرێ ئەو عیشقە فەردی بێ یانیش مرۆڤایەتی بێت. كاتێك شیعرێكی ئەحمەد موختار جاف دەخوێنیەوە، مرۆڤ دەڵێ دەبێ ئەم كەسە چ ئاشقێك بووبێ. ئەوان بە رۆحێكی جوانەوە شیعریان نووسیوە. كە دەڵێم لەم سەردەمەدا ئەو عیشقە نەماوە، ئەویش خۆی چیرۆك و باس و خواسی خۆی هەیە. ئێستا دنیاكە گۆڕاوە، جاران مەلایەكی شاعیر بۆ بینینی دوولبەرەكەی رۆژە رێگەیەك بە پێ رۆییشتووە و جار هەبوو بە هەفتە و بە مانگ یەكتریان نەدیوە، بەڵام ئەمڕۆ بەهۆی فەیسبووك و مەسنجەر و ئێسمێس و ئەم شتانەوە كەی بتەوێ لەبەردەستتدایە. كاتێك من ئەو شیعرانە هەڵدەبژێرم هەستدەكەم، نێوەڕۆكێكی جوان، قافیە و زمانێكی لووتكەییان هەیە، جاری واهەیە لە لاپەڕەیەكدا دوو دێر هەڵدەبژێرم و لە كەشكۆڵی شیعرەكانمدا تۆماریان دەكەم. بۆنموونە دەنووسم لاپەڕە 42، دوو دێری دیكە لەلاپەڕەیەكی دیكەدا هەڵدەبژێرم و دەنووسم 142. ئیتر ئاوا، شیعرەكان هەموویان لە لاپەڕەی دیوانێكدا نین، بەڵام بەهۆی خوێندنەوەی زۆرم بۆ شیعری كلاسیك ئەو ئەزموونەم لەلا گەڵاڵە بووە كە دێرەكان لەگەڵ یەكتردا بێنەوە. رەنگە زۆر كەس وابزانن ئەو شیعرانە شاعیر لەیەك لاپەڕەدا تۆماری كردوون. بۆنموونە ئەو شیعرەی وەفایی بەناوی (وەكو نەی كون كونە جەرگم)، ئەگەر كەسێك بیەوێ ئەو شیعرە بدۆزێتەوە دەبێ بچێ هەموو دیوانەكەی وەفایی بخوێنێتەوە تاوەكو ئەو شیعرەی دەستبكەوێ.

رووداو: كاك عەدنان تۆ كەسێكی زۆر دڵناسكی، جاری واهەیە لەگەڵ شیعرەكاندا بگری؟
عەدنان كەریم: ئەی چۆن، جار نییە شیعر نەمگریێنی.

رووداو: شیعری كام شاعیر زۆری گریاندووی؟
عەدنان كەریم: بەبیرم دێ كاتێك چامەكەی نالی كە بۆ سالمی نووسیوەو كردمە گۆرانی، نزیكەی دە ساڵ بوو نەچووبوومەوە كوردستان. ئەو پرسیارانەی كە لای نالی دروستببوون لای منیش دروستببوون. دەمگوت ئاخۆ ئێستا سلێمانی چۆن بێ، سەرشەقام و پیرمەسوور و سەرچنار وەك خۆیان مابن، بۆیە جار نەبووە كە ئەو شیعرە دەخوێنمەوە نەگریێم. ئەگەر شیعرێك گریاندبێتمی زوو بۆم كراوەتە گۆرانی، وەك شەوی یەڵدا، ماهی من كەئەویش هەر شیعری نالییە. بەدیار شیعری سافی هیرانی و ئەحمەد موختار جاف، وەفایی زۆر گریاوم. كاتێك ئەو شیعرانە دەخوێنمەوە و عودەكەم بەدەستەوە دەگرم و نۆتەیەك تۆمار دەكەم، كاتێك دەگریم وەك ئاوێك وایە بەسەر دڵی گڕگرتوومدا بكرێ.

رووداو: كەواتە باشە بڵێم غوربەت چی پێداوی و چی لێسەندووی؟
عەدنان كەریم: غوربەت ئەو پەیوەندییەی لێسەندوومەتەوە كە پێیدەڵێن ژیان. خۆشت هەمان دەردت هەیە. لێرە بەیانی دەچی بۆ كار و ئێوارە دێیتەوە، هاوڕێیەك دەیەوێ بێت بۆ لات كاتت نییە یان بەپێچەوانەوە. ئەو پەیوەندییە وشكەی ئێرە رۆحی مرۆڤ دەردێنێ، لە كوردستان كەی وایە؟ ئەوەی غوربەت پێیبەخشیووم، خۆشەویستی وڵاتی زیاتر لەلا مەزن كردووم.

رووداو: ئەی كەوایە بیرت لەوەكردووەتەوە بگەڕێیەوە. بۆ ناگەڕێیەوە؟
عەدنان كەریم: كاتێك مرۆڤ وڵاتی خۆی بەجێدێڵێ، باڵانس(توازن)ی مرۆڤەكەش تێكدەچێ بۆیە بڕیارەكان لە جێی خۆیاندا نامێننەوە. ئێستا كوڕە بچكۆلەكەم لە دووی ناوەندییە، دەبێ ئەو قوربانییەی بۆ بدەم هەتا لەسەر پێی خۆی رادەوستێ. ئێستا كوڕ و كچە گەورەكەم بەیەكجاری لە كوردستان دەژین. هیوام ئەوەیە بگەڕێمەوەو بچمەوە بۆ ژاژڵی لە شارباژێڕ، لەسەر پارچە زەویەكی خۆم گوڵێك بچێنم، دارێك بڕوێنم، ئەوە هەموو ئاواتی منە، دەیشیكەم، بەڵام كەمێك قوربانی دیكە ماوە بیدەم.

رووداو: هەر دەربارەی غوربەت، تۆ شیعرێكی جوانی ژەنڕاڵی پایزت كردووەتە گۆرانی، بەنیازنیت شیعری دیكەی بكەیە گۆرانی؟
عەدنان كەریم: نازانم بڵێم چی. من تائێستا دوو شیعری كاكە حەمە عومەر عوسمانم كردووەتە گۆرانی، بۆچی نا! وەك پێمگوتی جاری وایە من دیوانی شاعرێكم لایە، لەپڕ هەستی ئەوەم دەجوڵێ چوار پێنج دیوان دێنمە پێشەوە و سەیریان دەكەم. جاری وا هەیە ئاوازێك، چۆن پەپوولەیەك بەسەر گوڵێكەوە دەنیشێتەوە، ئاوا بەسەر گوڵە شیعرێكدا دەنیشێتەوە. چونكە لە رۆحی هەموو شیعرێكدا ئاوازێك هەیە، گرنگ ئەوەیە كە ئاوازدانەرەكە چۆن بیدۆزێتەوە. بەڕاستی من خۆم داینانێم، شیعری كێ بكەمە گۆرانی‌، شیعری جوان شیعری هەر كەسێك بێت، هەر جوانە.

رووداو: كاك عەدنان، ئێستا لە باشووری كوردستان دەمی هەركەس دەكرێتەوە باسی قەیران دەكات، جا قەیرانی سیاسی، شانۆ، ئەدەب، خواردن، دارو بەرد. بەبڕوای تۆ موزیكی كوردیش تووشی قەیران بووە، هەڵبەت ئەگەر وابێ؟
عەدنان كەریم: من بەقەیرانی نازانم. تۆ دەچیە ناو باخچەیەكەوە، رەنگە پەنجا تاوەكو شەست جۆرە گوڵ ببینی، هەر گوڵە و بۆن و جوانی خۆی هەیە. من ئەوەندە دەڵێم با هەموو كەس ئازادبێ و گۆرانی بڵێ، خۆ ئەگەر هەر لایەنە دەروونییەكەی بگرین هەركەس گۆرانی بڵێ دوای گۆرانییەكە باری دەروونی باشتر دەبێ، جار هەیە ئازار تینم بۆ دێنێ كە گۆرانییەك دەڵێم دنیام لەلا جوان دەبێتەوە. من ئەگەر بڕوام بە دیموكراتی هەبێ، دەبێ بڕوام بەوەش هەبێ هەموو كەس گۆرانی بڵێ، بەڵام دەبێ پرنسیپێك هەبێ. ئەویش چۆن؟ تۆ رادیۆ یان تەلەڤزیۆنێكت هەیە، با تەنها هەوڵی پڕكردنەوەی بەرنامەكانیان نەدەن. ئەوان ئەركێكیان لەسەر شانە كە خەڵك بە هونەرێكی جوان گۆشبكەن. خەڵك زۆر شت لە تەلەڤزیۆن فێر دەبێ، بەڵام بەداخەوە من دەبینم لە تەلەڤزیۆنی كوردییەوە مرۆڤ زۆر شت فێر نابێ، خەڵكیان بێتاقەت كردووە، جاری واهەیە ئەوەندە گۆرانی خراپ دادەبەزێنن، بینەر ناچار دەبێ كەناڵەكە بگۆڕێ، كە من ئەوە دەڵێم دژی ئەوە نیم خەڵك گۆرانی بڵێ، بەڵام هەرچی لە شەقام و ناوخەڵك وترا با پەخش نەكرێ. ئێستا یەكێك بە عەرەبی و یەكێكی دیكە بە فارسی و ئەودیكە بە توركی، كەیفی خۆیانە، بەڵام دەبێ تەلەڤزیۆنەكان سنوورێكیان هەبێ و بڵێن بابە ئێمە نەتەوەیەكین هێشتا سەربەخۆ نەبووین، ئێمە هێشتا داوای پێناسەی خۆمان دەكەین، عەرەب پێماندەڵێن بەشێكن لە ئێمە، فارس دەڵێن هەموو ئێرانین، تورك پێماندەڵێن گورگی سەرچیان. كاكە دەبێ سیاسەتێكت هەبێ، جا تەلەڤزیۆن بێت، وەزارەتی رۆشنبیری بێ، دەبێ پشتگیری ئەو كەسانە نەكرێ كە هونەری كوردی خراپ دەكەن، بەڵام كەیفی خۆیانە بابیڵێن، رەنگە زۆركەس هەبێ باری دەروونی باش نەبێ و بە گۆرانییەك یان ئاوازێك بێتەوە سەرخۆی، بەڵام نابێ لەسەر حیسابی نەتەوەیەك بێ. قەیدی چییە با تۆماریشی بكات، ئێستا ئەوە یوتوب و زۆر شوێنی دیكە هەیە بە خۆڕایی هەزاران شت بڵاودەكاتەوە. تۆ تەماشای تەلەڤزیۆنی ئازەربایجان بكە، تەنانەت مۆزیكی لۆگۆی دەنگوباسەكانیان ئازەرییە، ئەوانەی كە دەبنە گۆرانیبێژ دەبێ بەناو مەقامەكاندا بڕۆن و دەیان شارەزای موزیك تاقیاندەكەنەوە، سرووشتی ئازەربایجان نیشاندەدەن و دەبێ موزیكێكی ئازەری لەگەڵ بێت، ئەمە سیاسەتێكی لە پشتەوەیە. كەمال ئەتاتورك، لە سییەكاندا هەرچی نووسەر و گۆرانیبێژە كۆیكردنەوەو گوتی هەرچی موزیكی ئەو گەلانە هەیە كۆیبكەنەوە بە شیعری توركی بیكەنە گۆرانی، راستە كابرایەكی شۆڤێنی بووە، بەڵام ئەو بیری لە نەتەوەكەی خۆی كردووەتەوە. خۆزگە كەمێك لەو دڵسۆزییەش لە كەسایەتییە سیاسییەكانی ئێمەشدا هەبووایە، بەكابرایان بگوتایە كاكە تۆ لە عەرەبستان و توركمانستانەوە موزیكت هێناوە، من پشتگیریت ناكەم، نەك بەپێچەوانەوە.

خۆزگە كەمێك لە دڵسۆزییەكەی ئەتاتورك لە سیاسییەكانی ئێمەشدا هەبووایەرووداو: تازە تۆ دەنگێكی لەبیرنەكراوی، وەك گۆرانیبێژە گەورەكانی پێشوو، وەك حەسەن زیرەك، محەممەد عارف، شێخۆ و زۆری دیكە. بەڵام دەتەوێ چ بكەی بۆ ئەوەی زۆرتریش بچییە پێشەوەو خۆشەویستتر ببی؟عەدنان كەریم: ئەوەی كە دەمەوێ لە داهاتوودا بیكەم ئەوەیە كە دەمەوێ فێرببم، چونكە جارێ زۆر شت هەیە نایزانم. شتێكی دیكەش خۆشەویستییە، من هەموو مرۆڤێكم خۆشدەوێ، هەربۆیە ئەوانەی كە قسەم پێدەڵێن، لەسەرم دەنووسن و ئازارم دەدەن، رۆژێك لە رۆژان وەڵامم نەداونەتەوە و نایشیاندەمەوە، جاری واهەیە نوسینێك دەخوێنمەوە ئازارم دەدات، بەڵام حەزدەكەم كە نووسەرەكەیم بینی باوەشی خۆشەویستی بۆ بكەمەوە. ئەگەر بتوانم ئەو دوو شتە خۆشەویستی و فێربوون بپارێزم، ئاخر دنیا هەمووی پرە لەفێربوون، ئێستا من و تۆ كە ئەم قسانە دەكەین لەیەكتری فێر دەبین.
رووداو:وادیارە گوێگرت لەنێو دەسەڵاتداران و سیاسەتكارانیشدا هەن. ساڵی رابردوو نێچیرڤان بارزانی لە وەڵامی پرسیاری گرووپێكی رۆژنامەنووسانی توركدا گوتی، زۆر حەز لە دەنگ و گۆرانییەكانی عەدنان كەریم دەكەم. هەستت چ بوو بەرامبەر ئەم رایە؟
عەدنان كەریم: بەڕاستی بەبێ جیاوازی، ئەو سیاسیانەی لە كوردستانن هەموویانم خۆشدەوێن، كاتێك دەخوێنیەوە كەسێك كە لە كوردستان نێودارە و حەز لە دەنگت دەكات، تێدەگەی كە تۆ كارێكت كردووە بۆیە چوویتییە دڵی ئەو كەسەوە، مرۆڤ زیاتر خۆشەویستی لەدڵدا چەكەرە دەكات. من ئەوەم خوێندبووەوە، خەڵكانی دیكەش وەك كاك مەزهەری خالقی، ئەگەر ناوی منیان هێنابێ كە دەنگم خۆشە وەك هونەرمەندێك دڵخۆشم دەكات، وەك هەموو ئەو كەسانەی دیكە كە ئیعجابی خۆیان دەربڕیوە، هەمیشە دڵخۆش دەبم بەوە. راستە تۆ گۆرانی بۆ خۆت دەڵێی، بەڵام كاتێك لە سنگتەوە دەچێتەوە دەرەوە ئیتر دەبێ بە موڵكی خەڵك، گەنجی واهەیە لەگەڵ گۆرانییەكتدا شەونخونی دەكات، جاری واهەیە بۆنموونە لەپڕ لە كەلارەوە گەنجێك تەلەفونم بۆ دەكات، بڕواناكەی چەند دڵم خۆشدەبێ. وەكو دیكە دڵخۆشم كە ئەو كەسە سیاسیانە گوێ لە مۆسیقا دەگرن، ئەوەمان لەبیر نەچێ كە ئەگەر سیاسییەك توانای گوێگرتنی گۆرانی هەبوو، كەواتە ئەو كەسە كەسێكی سیاسی رۆشنبیرە، بەلای منەوە وایە.

تەماشای تەلەڤزیۆنی ئازەربایجان بكە، موزیكی لۆگۆی دەنگوباسەكانیشیان ئازەرییە

رووداو: ساڵی رابردوو لە كوردستان كۆنسێرتت بە سپۆنسەری ئاسیا سێل سازكرد. نزیكبوونەوەی هونەرمەندان لە یارمەتی وەرگرتن لە حكومەت و كۆمپانیا بازرگانییەكان چۆن دەبینی؟
عەدنان كەریم: من ئەوە بە شتێكی وارد و شایستە دەزانم، چونكە لە هەموو دنیادا وایە، كاتێك كۆمپانیایەك سپۆنسەری هونەرمەندێك دەكات، هەم هاوكارییە بۆ هونەرمەند و هەمیش لەڕێگەی رێكلامەوە بوونی خۆی نیشانی خەڵك دەدات، من دڵخۆشبووم بەوەی كە ئاسیا سێل ئەو كارەیان بۆ ئێمە كرد و كارێكی زۆر رێكوپێك بوو و بەسەركەوتوویی كۆتایی هات، خۆشحاڵم كە ئەوە ئێستا خەریكە دەبێتە مۆدیلێك. پێویست ناكات هونەرمەند بچێتە وەزارەتی رۆشنبیری داوای پارە بكات، دواییش لە رۆژنامەیەكدا یەك دنیا تۆمەتت بەدوا بخەن. بەداخەوە ساڵێك ئەوە روویدا لەگەڵ مندا، ساڵی 2006 كۆنسێرتێكمان كرد لەگەڵ كامكاران، دوای ئەوە هەر بەبیانوی ئەوەی كە گوایە ئەو زانیاریە دزەی كردووە، یەكێك لە میدیاكان بڵاویكردەوە، كە گوایە چەندین ملیۆنمان وەرگرتووە، من حەزدەكەم وەزیرەكە خۆی بیبیستێتەوە كە ئاخۆ شتی وا روویدابوو، بەداخەوە وەزارەتی رۆشنبیری تەنها باسی ئەوەیان نەكردبوو كە عەدنان كەریم و كامكاران چەند دیشلەمە و بتڵە ئاویان خواردووەتەوە، بەڕاستی ئەوە شتێكی زۆر ناشایستە بوو، من ئەو كاتە وەڵامم نەدایەوە، ئێستا تۆ باستكرد بۆیە هێنامەوە بەرباسان. ئیتر كاتی ئەوەیە هونەرمەند لەگەڵ كۆمپانیایەك رێكبكەوێ لەبەرانبەر رێكلامەكەدا كارە هونەریەكانت بۆ بەرێوەبەرن، چونكە هونەرمەند لە كوردستاندا ناتوانێ لەسەر پێی خۆی بوەستێ، هیوادارم ئەوە ببێتە مۆدیلێك. بۆ نموونە من ساڵی رابردوو بۆ یەكێك لە شیعرەكانی مامۆستا پەشێو كە لەگەڵ ئۆركێسترای پۆلۆنیا تۆمارم كرد، كۆمپانیای قەیوان هاوكاریان كردم، چونكە خۆم بۆم جێبەجێنەدەبوو، بۆیە دەبێ كۆمپانیا گەورەكانی وەك ئاسیاسێل، قەیوان، كۆڕەك و ئەوانیدیكە هاوكاری هونەرمەندان بكەن، چونكە كاتێك تۆ دەچی بۆ لای حكومەت یان بەرپرسێك بۆ هاوكاری، رەنگە پێی خۆشبێ لەسەر مێزی خوارنەوەكەی ناوت بەرێ، بۆیە بەبڕاوی من ئەوە هەر نەكرێت باشترە.

كە گوێ لە مەقامێكی عەلی مەردان دەگرم، هەست بە بچووكی خۆم دەكەم

رووداو: كاك عەدنان تۆ گۆرانی نیشتیمانیت هەیە، بەڵام گۆرانی شۆڕشگێریت نییە، بۆچی؟
عەدنان كەریم: رەنگە یەكێك لە هۆكارەكان ئەوە بێ كە ستایلی دەنگی من لەگەڵ ئەوەدا ناگونجێ، خۆشم زۆر حەزم لە ریتمی مارش نییە كە خەڵك هاندەدات بۆ كوشتن، دنیا دنیای دیالۆگ و پێكەوەژیانە.

رووداو: چەند گۆرانیەك بۆ خۆپیشاندانەكانی بەردەركی سەرا گوتران، هەندێك لەوانەی ئەو سروود و گۆرانیانەیان گوت ئەوەیان بە خۆ دوورنەگرتن لە هەڵوێستی نیشتمانی دادەنا. ئایا ئێوە پێتانوابوو ئەوەش كار و ململانێیەكی سیاسییە بۆیە نە قسەتان لەبارەیەوە كرد و نە گۆرانیشتان بۆی گوت؟
عەدنان كەریم: ئەوە نییە كە من بێدەنگ بم، من وتارێكم بڵاوكردووەتەوە تێیدا باسی ئەوەم كردووە كە حكومەتی كوردستان، سیاسییەكانی كوردستان دەبێ بتوانن بچنە ناو خەڵكەوە و واز لەو لووتبەرزییە بێنن كە خۆیانی تێدا دەبیننەوە و شانبەشانی گەنجان هەنگاو بنێن. كاتێك من یەكێكی وەك كاك بەرهەم ساڵح دەبینم بە كراسێكەوە و بەبێ بۆینباخ دەچێتە ناو خەڵك لەگەڵ گەنجان دەوەستێ، خۆشحاڵ دەبم، ئەو كەسانەم خۆشدەوێ. دەبێ هەم دەسەڵات و هەمیش ئۆپۆزیسیۆن خۆیان بە خزمەتكاری خەڵك بزانن، ئەوان ئاغای ئەو وڵاتە نین، خەڵك هەڵیبژاردوون، پێیان گوتوون بۆیە ئێوەمان هەڵبژاردووە كە ژیانمان بۆ دابین بكەن، گلەییەكانی من لەوەیە. پاشان بۆ نموونە ئەگەر بهاتایە گۆرانی لەو جۆرەم بگوتایە، رەنگە ببوومایەتە بەشێك لەوەی كە ئاگر خۆشبكەم، من حەزناكەم هونەرەكەم بخەمە خزمەتی كارێكی واوە. كەسانی سیاسی وەك ئەو جیوەیەی ناو بارۆمەترەكە‌ی بەر پەنجەرەكەن، رۆژێك لەسەرووی سفرەوەیە، رۆژێك لە خوارەوەیە و رۆژێك بیستە، بەوشێوەیەن، متمانەیان پێناكرێ، ئەمڕۆ دەستدەدەنە یەخەی یەكتری و بەیانی دەبنەوە بەیاری یەكتر، ئەوانەی كە پیاوخراپ دەبن لەو ناوەدا، هونەرمەندێكە، نووسەرێكە كە لایەنگری خۆی نیشاندەدات، ئێمە دەبێ خۆشەویستی خەڵك بین نەك سیاسی و حیزبییەكان، چونكە ئەو سیاسیانە دێن و دەڕۆن، قابیلە كورسییەكەیان چی لێدەكەن؟ خۆ بەخۆیانەوە شەتەكیان نەداوە؟ ئەوەی كە دەمێنێتەوە دەنگی هونەرمەندێك، تابلۆی هونەرمەندێكی بەرزە، پارچە موزیكی موزیكزانێكە، شیعرێكی جوانی شاعیرێكە، رۆمانی رۆمان نووسێكە، ئەمانە نەمرن، بەڵام كەسانی سیاسی ئەگەر لەبەرژەوەندی نەتەوەكەیاندا نەبن لەبیر دەكرێن، ئەو سیاسیانەی كە لە خزمەتی وڵات و مرۆڤایەتیدان وەك سیمبولێك تەماشا دەكرێن، تۆ ناتوانی باسی ماندێللا و غاندی نەكەی، ئەمانە سیمبولی سیاسین، خۆزگە هەموو سیاسییەك وەك گاندی بووایە كاتێك كە سواری شەمەندەفەر دەبێ و تاكێك لە پێڵاوەكانی لێ بەجێدەمێنێ، تاكەكەی دیكەشی بەدوادا هەڵدەدات، تاوەكو ئەگەر كەسێك دۆزیەوە كەڵك لە هەر دوو تاكەكە وەربگرێ. سیاسییەكانی خۆمان دەبێ بزانن كە هونەرمەندی كورد بچووك نییە ئەگەر لەوان گەورەتر نەبێ.ئەگەر دەستێكم سلێمانی بێت دەستەكەی دیكەم مەهابادە

رووداو: گۆرانی كوردی لە پارچەكانی دیكەی كوردستان و ئەوروپا چۆنە؟
عەدنان كەریم: ئێمە بۆ ئەوەی هونەری خۆمان بەدنیا بناسێنین، دەبێ رەسەنایەتییەكەی بپارێزین. بۆچی موزیكی هیندی، ئەفریقی، عەرەبی و فارسی ناسراون لە ئەوروپا، چونكە رەسەنایەتی خۆیان پاراستووە، كاتێك كابرایەكی هیندی بە تارێكەوە موزیك لێدەدات خەڵك گوێی لێدەگرێ، كاتێك كامكارەكان بەجلی كوردی و دەف و دەهۆڵ و ئامێری دیكەی كوردییەوە دێنە سەر شانۆ و خەڵك دەهەژێنن لەبەرئەوەیە كە جیاوازن، ئەگەر هەر ئەوان بە كەمان و پیانۆ و گیتارێكەوە بێن لەو فیستیڤاڵانەدا بەشداری بكەن، كەس گوێیان بۆ ناگرێت، چونكە خۆیان زۆریان لەو بابەتە هەیە. دەبێ ئێمە موزیكی خۆمان پۆلێن بكەین، كۆنسێرت كۆنسێرتە، هەڵپەڕكێ و ئاهەنگی شادیش شتێكی دیكەیە.

رووداو: كاك عەدنان تۆ وەك حەودەرمانەی، موزیك، گۆرانی، زمانی كوردی و كاری شێوەكاریشی دەكەی، كەمێك باسی شێوەكاریشمان بۆ بكە؟
عەدنان كەریم: شێوەكاری بەلای منەوە شتێكی زۆر خۆشە، زۆرجار دەچمە ئەو دەشت و دەرە وێنە دەكێشم، بەڵام لەم ساڵانەی دواییدا بەهۆی هونەری گۆرانییەوە كەمتر سەرمدەپەڕژێتە سەر شێوەكاری، راستییەكەی هونەر دەرمانی رۆحە، كەسێك كە لەلای پەیكەرێك دادەنیشێ هەروا لە خۆڕا نییە. من دەزانم كە چەند ئەو كەسە رۆحی ئارام دەبێ. بۆیە منیش كاتێك بزانم گۆرانی تێرم ناكات پەنا دەبەمە بەر شێوەكاری.

رووداو: لەگەڵ خوێندنەوە بەگشتی چۆنی، رۆژنامە كوردییەكان دەخوێنییەوە، لەوانەش (رووداو)؟
عەدنان كەریم: بەڵێ من خوێنەرێكی باشم و رۆژنامەكانیش دەخوێنمەوە و (رووداو)یش دەخوێنمەوە و پێم رۆژنامەیەكی باشە، دەنا هەروا بەئاسانی لەگەڵتدا نەدەهاتمە ئەم دەشت و دەرە. (قاقای عەدنان).

2011-06-22T14:02:00.000-07:00

هونەرمەند عەدنان كەریم بۆ (رووداو): دەستبەرزكردنەوەكەم لەبەغدا بۆ گوتنی گۆرانی دەسماڵێ بووە هۆی ئەوەی وەك گۆرانیبێژ بناسرێم

عەدنان كەریم، سیمبوولێكی هونەری باڵای كوردە. زۆر هونەرمەند هەن چەندین ساڵە بەگیان و جەستە لەنێو نەتەوەكەیاندا نەماون، بەڵام رۆژانە دەنگی گۆرانییەكانیان لەماڵ و شوێنە گشتییەكانی كورددا زایەڵەی دەنگیان دێت و شەوارەكانی كورد دەڕازێننەوە، هەزاران كەس ئەمڕۆ شایەتی دەدات كە گۆرانییەكان و دەنگی عەدنان كەریم لەو دەنگانەیە كە نەمر دەبێ، نەك وەك سەدان لەو گۆرانیانەی كە باوەڕناكرێ تەمەنیان لەچەند ساڵێك زیاتربێ.
لەگەڵ كاك عەدنان لەشاری ئۆپسالای سوێد چووینە دەرەوە بۆ ئەنجامدانی ئەو هەڤپەیڤینە بۆ (رووداو)، ئەز و ئەو و عودەكەی بووین، ئەنجامیش ئەو گفتوگۆیە بوو:

هەڤپەیڤین: كاوە ئەمین

بەشی یەکەم

رووداو: تۆ لە كەركووك لەدایكبووی و لەسلێمانی گەورەبووی، خۆت بە خەڵكی كوێ دەزانی؟
عەدنان كەریم: ماڵی باوكم خەڵكی گوندی ژاژڵێن لە شارباژێڕ، دایكیشم هەر خەڵكی شارباژێڕە. كاتێك باوكم هاتووەتە سلێمانی كاری پۆلیسی دەستكەوتووە و پاشان نەقلی كەركووك بووە لە شەریكەی نەوت پاسەوان بووە. ماڵی خاڵوانی لە كەركووك بوون، كە لە شێخەكانن، خەڵكی گوندی مەزوێن لەبەری ئالانێ لە ناوچەی سەردەشت، بەڵام گواستوویانەتەوە بۆ كەركووك. لە كەركووك تەكیەیان كردووەتەوە و ئێستاش تەكیەی شێخ باوی مەزناوێ لە كەركووك هەرماوە. من لە شەستەكاندا لە كەركووك لەدایكبووم، ساڵێك دوو ساڵ لەوێ ماوینەتەوە. بەهۆی ئەوەی باوكم كە ناوی (كەریمی فەقێ رەشید)ە، پەیوەندی بە شۆڕشی ئەیلولەوە هەبووە و بەرپرسی دووەم بووە لەوێ، دوای دوو ساڵ لە كەركووك نەقلی بەسرەیان كردووە و نزیكەی شەش ساڵێك لەوێ ماوەتەوە. كاتێك ڕێكخستنەكەیان كەشف دەبێ باوكم ماوەی مانگێك خۆی ون دەكات و دەچێتە ئێران و پاش ساڵێك تەسلیمی سەركردایەتی شۆڕشی دەكەنەوە كە بارەگاكەی لە گەڵاڵە بووە، لەوێشەوە دێتەوە شارباژێڕ، دوای ئەوە من و دایكم و خوشكەكانم دەچین بۆ ماوەت بۆ لای باوكم و هەر لەوێ خوێندنی سەرەتاییم خوێندووە، واتە كەركووك و سلێمانی و شارباژێڕ و مەزناوێ، ئەمە هەمووی مەسكەنی منن، راستییەكەی كوردستان هەمووی وڵاتی منە.
فیستیڤاڵی نایروبی بە مەقامێكی من كرایەوە

رووداو: دەكرێ كەمێك باسی گۆرانی دستماڵێمان بۆ بكەی كە لەگەڵ تیپی مۆسیقای سلێمانی لە بەغدا وتت، ئایا ئەو گۆرانییە بووە هۆی ناسینی تۆ وەك گۆرانیبێژێك؟
عەدنان كەریم: گۆرانی دەستماڵێ گۆرانییەكی فۆلكلۆریە، من بەدەنگی محەممەدی ماملێ گوێم لێبووە. تەمەنم شانزدە ساڵ بوو، تیپی موسیقای سلێمانی پێویستیان بە چەند كەسێكبوو وەك كۆرس، بۆ فیستیڤاڵی گۆرانی لە بەغدا، چالاكی قوتابخانەكان كە ئەوكاتە لە سەركارێز بوو دەنگیان تاقیكردمەوە، ئەو سەردەمە هەموو كەس نەیدەتوانی ببێتە گۆرانیبێژ، دەبوو دەنگیان تاقی بكرێتەوە. ئەوەی دەنگی تاقیكردمەوە مامۆستا خالید سەركار بوو، لەیەكەم قۆناخدا دەرچووم و پاشان بۆ جاری دووەم دیسان دەنگیان تاقیكردمەوەو دەرچووم. كە چووین بۆ فیستیڤاڵەكە، هونەرمەند كەریم خەمزەیی كە دەبوو ئەو گۆرانییەی بوتایە نەهاتبوو، مامۆستا ئەنوەر قەرەداخی پێیگوتین كێ دەتوانێ لەجیاتی كاك كەریم ئەو گۆرانییە بڵێ، منیش دەستم بەرزكردەوە، ئیتر ئەو دەستبەرزكردنەوەیە بووە هۆی ئەوەی كە من ئەو گۆرانییە بڵێم و وەك گۆارنیبێژێك پێی ناسرام. گۆرانی دەستماڵێ بۆمن یادەوەرییەكی زۆر خۆشە، بۆیە ئەو گۆرانیەم وەك هەموو گۆرانیەكانی دیكە لەلا خۆشەویستە.

رووداو: ئێوە دەنگ و رێزێكی بەرەو هەڵكشانی بەردەوامتان هەیە، چ بڕوایەك و چ كەسێك پشتیوانتە بۆ ئەوە؟
عەدنان كەریم: شتێك بۆ هونەرمەند زۆر گرنگە ئەویش سەبرە، هونەرمەند دەبێ ئەوەندەی بیر لە هەستی خۆی دەكاتەوە، بیر لە رۆحی بكاتەوە، گۆرانی بۆ هەستی خۆی بڵێ، ئەوەندی گۆرانی بۆ خۆی بڵێ، بە چەپڵەی جەماوەر و زۆر شت هەڵنەخەڵەتێ، من ئێستاش لە فێربووندام، ئێستایش پێموایە زۆر شت هەیە كە دەبێ فێری بم، ئێستاش كە گوێ لە مەقامێكی عەلی مەردان دەگرم، هەست بە بچووكی خۆم دەكەم.

رووداو: تۆ كاتێك گۆرانییەكی بۆ نموونە عەلی مەردان دەڵێیەوە، گۆرانییەكە بە دەنگی ئەو كۆتایی پێدەهێنی، ئایا ئەوە جۆرە داهێنانێكە یان وەك رێزگرتن ئەو كارە دەكەی؟
عەدنان كەریم: راستییەكەی ئەوە لەبەر گەورەیی ئەوان دەكەم، دەمەوێ گۆرانییەكە تەسلیم بەوان بكەمەوە، چونكە من بڕواناكەم ئێمە بە تۆزی پێی ئەوانیش بگەین. هونەرمەندانی وەك عەلی مەردان و تاهیر تۆفیق لەسەردەمانێكدا ئەو هونەرە بەرزانەیان خولقاندووە، ئێستا ئێمە بەو هەموو تەكنیكە پێشكەوتووە هێشتا ناتوانین بەوان بگەین. بۆیە راشكاوانە دەیڵێم كاتێك من دەنگی ئەوان دەهێنمەوە بۆ ئەوە نییە فێڵ لە جەماوەر بكەم، بەڵكو دەمەوێ مەزنی و گەورەییەكە بەوان ببەخشمەوە نەك بە هونەرمەندێك كە لاسایی ئەوان دەكاتەوە. هەرچەندە من حەزم نەكردووە لاسایی بكەمەوە و ناشمەوێ لاسایی هیچ هونەرمەندێك بكەمەوە، بەڵام پێمخۆشە گۆرانی ئەوان بڵێمەوە، چونكە ئەوان ناسنامەی هونەری ئێمەن. ئێمە لەڕێگەی ئەوانەوە موزیكی خۆمان لە دەوروبەرمان و جیهان جیادەكەینەوە.

رووداو: هەر لەم پەیوەندییەدا، لە شوێنێك خوێندوومەتەوە كاتێك رێزلێنانێكیان بۆ ئێوە رێكخست لە سلێمانی، كوڕنووشت بۆ هونەرمەند كەریم كابان بردووە؟
عەدنان كەریم: كاك كەریم هەمیشە خۆشەویستی خۆی بۆ من نیشانداوە، كاتێك دەیبینم لەوپەڕی دڵمەوە باوەشی پێدادەكەم، كاك كەریمیش هەروا دەكات بۆ من. ئاخر كاتێك من گوێم لە گۆرانی ئەو گرتووە من هێشتا گۆرانیشم نەوتبوو، ئێستا كە ئەو من دەناسێ، شەرەفێكی گەورەیە بۆ من. بۆیە كاك كەریم، مامۆستا برایم خەیات و ولیام یوحەنا و ئەوانەی پێش من شایشتەی ئەوەن كە كوڕنووشی هونەریان بۆ بەرم.

هونەرمەند دەبێ بە چەپڵەی جەماوەر و زۆر شت هەڵنەخەڵەتێ

رووداو: تۆ لە زۆر فیستیڤاڵی خۆماڵی و جیهانیدا بەشداریت كردووە، دەمەوێ لەسەر بەشداریتان لە فیستیڤالی ئەفریقیا كەمێك بۆمان بدوێی، كە وەك یەكەمین هونەرمەندی كورد بەشداریت كردووە؟
عەدنان كەریم: بەڵێ ئەوە لە نایرۆبی پایتەختی وڵاتی كینیا بوو. ئێمەیان بردە پاركی سەفاری كە پاركێكی ناسراوی دنیایە، چونكە هەرچی ئاژەڵی دنیا هەیە لەو پاركەدا نموونەی هەیە. ئەو فیستیڤاڵە ساڵانە دەكرێ كە بەناوی (دوعا بۆ ئاو)، واتە پارانەوە بۆ باران بارین رێكدەخرێ، منیش یەكێكبووم لەو 126 هونەرمەندەی كە لە جیهانەوە بانگكرابوون بۆ فیستیڤاڵی ساڵی 2009. ئەوەی سەرنجڕاكێش بوو، من بە تەنها خۆم و عودەكەمەوە بەشداریمان كرد، كاتێك گوێیان لە دەنگم بوو، ئەو كەسەی كە سەرپەرشتی فیستیڤاڵەكەی دەكرد موزیكزانێك بوو لە ئەڵمانیاوە هاتبوو، پێیگوتم حەزدەكەم گوێم لە گۆرانییەكی هەرێمی ئێوە بێ، منیش مەقامێكی خورشیدیم بۆ گوت، زۆر پێیخۆش بوو، گوتی حەزدەكەم بەم مەقامەی تۆ فیستیڤاڵەكە بكەینەوە. لەگەڵ موزیكەكەی مندا چەندین وێنە نیشاندەدران لەسەر شانۆكە، ئەوە بۆمن شتێكی زۆر خۆشبوو.

رووداو: ئەوەی تێبینیت كردبێ لەو فیستیڤاڵەدا، هیچ ئاشنایەتییەكیان بە موزیكی كورد هەبوو؟
عەدنان كەریم: ئەوانەی لە ئەوورپاوە هاتبوون دەیانزانی، بەڵام زۆر لەوانەی لە جێگەی دیكەوە هاتبوون نەیانبیستوو. خۆشبوو كاتێك بە خەڵكەكەیان ناساندم، وەك هونەرمەندێكی خەڵكی كوردستان ناویانبردم. ئەوەی سەرنجڕاكێش بوو فیستیڤاڵەكە سادەبوو، شانۆكەیان لە خشت و گڵ و كەرەستەی ناتوری ئەوێ دروستكرابوو، بەڵام یەكجار جوان رازاندبوویانەوە و شێوەی تەكنیكەكەشی زۆر بەهێزبوو، كەچی پارەیەكی وایشی تێنەچووبوو.

رووداو: گوێگرانت رای خۆیان هەیە لەسەر بەشداری كامكاران لە بەرهەمەكانتدا، خۆت رات چییە لەسەر بەشداری ئەوان لە بەرهەمەكانتدا، چونكە كامكارەكان وەك خۆشیان دەڵێن موزیك بۆ هەموو هونەرمەندێك لێنادەن؟
عەدنان كەریم: راستییەكەی جێگەی خۆیەتی كورد شانازی بە گرووپی كامكارەكانەوە بكات. جێگەی خۆیەتی كورد بڵێ ئەوانە ناسنامەی هونەری موزیكی ئێمەن. جارێك من خۆم هەمان پرسیارم لە مامۆستا قادر دیلان كرد، لە وەڵامدا گوتی كاك عەدنان ئەم گرووپە هێندە گەورەن، دەبێ كورد وەك مێژوو باسیان بكات. كامكارەكان ئێستا لە ناوچەكەی خۆیان هاتوونەتە دەرەوەو سنوورەكانیان بەزاندووە، دەتوانم بڵێم لەهەموو جیهاندا، بچیتە هەر پایتەختێك دەزانن كامكارەكان كێن! جوانی ئەو گرووپە لەوەدایە ئەگەر كارێكیان كردبێ و بەشێكی فارسی بووبێ ئەوا بەشەكەی دیكەی كوردییە، ئەوان شانازی بە موزیكی كوردی و كوردبوونی خۆیانەوە دەكەن، ئەوە لایەنە نەتەوەییەكەی، هەرچی لایەنە تەكنیكی و هونەریەكەیانە ئەوەندە بەرزە كە باسی ناكرێ، ئەوان زۆربەیان مامۆستای موزیكن، لە گرووپی موزیكی ئۆركێسترای تاران موزیك لێدەدەن، ئەوان خۆیان قوتابخانەی تایبەتیان هەیە لە تاران كە وانەی موزیكی لێدەڵێنەوە. مامۆستا هۆشەنگ كامكار لە دەرەوەی وڵات خوێندوویەتی و دوكتۆرای هەیە. ئێستا ئەوان بوونەتە قوتابخانەیەكی گەورە و چەندین گرووپی كوردی هەن دەیانەوێ لەوانەوە فێربن. بۆیە بۆ من جێگەی شانازییە كە بتوانم لەگەڵ ئەوان كار بكەم. ئێمە پێكەوە چەندین كاری گەورەمان كردووەو تونیومانە بە باشی خۆمان لەگەڵ یەكتر بگونجێنین. كارەكانمان بەردەوامن.

رووداو: كەوابێ پڕۆژەی دهاتووت لەگەڵ كامكارەكان چییە؟
عەدنان كەریم: پڕۆژەی داهاتووم لەگەڵ كامكارەكان یەك سێدی تایبەت بە هۆنراوەكانی مامۆستا عەبدوڵڵا پەشێوە. هەمووی شیعری ئەوە و پێشكەش بە مامۆستای گەورەمان عەبدوڵڵا پەشێوی دەكەین. مامۆستا پەشێو خۆیشی تەشریفی هێنابوو بۆ ستۆكهۆڵم و بەدەنگی خۆی چەند پارچە هۆنراوەی خوێندووەتەوەو دەخرێتە ناو سێدییەكەوە. پێموایە ئەمە دەبێتە شتێكی گەورە، كامكارەكان هەمیشە رێزی تایبەتیان هەبووە بۆ شاعیرە ناسراوەكانی كورد، وەك مامۆستا پەشێو و شێركۆ بێكەس. ئەوان جارێك سێدییەكیان پێشكەش بە عەلی مەردان كردو ئێستاش بە پەشێو، ئەمە وادەكات كە كامكارەكان هێندەی دیكە لای من گەورەتربن. ئاخر كەسێكی وەك مامۆستا پەشێو هەتا لە نزیكەوە نەیناسی نازانی چ رۆحێكی پاكی هەیە.

رووداو: مامۆستا پەشێو خۆی هەستی چۆن بوو بەرانبەر ئەو كارەی ئێوە؟
عەدنان كەریم: زۆر پێیخۆش بوو. مامۆستا پەشێو بەمانای وشە منداڵێكی پاك وا لەناو سنگیدا، تالێی نزیك نەبیەوە نازانی ئەو پیاوە چەند هەستێكی پاكی هەیە. هەفتەی داهاتوو من سەفەری تاران دەكەم، موزیكی گۆرانییەكان ئامادەیە و تەنها تۆماركردنی دەنگی من ماوە، هەڵبەتە دەبێ ئەوەش بڵێم خانم سەبا كچی مامۆستا هۆشەنگ كامكاریش بەشداری دەكات، واتە دوێتە، سێ مەقامی تێدایە كە بەدەنگی منە، كارێكی تایبەتە كە پێموایە لە داهاتوودا دەچێتە سەر خەرمانی مۆزیكی كوردی و حیسابێكی زانستیانەی بۆ دەكرێ.

تاوەكو مامۆستا پەشێو لە نزیكەوە نەناسی نازانی چ رۆحێكی پاكی هەیە

رووداو: دەكرێ بزانین نێوەڕۆكی شیعرەكان سیاسین یان خۆشەویستین، كێ شیعرەكانی هەڵبژاردووە؟
عەدنان كەریم: راستیت دەوێ من ئاگاداری ئەم كارە نەبووم كە دەستیان پێكردبوو، مامۆستا هۆشەنگ كامكار پەیوەندی پێوەكردم و گوتی كارێكی ئاوام بۆ هۆنراوەكانی مامۆستا عەبدوڵڵا پەشێو كردووە، حەزدەكەم تۆش بەشداری بكەی و گۆرانییەكان بڵێی، منیش بە خۆشەویستییەوە قبوڵم كرد. ئەو پێیگوتم كە سێ ئاوازی داناوە و حەزدەكەم كە لە شێوەی مەقامدا بێ، بەڵام شتێكی نوێ و تازە نەك هەروەكو مەقامە كۆنەكان بەڵكو بەئاوازێكی تایبەتییەوە و هەر خۆیشت شیعرەكانی هەڵبژێری. منیش دیوانەكانی مامۆستا عەبدوڵلا پەشێوم خوێندەوەو سێ شیعرم هەڵبژارد. هەروەها كاك هۆشەنگیش چوار شیعری هەڵبژاردووە و ئاوازی بۆ داناون. ناواخنی شیعرەكانیش بۆ خۆشەویستییە، بۆ مرۆڤویستییە، ئەو شتەیە كە هەتا دنیا دنیایە بە نەمری دەمێنێتەوە، ئەویش خۆشەویستییە بۆ مرۆڤایەتی.

رووداو: وێڕای لەبەرچاو گرتنی ئەوەی كە گۆرانی تێكست، گوتن ، ئاواز و مۆسیقایە. رەخنەیەك هەبوو لەوەی كە موزیكی كامكاران لە هەندێ گۆرانیدا، جوانی گۆرانییەكانی تۆیان شاردووەتەوە، هاوكات لە رۆژنامەیەكی سوێدیدا لەسەر كۆنسێرتێكی تۆ نووسرابوو كە دەنگی تۆ زاڵ بووە بەسەر ئۆركێسترادا، بەڵام موزیكیش جوانی خۆی لەدەستنەدابوو، خۆت دەڵێی چی؟
عەدنان كەریم: ئەوانە هەمووی تێڕوانینن و زۆر رێزیش لەو بۆچوونە جیاوازانە دەگرم، هەستدەكەم ئەم شتانە لە دەمی موزیكزانەكانەوە دێت و دەچێتە ناو خەڵكەوە، لە كۆمەڵگەی ئێمەدا كاتێك كەسێك رەخنەیەك دەگرێ، ئیتر خەڵكەكە بەبێ ئەوەی بزانن بۆچی رەخنەی گرتووە هەموو لاسایی دەكەنەوە، واتە كەسەكە بە وردی رەخنەكە ناگرێ، بەڵكو شتە وتراوەكە دەڵێتەوە.

رووداو: زۆرجار باسی ئەوە دەكرێ كورد رەخنەگری نییە بەتایبەتی لەبواری ئەدەبی و موزیكدا، لێرەدا مەبەستم هەڵسەنگاندنی بێلایەنانەیە، ئەوەی كە ئێمە رۆژانە لە رۆژنامە سوێدییەكاندا دەیبینین بۆ نموونە؟
عەدنان كەریم: هەبووە رەخنەی لەكارەكانی من گرتووە، ئیمەیلم بۆ كردووە و دەستخۆشیم لێكردووە، پێشم گوتووە كە هەوڵدەدەم ئەو هەڵانە دووبارە نەكەمەوە. من ئەو رەخنانە بەهەند وەردەگرم و حیسابیان بۆ دەكەم. ئاخر كاتێك مرۆڤ ئەو رەخنانە قبوڵ دەكات بۆ سەركەوتنی كارەكانیەتی. كاكە لە وڵاتێكی وەك سوێد، خاوەن بەرهەم خۆی بەرهەمەكەت بۆ دەنێرێ تاوەكو رەخنەی لێبگری و هەڵسەنگاندنی بۆ بكەی. بەڵام هەندێكجار لە كوردستان كاتێك رەخنە دەگرن گرێیدەدەنەوە بە هەڵوێستی سیاسییەوە، رەخنە دەگرن بۆ تێكشكاندنی كەسایەتی مرۆڤەكە، رەخنە دەگرن لەپێناو بچووككردنەوەی تۆ و گەورەكردنی خۆیان، ئاخۆ ئەمە تەنها لە وڵاتی ئێمەدا هەیە یانیش لە رۆژهەڵاتی نێوەراست و وڵاتانی دیكە هەیە ، ئەوە بابەتەێكی دیكەیە. كە لە كوردستان لەم دواییەدا لەگەڵ كامكاران كۆنسێرتمان كرد و خەڵك لایف گوێی لەدەنگی من بووە، گرووپی موزیك تۆنی موزیكی خۆیان دابەزاندووە بۆئەوەی خەڵك زیاتر گوێی لەدەنگی من بێ، بۆیە من هەستدەكەم ئەو رەخنەیە لە جێی خۆیدا نییە.

2011-06-07T03:41:00.000-07:00

بوله‌ند توران: "ئێمه‌ یه‌کێتی کوردمان ته‌نیا بۆ هه‌ڵبژاردن ناوێت"

کاوه‌ ئه‌مین

لایه‌نگرانی پارتی ئاشتی و دیموکراتی BDP له‌ وڵاتانی ئه‌وروپا ده‌ستیان به‌ هه‌ڵمه‌تێکی پشتیوانی له‌و پارته‌ کردووه‌ له‌ شێوه‌ی ئاهه‌نگگێران و گردبوونه‌ی سیاسی. بۆ زانیاری زیاتر له‌سه‌ر ڕه‌وشی سیاسی باکووری کوردستان و هه‌ڵبژاردنه‌کانی 12 ته‌مووز، ئه‌م گفتوگۆیه‌مان له‌گه‌ڵ هونه‌رمه‌ند و ئه‌ندامی شاره‌داری گه‌وره‌ی قه‌یانپار له‌ دیاربه‌کر (ئامه‌د) ئاماده‌کردووه‌ که‌ هه‌م وه‌کو هونه‌رمه‌ند و هه‌میش وه‌کو سیاسییه‌ک بۆ پشتیوانی کوردانی تاراوگه‌ له‌ به‌ره‌ی ره‌نج، سه‌ردانی سوێدی کردبوو.

کاوه‌ ئه‌مین: ده‌کرێت خۆتمان پێ بناسێنیت؟

بوله‌ند توران: من ناوم بوله‌ند تورانه‌، هونه‌رمه‌ندم و له‌ ساڵی 2009، له‌سه‌ر لیستی BDP کاندیدکرام بۆ هه‌ڵبژارنی شاره‌وانییه‌کان، ئێستا ئه‌ندامی شورای شاره‌وانی قه‌یانپنارم له‌ شاره‌وانی مه‌زنی ئاماده‌.

کاوه‌ ئه‌مین: کۆمیسۆنی باڵای هه‌ڵبژاردنه‌کانی تورکیا بڕیاری ڤیتۆکردنی 12 کاندیدی سه‌ربه‌خۆی دا، به‌ڵام هه‌رزوویش به‌شیمان بوونه‌وه‌، ئه‌و دوو هه‌ڵوێسته‌ جیاوازه‌ له‌کاتێکی وا که‌مدا بۆ؟

بوله‌ند توران: ئێمه‌ له‌ کوردستان و تورکیا 61 کاندیدی سه‌ربه‌خۆمان دیارکردووه‌، چونکه‌ له‌ تورکیا، ئه‌گه‌ر وه‌ک پارت به‌شداری بکه‌یت ده‌بێت ڕێژه‌ی 10% ده‌نگده‌رانی هه‌موو تورکیا به‌ده‌ست بخه‌یت. راستیه‌که‌ی ئه‌و به‌ربه‌سته‌شیان بۆ کورد داناوه‌ بۆیه‌ نایه‌نه‌وێت بیگۆڕین، ده‌نا ئێمه‌ ناچارنه‌ده‌بووین به‌ کاندیدی سه‌ربه‌خۆ به‌شداری بکه‌ین. کاتێک AKP ناوی کاندیده‌کانی ئێمه‌ بینی که‌ له‌ که‌سایه‌تی نیشتیمانپه‌روه‌ری کورد و که‌سایه‌تیه‌ به‌هێزه‌کانن، که‌وته‌ فرتوفێڵ، به‌تایبه‌تی ئه‌وان چه‌ند ساڵێکه‌ له‌سه‌ر حوکمن و له‌ سووپاوه‌ بیگره‌ تا کۆمیسیۆنی باڵای هه‌ڵبژاردنه‌کان خه‌ڵکی گوێڕایه‌ڵی خۆیان هه‌یه، بۆیه‌ ویستیان به‌ناوی دیموکراتی و دۆزی ‌ KCK وه‌ زه‌ربه‌یه‌کی گه‌وره‌مان لێبده‌ن، به‌ڵام ئه‌وه‌ی که ‌ئه‌وان چاوه‌ڕوانیان نه‌ده‌کرد ئه‌وه‌ بوو که‌ گه‌لی کورد له‌ باکوور به‌وشێوه‌ گرسه‌ییه‌ بڕژێنه‌ سه‌رشه‌قامه‌کان و ته‌نانه‌ت رووبه‌ڕووی تانک و تۆپی تورک ببه‌نه‌وه‌، له‌ لایه‌کی دیکه‌وه‌ هه‌ندێک له‌ رۆژنامه‌نووس و نووسه‌ره‌ تورکه‌ دیموکراتخوازه‌کان هه‌ڵوێستێکی باشیان نیشاندا، هه‌روه‌ها له‌ ئه‌وروپا و زۆرشوێنی دیکه‌وه‌ ڕه‌خنه‌ له‌ تورکیا گیرا، بۆیه‌ تورکیا ناچاربوو بڕیاره‌که‌ی خۆی بگۆڕێت. کاتێک گه‌لی کورد به‌ڕێگای دیموکراتی هه‌نگاو بنێت، به‌ڵام ئه‌وان به‌وشێوه‌یه‌ وه‌ڵامی بده‌نه‌وه‌، ئه‌وا بێگومان به‌ که‌ڤه‌ر و به‌رد و دار وه‌ڵامی تورکیا ده‌ده‌نه‌وه‌، ئێمه‌ له‌گه‌ڵ توندوتیژیدا نین، به‌ڵام که‌ ڕێگاکانمان لێبگرن، خۆ وه‌کو په‌ز له‌به‌رده‌میاندا دانانیشین و سه‌رمانبڕن. ئه‌وه‌تا گه‌لانی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست ده‌یانه‌وێت به‌ شێوه‌یه‌کی ئاشتیانه‌ مافه‌کانیان به‌ده‌ست بخه‌ن، به‌ڵام که‌ ڕێگای دیموکراتی ده‌گیرێت، خه‌ڵک ناچار ده‌بێت په‌نا بۆ ڕێگای دیکه‌ ببات. ئێمه‌ خۆشحاڵین که‌ هه‌موو کوردستان به‌ره‌و خۆڕێکخستن ده‌چێت، به‌ڵام له‌ باکووری کوردستان باشتره‌ چونکه‌ به‌هۆی بارودۆخه‌که‌وه‌ میلله‌ت هه‌مووی له ‌سیاسه‌ته‌وه‌ گلاوه‌ و خۆیان به‌دواچوون بۆ رووداوه‌کان ده‌که‌ن.

کاوه‌ ئه‌مین: ژماره‌یه‌کی زۆر له‌ ئه‌ندامانی ئێوه‌ له‌دوای هه‌ڵبژانده‌کانی 2009، گیران، پێتان وایه‌ له‌دوای ئه‌م هه‌ڵبژاردنه‌یش رووبه‌ڕووری شتێکی واببنه‌وه‌؟

بوله‌ند توران: ڕاستیه‌ک هه‌یه‌ که‌ ده‌بێت هه‌موو که‌س بیزانێت، ئێستا له‌ کوردستاندا تا دێت BDP گه‌وره‌تر ده‌بێت، له‌ ساڵی 2009 شدا هه‌روابوو، ئه‌وه‌یش به‌ که‌د و ماندبوونی هه‌ڤاڵانی ئێمه‌ په‌یدابووه‌، ئێمه‌ سیاسه‌تمان کردۆته‌ هۆکارێک بۆ به‌دیهێنانی یه‌کسانی، دیموکراتی و وه‌کهه‌ڤی، ئه‌و به‌هێزبوونه‌ بووه‌ته‌‌ هۆی ئه‌وه‌ی که‌ پارتی داد و گه‌شه‌پێدان و داوده‌ستگا حکومییه‌کان سڵ بکه‌نه‌وه‌ و ترسیان لێبنیشت. هه‌ربۆیه‌ زۆری پێنه‌چوو به‌ بیانووی دۆزی KCK وه‌، ژماره‌یه‌کی زۆر له‌ هه‌ڤاڵانی ئێمه‌یان ڕاپێچی زیندان کرد، ئه‌وه‌یش په‌یوه‌ندی به‌ دۆراندندنیی AKP وه‌ هه‌بوو له‌ کوردستاندا، جاری یه‌که‌م بوو کورد سه‌رکه‌وتنی وا گه‌وره‌ به‌ده‌ستبهێنن، بۆیه‌ باری ده‌رونی سیاسیاین تێکچوو، به‌ڵام هه‌چییه‌ک رووبدات له‌ داهاتوویشدا، محاڵه‌ جارێکی دیکه‌ بتوانن کورد به‌چۆکدا بهێنن.

کاوه‌ ئه‌مین: ئه‌و کاته‌ هه‌ڵوێستی کورده‌کان چۆن بوو؟

بوله‌ند توران: ئێستا ئاستی هۆشیاری نه‌ته‌وه‌ی کورد له‌ ئاستێکی بڵندایه‌، ئیتر جاران نییه‌ کورد وه‌کو مێگه‌ڵ لێبخوڕدرێن و که‌س ئاوڕنه‌داته‌وه‌، ئێستا ناوه‌ڕۆکی دیموکراتی، ئازادی و وه‌کهه‌ڤی وه‌کو خۆی ده‌ناسێت، ئاخر ئه‌و گه‌له‌ ئه‌وه‌ سی ساڵه‌ له‌نێو شه‌ڕدایه‌، ئه‌وانه‌ی له‌ کوردستاندا پشتیوانی AKP یان ده‌کرد خه‌ڵکانی ده‌وڵه‌مه‌ند بوون، کوردستانیان له‌وه‌ تێگه‌یشتوون که‌ دیموکراتییه‌که‌ی ئه‌وان بۆ خه‌ڵکانی ده‌وڵه‌مه‌نده‌، بۆیه‌ به‌ڕێگایه‌کی دیموکراتیانه‌ وتیان ئیدی به‌سه‌. چونکه‌ کورد چاره‌ی شه‌ڕ و توندوتیژی ناوێت، ئه‌گه‌ر ئه‌وان ناچارمان نه‌که‌ن، کوا ئێمه‌ توندوتیژی به‌کارده‌هێنین. مێژووی جینۆسایدکردنی کورد دیار و ئاشکرایه‌. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌یشدا ئێمه‌ داوا ده‌که‌ین که‌ له‌ چوارچێوه‌ی سنووره‌کانی ئێستادا خۆبه‌رێوه‌بردن به‌ده‌ستی کورد دروستبکه‌ین تا خۆمان کوردستان به‌ڕێوه‌به‌رین و له‌گه‌ڵ پارچه‌کانی دیکه‌ی کوردستاندا کۆنفیدراڵییه‌ک دروستبکه‌ین.

کاوه‌ ئه‌مین: پێتوایه‌ زه‌مینه‌یه‌کی وا هه‌بێت؟

بوله‌ند توران: پێش هه‌مووشتێک ئه‌وه‌ کار و خه‌باتی ده‌وێت، هۆشیاریه‌کی به‌رفراوانی نه‌ته‌وه‌یی ده‌وێت، به‌ڵام له‌بیرمان نه‌چێت گه‌لی کورد مێژوویه‌کی ده‌هه‌زار ساڵه‌ی هه‌یه‌، ئێمه‌ هه‌زاران ساڵه‌ سه‌ره‌ڕای داگیرکاریش له‌ گونده‌کاندا خۆمان کاروباری خۆمان به‌رێوه‌ بردووه‌.

کاوه‌ ئه‌مین: جیاواز له‌ هه‌ڵبژاردنه‌کانی پێشوو، کورد هه‌وڵیان دا به‌ره‌یه‌ک دروست بکه‌ ئه‌و هه‌وڵانه‌ به‌ کوێ گه‌یشتن؟

بوله‌ند توران: له‌ڕاستیدا ئه‌وه‌ پرۆژه‌ی ئێمه‌ بوو "یه‌کێتی نه‌ته‌وه‌یی دیموکراتیک"، شتێک هه‌یه‌ ده‌بێت فێری بین، ئه‌گه‌ر ئێمه‌ یه‌کێتیه‌کی نه‌ته‌وه‌یی له‌نێو خۆماندا دروست نه‌که‌ین، له‌به‌رده‌م دوژمانماندا سه‌رکه‌وتنمان زه‌حمه‌ته‌. هه‌ندێک که‌س هه‌ن به‌هه‌ڵه‌ له‌و یه‌کێتیه‌ تێگه‌یشتوون، ده‌ڵێن دیموکراتی گه‌لی ئه‌وه‌یه‌ گه‌ل خۆی خۆی به‌ڕێوه‌ به‌رێت، به‌ڵام شته‌که‌ هه‌روا نابێت، ئێمه‌ ده‌بێت له‌وه‌ تێگبه‌ین که‌ بیروباڕی جیاواز له‌نێو کورددا هه‌یه‌، شتێک ڕه‌نگه‌ لای تۆ ڕاست بێت به‌ڵام به‌لای منه‌وه‌ هه‌ڵه‌ بێت‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ به‌ومانایه‌ نایه‌ت که‌ نه‌توانین به‌یه‌که‌وه‌ کاربکه‌ین. به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ هه‌ندێک لایه‌ن بانگاشه‌ی ئه‌وه‌ ده‌که‌ن که‌ ئه‌و به‌ره‌یه‌ له‌ژێر گاریگه‌ری پارتی کرێکارانی کوردستاندایه‌، به‌ڵام به‌راستی ئیتر ئه‌مه‌ بووه‌ به‌خه‌ڕه‌ک و هه‌ر لێده‌درێته‌وه‌، تورکه‌کانیش هه‌روا ده‌ڵێن، ئه‌و خه‌ڵكه‌ خۆی ئیراده‌یه‌کی هه‌یه‌ و که‌س ناتوانێت به‌زۆر هیچی به‌سه‌ردا فه‌رز بکات، خۆ تورکیا له‌ لایه‌نی زۆرداری و هێزه‌وه‌ دووهه‌م سووپای ناتۆیه‌ ئه‌ی بۆ ناتوانن کورد وا لیێبکه‌ن به‌دڵی ئه‌وان هه‌ڵسوکه‌وت بکا‌ت، به‌داخه‌وه‌ هه‌ندێک لایه‌ن ته‌نانه‌ت به‌ قسه‌یش دژایه‌تی تورکیا ناکه‌ن، به‌ڵام هه‌زار به‌یتوبالۆره‌‌ بۆ ئێمه‌ ده‌هۆننه‌وه‌، کورد ده‌ڵێت ئه‌وه‌ عه‌رز و ئه‌وه‌ گه‌ز. ئێمه‌ له‌دڵه‌وه‌ خوازیاری ئه‌وه‌ بووین که‌ هه‌موو لایه‌نێکی کوردی به‌شداری ئه‌و یه‌کێتیه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌ ببێت، به‌ڵام دیسانیش سه‌ر‌که‌وتنێکی گه‌وره‌یه‌، ئێمه‌ یه‌کێتیمان ته‌نها بۆ کاتی هه‌ڵبژاردن ناوێت به‌ڵکو ده‌مانه‌وێت وه‌کو پرۆژه‌یه‌کی ستراتیجی بۆ داهاتوو به‌کاری بهێنین، ئێمه‌ ده‌بێت منداڵه‌کانمان فێربکه‌ین که‌ ئه‌گه‌ر هه‌موویشمان وه‌کو یه‌ک بیرنه‌که‌ینه‌وه‌ به‌ڵام دواجار ئێمه‌ نه‌ته‌وه‌یه‌کین و یه‌ک دووژمنی هاوبه‌شمان هه‌یه‌، ئێمه‌ له‌وه‌یش زیاتر هه‌نگاو ده‌نێین و ده‌مانه‌و‌ێت یه‌کێتی کورد له‌ هه‌موو به‌شه‌کانی کوردستاندا به‌هێز ببێت، ناکرێت له‌ رۆژهه‌ڵاتێکدا که‌ گری گرتووه‌ ئێمه‌ په‌رته‌وازه‌ بین، مێژوو لێمان قبووڵ ناکات.

کاوه‌ ئه‌مین: ئاینی ئیسلام له‌ لایه‌ن AKP وه‌ وه‌کو چه‌کێک به‌کارده‌هێنرێت له‌ باکووری کوردستان، ئێوه‌ چیتان کردووه‌ تا ئه‌و چه‌که‌ کاریگه‌ره‌ له‌ده‌ست ئه‌وان ده‌ربێنن و له‌به‌رژه‌وه‌ندی کورددا به‌کاری بهێنین؟

بوله‌ند توران: هه‌موو که‌س ئه‌و راستیه‌ ده‌زانێت که‌ گه‌لی کورد له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕستدا له‌ هه‌موان زیاتر خزمه‌تی ئاینی ئیسلامی کردووه‌، به‌شێکی زۆری کورد موسڵمانه‌. کوردستان لانه‌که‌ی پێغه‌مبه‌ره‌کان بووه‌، خۆ له‌ تورکیا یه‌ک پێغمه‌به‌ریش له‌دایک نه‌بووه‌، کوردستان و میسۆپۆتامیا جێگای پێغه‌مبه‌ران بووه‌. ئاین شتێکی هه‌ستیاره، مرۆڤ نابێت به‌ عه‌قیده‌ی گه‌لان بله‌یزێت. AKP ماوه‌یه‌کی زۆر پروپاگه‌نده‌ی ئه‌وه‌ی ده‌کرد که‌ BDP کۆمنیستن و دژی ئاین و خودان، به‌ڵام گه‌لی کورد به‌و درۆیانه‌ بڕوایان نه‌کرد. یه‌کێک له‌و جێگانه‌ی که‌ خستویانه‌ته‌ خزمه‌تی سیتسێمی تورکه‌وه‌، مزگه‌وته‌کانه‌، ئه‌وان ئه‌و مه‌لایانه‌ دێنن بۆ کوردستان که‌ پروپاگه‌نده‌ی تورکچێتی ده‌که‌ن، ئێستا مه‌لاکانی کورد ڕێکخراوی خۆیان هه‌یه‌ و نایه‌نه‌وێت چیدیکه‌ بچنه‌ مزگه‌وته‌کان و له‌ گۆره‌پانه‌کاندا عیباده‌ت و خواپه‌رستی و نوێژی خۆیان ده‌که‌ن، ئه‌وه‌ هه‌ڵوێستێکی گه‌وره‌یه‌ و نابێت به‌که‌م ته‌ماشا بکرێت.

کاوه‌ ئه‌مین: هه‌ندێک پێێان وایه‌ که‌ نوێژکردنی هه‌زاران که‌سی له‌ دیاربه‌کرد و شاره‌کانی دیکه‌ چاولێکه‌ریه‌کی میسریانه‌یه‌، واته‌ کۆپی ئه‌وێیه‌، ئایا ئه‌و نوێژکردنه‌ی ئێستا گرێدراوی کوردایه‌تییه‌؟

بوله‌ند توران: نه‌خێر، کۆپی هیچ شوێێک نییه‌ و ته‌واو کوردانه‌یه‌ و پێشتریش موسڵمانان و مه‌لاکانی کورد هه‌ڵوێستی وایان نیشانداوه‌، ساڵانه‌ به‌ هه‌زارن کورد مه‌ولود پیرۆز ده‌که‌ن. ئێستا مه‌لای کورد باسی سیاسه‌ت ده‌که‌ن و به‌دواچوون بۆ سیاسه‌تی نێونه‌ته‌وه‌ییش ده‌که‌ن، ئه‌ی بۆ نه‌ڵێین میسریه‌کان له‌ کوردیان وه‌رگرتووه‌، من له‌وباوه‌ره‌دام له‌ چه‌ند ساڵی داهاتوودا پرادیگماتیکی (که‌ڵکپه‌رستی) شۆڕشی کورد کاریگه‌ری له‌سه‌ر نه‌ته‌وه‌کانی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست دابنێت. ده‌کرێت بڵێین ئه‌و هه‌ڵوێسته‌ی ئێستا به‌شێکه‌ له‌ خه‌باتی ناتوندوتیژی گه‌لی ئێمه‌.

کاوه‌ ئه‌مین: ئێو چاوه‌ڕێی نه‌تیجه‌یه‌کی چۆنن له‌ هه‌ڵبژاردنی داهاتوودا؟

بله‌ند توران: ئامانجی ئێمه‌ گه‌وره‌یه‌، ئێمه‌ نوێنه‌رایه‌تی گه‌لێک ده‌که‌ین، به‌داخه‌وه‌ ئاسته‌نگی زۆرمان له‌به‌رده‌مدایه‌، بۆ نموونه‌ ژماره‌یه‌کی زۆر له‌ ده‌نگه‌ده‌رانی کورد‌ نه‌خوێنده‌وارن، بڕوا ده‌که‌ن پیرێژن و پیره‌مێرد کورد که‌ ده‌چنه‌ سه‌ر سندووقی ده‌نگدان هه‌ندێکجار په‌تێکیان پێیه‌ و ناوی کاندیده‌کانی ئێمه‌ له‌سه‌ر لیسته‌کان ده‌پێون به‌ڵکو هه‌ڵه‌ نه‌که‌ن. له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌وانه‌یشدا، ئێمه‌ گه‌رانتی 33 ئه‌ندام په‌رله‌مێنتا‌رمان هه‌یه‌، بێگومان هیوامان وایه‌ که‌ ژماره‌یه‌کی زۆتریش کورسی به‌ده‌ست بخه‌ین.

کاوه‌ ئه‌مین: پێتان وایه‌ بتوانن کاریگه‌ریه‌کی واتان هه‌بێت که‌ زاگۆنی ئه‌ساسی تورکیا بگۆڕن؟

بوله‌ند توران: ده‌وڵه‌تی تورکیا به‌ خه‌باتی کورد و تورک دامه‌زار و ئه‌وکاته‌ بانگاشه‌ی دوو نه‌ته‌وه‌ی سه‌ره‌کی ده‌کرا. به‌ڵام پاشان ئێمه‌یان به‌ که‌مینه‌ ناساند، به‌ڵام ئه‌وه‌ شتێکی هه‌ڵه‌یه‌، ئێمه‌ که‌مه‌نه‌ته‌وه‌ نین و گه‌لێکی بیست ملیۆنین، ده‌بێت زۆرشت به‌ ته‌وافقی هه‌ر دوو گه‌لی کورد و تورک بکرێت، ده‌بێت ناوی کورد له‌ زاگۆنی نوێی تورکیادا بنووسرێت، ده‌بێت ددان به‌ ئاڵای کورداندا بنێن، بۆ له‌ ئه‌وروپا هه‌ر کۆمۆنێک ئاڵای خۆی هه‌بێت، ئه‌ی ئێمه‌ که‌ گه‌لێکن و له‌سه‌ر خاکی خۆمان ده‌ژین ئه‌و مافه‌مان نه‌بێت، ئێمه‌ ده‌مانه‌وێت خۆمان کوردستان به‌ڕێوه‌ ببین و هه‌ر ده‌بێت به‌و ئامانجه‌یش بگه‌ین و هیچ هێزیک نییه‌ سونامی کوردان له‌ رۆژه‌هه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست به‌ هێز و چه‌ک بووه‌ستێنێت.

کاوه‌ ئه‌مین: هه‌ڵوێستی ئێوه‌ به‌رانبه‌ر پارتی گه‌لی کۆماری چۆنه‌، ئه‌وانیش بانگاشه‌ی ئه‌وه‌ ده‌که‌ن که‌ ده‌بێت کێشه‌ی کورد چاره‌سه‌ربکرێت، ئایا ئه‌وه‌ هه‌ر بانگاشه‌ی هه‌ڵبژاردنه‌؟

بوله‌ند توران: CHP سیاسه‌تێکی ئاشکرایان نییه‌، ساڵی 1989 راپۆرتێکیان بڵاو کرده‌وه‌ تێیدا زۆر رادیکاڵانه‌ له‌ ئێستا باسی کوردیان کردبوو، ڕه‌نگه‌ هه‌ندێک شت بڵێن، ئه‌وه‌یش ده‌مێنێته‌وه‌ بۆ دوای هه‌ڵبژاردن. ئه‌وان پێویستیان به‌وه‌یه‌ که‌ مێشکی خۆیان بگۆڕن.

کاوه‌ ئه‌مین: ده‌وری پاتی کرێکارانی کوردستان له‌و هه‌ڵبژاردنه‌دا چییه‌؟

بولنه‌د توران: ئێمه‌ چه‌ند سه‌رکه‌تووبین له‌ هه‌ڵبژاردندا، ئاستی سیاسی ئه‌وانیش هێنده‌ ده‌چێته‌ سه‌ره‌وه‌، چونکه‌ ئیتر که‌س BDP و PKK له‌یه‌ک جیاناکاته‌وه‌، ئه‌وانیش کوردن و خه‌ڵکی ئه‌و کوردستانه‌ن، خۆ له‌ ئه‌ستێره‌یه‌کی دیکه‌وه‌ نه‌هاتوون، جاران AKP ده‌یانگوت ئێمه‌ حه‌فتا په‌رله‌مانتاری کوردمان هه‌یه‌ و کێشه‌که‌ کێشه‌ی ئێمه‌یه‌ به‌ڵام راستیان نه‌کرد ئه‌وان نوێنه‌ری کورد نین.

کاوه‌ ئه‌مین: AKP هه‌موو ئه‌ندام په‌رله‌منتاره‌ کورده‌کانی خۆی له‌م هه‌ڵبژاردنه‌دا دوورخسته‌وه‌، ئێوه‌ چۆن که‌ڵک له‌و سیاسه‌ته‌ وه‌رده‌گرن تا بتوانن ده‌نگی ئه‌وانیش بۆخۆتان که‌سپ بکه‌ن؟

بولند توران: راسته‌، هه‌ندێکیان لێره‌و له‌وێ قسه‌یان ده‌کرد، به‌ڵام دیموکراسیه‌که‌ی ئه‌وان بۆ شه‌خسی خۆیان بوو نه‌ک بۆ نه‌ته‌وه‌ی کورد. بێگومان ده‌رگای ئێمه‌ کراوه‌یه‌ هه‌رکه‌سێک جا چ بیروباوه‌ڕیکی ده‌بێت ته‌نها دژایه‌تی کورد نه‌کات ده‌توانێت بێته‌ ناو KCK وه‌ خه‌باتی خۆی بکات، ته‌نها ڤێتۆی ئێمه‌ دژی پارتی ره‌گه‌زپه‌رستی MHP یه‌، چونکه‌ ئه‌وان ته‌نانه‌ت نایه‌نه‌وێت بڵێن کورد هه‌یه‌ جا چ بگات به‌وه‌ی کێشه‌یه‌ک هه‌بێت به‌ناوی کیشه‌ی کورد.

کاوه‌ ئه‌مین: مه‌رجێکی ئێوه‌ بۆ کاندیده‌کان ئه‌وه‌یه‌ که‌ ده‌بێت زمانی کورد بزانن، ئه‌و مه‌رجه‌تان خستۆته‌ پراکتیه‌که‌وه‌؟

بوله‌ند توران: به‌ڵی، ده‌بێت هه‌موو ئه‌وانه‌ی که‌ له‌گه‌ڵ ئێمه‌ن کوردی بزانن، ئێستا هه‌ندێک ده‌ستیان کردووه‌ به‌ فێربوونی زمانی کوردی و سۆزیان داوه‌ که‌ ده‌بێت فێری کوردی ببن، دیاره‌ ره‌نگه‌ ئێمه‌ نه‌توانین ئه‌و مه‌رجه‌ به‌سه‌ر تورکه‌کاندا بسه‌پێنین، به‌ڵام ئێمه‌ دروشمێکمان هه‌یه‌ "زمانی کوردی که‌رامه‌تی ئێمه‌یه‌" و تا سه‌رئێسقان پێداگیری له‌و دروشمه‌ی خۆمان ده‌که‌ین.

06.06.2011

سوید

2011-05-30T14:25:00.000-07:00

ئه‌منستی په‌نجا ساڵ دژی ئه‌شکه‌نجه‌

کاوه‌ ئه‌مین

په‌نجا ساڵ پێش ئێستا، له‌ 28 گوڵانی 1961، پارێزه‌رێکی به‌ریتانی بانگه‌وازێکی بڵاو کرده‌وه‌ تێیدا داوای پشتیوانی له‌ "زیندانییه‌ له‌بیرکراوه‌کان" کرد. ئه‌و پارێزه‌ره‌ که‌ ناوی پیته‌ر بێنه‌سۆن بوو، مه‌به‌ستی له‌ "زیندانییه‌ له‌بیرکراوه‌کان" ئه‌وانه‌ بوو که‌ به‌هۆی بیروباوه‌ڕی سیاسی یانیش ده‌ربڕینی بۆچونێک که‌ له‌گه‌ڵ رژێمه‌ دیکتاتۆرییه‌کاندا نه‌ده‌هاته‌وه، زیندانی ده‌کران. ئه‌وانه‌ی که‌ زیندانی ده‌کران ده‌خرانه‌ ژێر ئه‌شکه‌نجه‌ و لێدانه‌وه‌، یانیش سووکایه‌تی سێکسیان پێده‌کرا و هه‌ندێک جاریش هه‌ر له‌ زیندانه‌کاندا له‌ناو ده‌بران و له‌سێداره‌ ده‌دران.

ئه‌و ده‌ستپێشخه‌رییه‌ پیته‌ر سه‌ره‌تایه‌ک بوو بۆ دامه‌زارندنی لێبوورندی نێونه‌ته‌وه‌ی (ئه‌منستی ئینته‌رناشیۆناڵ) که‌ ئێستا له‌ 150 وڵاتدا چاودێر و لقی هه‌یه‌ و نزیکه‌ی سێ ملیۆن ئه‌ندامی خۆبه‌خشی هه‌یه‌. یه‌کێک له‌ کاره‌کانی ئه‌منستی له‌قاودانی ئه‌و وڵات و ته‌نانه‌ت ئه‌و گروپه‌ چه‌کدارانه‌یه‌ که‌ ئه‌شکه‌نجه‌ به‌کارده‌هێنن به‌دژی نه‌یاره‌کانیان که‌ ته‌نها تاوانیان ئه‌وه‌یه‌ وه‌کو ئه‌وان بیرناکه‌نه‌وه‌ یانیش به‌دژی یاسا ناداتپه‌روه‌ریه‌کاندا ده‌چێته‌وه‌. نابه‌رانبه‌ری ئابووری و کۆمه‌ڵایه‌تی که‌ هێشتا به‌شێکی زۆری جیهان به‌ده‌ستیه‌وه‌ ده‌ناڵێنێت. رێکخراوی ئه‌منستی له‌ ڕیگای خه‌باتی مه‌ده‌نیانه‌وه‌ کاره‌کانی به‌رێوه‌ده‌بات له‌شێوه‌ی ئیمزاکۆکردنه‌وه‌، بڵاوکردنه‌وه‌ی ناوی زیندانیان و خۆپیشاندان و چالاکی جۆربه‌جۆری دیکه‌وه‌ گوشار ده‌خه‌نه‌ سه‌ر ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌ی که‌ هێشتا ئه‌شکه‌نجه‌دان، له‌سێدراه‌دان و هه‌ڵاواردنی نه‌ژادی و جنسی و ئاینییان تێدایه‌.

ئه‌منستی کار له‌سه‌ر ئه‌و خاڵانه‌ ده‌کات که‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌کگرتووه‌کان وه‌کو بنه‌ماکانی مافی مرۆڤ دیاری کردووه‌،، بۆ نموونه‌ "مافی ژیان یانیش مافی ئازادی راده‌ربڕین، به‌بێ گوێدانه‌ ئه‌وه‌ی که‌ تۆ کێیت و له‌ کوێ ده‌ژی" به‌ڵام وه‌کو ئه‌وان ئاماژه‌ی بۆ ده‌که‌ن سه‌ره‌ڕای ئه‌و بانگاشانه‌یش هێشتا له‌م جیهانه‌ به‌رینه‌دا رۆژ نییه‌ که‌سێک له‌سه‌ر بیروباوه‌ڕه‌ جیاوازه‌کانی زیندانی نه‌کرێت، یه‌کیكی دیکه‌ ئه‌شکه‌نجه‌ ده‌درێت تا ئیعتراف بکات و هی سێیه‌میش به‌بێ دادگا له‌سێداره‌ ده‌درێ. راسته‌ ئه‌منستی وه‌کو خۆشیان ده‌ڵێن کاری باشیان کردووه‌ به‌ڵام هێشتا وه‌کو په‌نجا ساڵ پێش ئێستا که‌ ئه‌منستی دامه‌زار، نابه‌رابه‌ری کۆمه‌ڵایه‌تی، ئێتنیکی، دینی و سیاسی نه‌ک کۆتاییان پێنه‌هاتووه‌ به‌ڵکو وه‌کو کێوێك وایه‌ که‌ بته‌وێ به‌ده‌رزی بنکۆڵی بکه‌یت، به‌ڵام گرنگ ئه‌وه‌یه‌ ئه‌ندامه‌کانی ئه‌منستی ویژدانی خۆیان ئاسووده‌ ده‌که‌ن و کۆڵناده‌ن.

لێره‌دا ته‌نها چه‌ند خاڵێک دیاری ده‌که‌م له‌و پرنسیپانه‌ی که‌ ئه‌منستی کاریان له‌سه‌ر ده‌کات:

مافی ئازادی راده‌ربڕین و بیروبۆچوون.

هه‌ڵگرتن و نه‌هێشتنی ئه‌شکه‌نجه‌ و له‌سێدراه‌دان.

نابێت مرۆڤه‌کان هه‌ڵاوێردرێن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی سه‌ر به‌ نه‌ته‌وه‌ یان گرووپێکی ئاینی و ئێتنیکی جیاواز بن، ده‌بێت چه‌وساندنه‌وه‌ی سه‌ر ژنان کۆتایی پێ بێت.

په‌نابه‌ران و کۆچبه‌ران مافی خۆیان پێ بدرێ.

ژیانێک که‌ شایسه‌تی مرۆڤ بێت له‌ دنیایه‌کدا که‌ به‌شی هه‌موان ده‌کات.

ئه‌منستی زۆرجار له‌سه‌ر زیندانیه‌ کورده‌کانیش هه‌ڵیانداوه‌تێ، هێشتا به‌شێکی زۆری نه‌ته‌وه‌که‌ی ئێمه‌ تامی ئازادی نه‌چه‌شتووه‌، لاوانی کورد ئه‌شکه‌نجه‌ و له‌سێداره‌ ده‌درێن. هیوادرام ئه‌وانه‌ی پارێزگاری له‌ مافی مرۆڤ ده‌که‌ن له‌ کوردستان به‌گشتی و له‌ باشووری کوردستان به‌تایبه‌تی، ده‌ستپێشخه‌ری بکه‌ن له‌ دامه‌زراندنی لقی ئه‌منسی له‌ باشووری کوردستان، تا ئێمه‌یش شانبه‌شانی خه‌ڵکانی دیکه‌ دژی ئه‌شکه‌نجه‌ و له‌سێداره‌دان هه‌م له‌ کوردستان و هه‌میش له‌ هه‌موو جیهان بووه‌ستینه‌وه‌.

تێبینی: ئه‌م وتاره‌ له‌ رۆژنامه‌ی رووداوی رۆژی 30 – 5 – 2011 دا بڵاو کراوه‌ته‌وه‌.‌

‌

2011-05-23T00:58:00.000-07:00

کورد و هه‌ڵبژاردنه‌کانی تورکیا

کاوه‌ ئه‌مین

یه‌کێک له‌ پایه‌ گرنگه‌کانی سیستێمێکی دیموکراتی، هه‌ڵبژاردنه‌. له‌ دوای ساڵانی په‌نجاکانی سه‌ته‌ی رابردووه‌وه‌، له‌ تورکیا هه‌ڵبژاردن به‌ڕێوه‌ ده‌چێت، به‌ڵام ئه‌وه‌ به‌و مانایه‌ نایێه‌ت که‌ ئه‌و وڵاته‌ دیموکراتی تێدا سه‌قامگیر بووه‌، به‌تایبه‌تی له‌ باکووری کوردستان، هه‌تا سه‌ره‌تای نه‌وه‌ده‌کانیش کورد وه‌کو نه‌ته‌وه‌ نه‌یتوانیوه‌ نوێنه‌ری خۆی هه‌ڵبژێرێت، ئه‌و کوردانه‌یشی که‌ ئه‌ندامی پارته‌ تورکیه‌کان بوون، هیچ کاتێک نه‌یانتوانیووه‌ و نه‌یانویستووه‌ وه‌کو نوێنه‌ری کورد له‌ په‌رله‌مانی ئه‌و وڵاته‌دا خۆیان نیشان بده‌ن، به‌ڵکو هه‌میشه‌ له‌ خزمه‌تی به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان و به‌رژه‌وه‌ندی نه‌ته‌وه‌ی سه‌رده‌ستی تورکدا بوون.

دوای ئه‌وه‌ی بۆ یه‌که‌مین جار له‌1992، کورد ده‌نگیان به‌ نوێنه‌ری خۆیاندا، زۆری پێنه‌چوو دیموکراتیه‌که‌ی تورکیا په‌رده‌ درۆینه‌که‌ی له‌سه‌ر خۆی داماڵی و نوێنه‌ره‌کانی کورد به‌ به‌هانه‌ی جوداخوازی له‌ په‌رله‌مانی ئه‌و وڵاته‌ کرانه‌ ده‌ره‌وه‌ و هه‌ندێکیان ره‌وانه‌ی حه‌پسخانه‌ کران و ئه‌وانی دیکه‌یشیان په‌نایان بۆ ده‌ره‌وه‌ی وڵات برد. ئه‌وه‌ چه‌ند خولێکه‌ سه‌ره‌ڕای هه‌موو ئاسته‌نگیه‌کان کوردانی باکوور به‌شێوه‌یه‌کی سنوورداریش بێت توانیویانه‌ نوێنه‌ری خۆیان هه‌ڵبژێرێن، به‌ڵام هێشتا نوێنه‌رانی کورد نه‌یانتوانیوه‌ کاریگه‌ری گه‌وره‌ له‌سه‌ر سیاسه‌تی ده‌وڵه‌تی تورکیا دابنێن، ئه‌وه‌یش په‌یوه‌ندی به‌ که‌مته‌رخه‌می و بێتوانایی نوێنه‌رانی کورده‌وه‌ نییه‌ به‌ڵکو‌ رێگری سه‌ره‌کی په‌یوه‌ندی به‌ ‌بوونی ئه‌و هه‌موو یاسا نادیموکراتیانه‌ی ئه‌و وڵاته‌وه‌ هه‌یه‌ که‌ تا ئێستایش جگه‌ له‌ تورک هیچ نه‌ته‌وه‌یه‌کی دیکه‌ به‌ ره‌سمی دانی پێدا نانرێت، له‌ هیچ وڵاتێکی دنیادا به‌ربه‌ستی وه‌کو ئه‌وه‌ی له‌ تورکیا هه‌یه‌ له‌به‌رده‌م پارته‌ سیاسیه‌کاندا دانه‌نراوه‌. بۆ ئه‌وه‌ی پارتێکی سیاسی بتوانێت ئه‌ندام بنێرێته‌ په‌رله‌مان ده‌بێت رێژه‌ی 10% له‌ هه‌موو ده‌نگه‌کانی تورکیا بێنێ، بۆیه‌ پارته‌ کوردییه‌کان ناچاران په‌نا بۆ کاندیدی سه‌ربه‌خۆ به‌رن ئه‌ویش له‌ وڵاتێکی داگیرکراوی وه‌کو کوردستاندا که‌ ڕیژه‌ی نه‌خوێنده‌واری به‌چاو تورکیاوه‌ له‌ ئاستێکی به‌رزدایه‌ و ده‌وڵه‌ت هه‌موو ئیمکاناتێکی خستۆته‌ به‌رده‌م سیستێمی توانه‌وه‌ی کوردان، کارێکی ئاسان نییه‌.

ئه‌مساڵ ده‌وڵه‌تی تورک یه‌که‌م هه‌نگاوی ئه‌وه‌ بوو که‌ ئاسته‌نگی خسته‌ به‌رده‌م ژماره‌یه‌ک له‌ کاندیده‌ کورده‌کان و له‌و رێگه‌یه‌وه‌ هه‌ستی هۆشیاری نه‌ته‌وه‌یی کوردی تاقیکرده‌وه‌ که دواجار به‌ زه‌ره‌ری خۆیان ته‌واو بوو و گه‌لی کورد به‌ده‌نگێکی به‌رز ئه‌و ناهه‌قییه‌یان قبووڵ نه‌کرد و ده‌وڵه‌ت ناچار بوو له‌و تاقیکردنه‌وه‌یه‌ پاشگه‌ز بێته‌وه‌. بۆیه‌ په‌نایان بۆ گرتنی سیاسه‌تمه‌دران و خۆپیشانده‌رانی کورد برد. له‌ ساڵی 1960 دا هه‌مان سیاسه‌ت له‌ ئه‌فریقای باشوور تاقیکرایه‌وه‌، کاتێک ماندێلا و کۆنگره‌ی نیشتیمانی ئه‌فریقای باشوور داوایان له‌ ده‌وڵه‌ت کرد که‌ حکومه‌تێکی نیشتیمانی دابمه‌زرێت و ڕه‌شه‌کان وه‌کو سه‌ره‌تایه‌ک به‌وه‌ رازی بوون که‌ شه‌ست ئه‌ندامیان له‌ په‌ر‌له‌مانی ئه‌و وڵاته‌دا پێ بدرێ، له‌به‌رانبه‌ردا ڕه‌شه‌کان چالاکییه‌ نافه‌رمانییه مه‌ده‌نییه‌کانیان رابگرن، به‌ڵام ده‌وڵه‌ت که‌وته‌ گرتنی نوێنه‌رانی ڕه‌شه‌کان وزیدنانه‌کنیان لێ پڕکردن و درێژه‌یان به‌ نه‌ژادپه‌رستی خۆیاندا. ئێستا له‌ تورکیایش پارتی دادوگه‌شه‌ پێدان ده‌یه‌وێت به‌شێوه‌یه‌کی شاردراوه‌ په‌ره‌ په‌نه‌ژارپه‌رستی خۆیان بده‌ن و بۆ ئه‌وه‌ی ده‌نگی نه‌ژادپه‌رسته‌کانیش مسۆگه‌ر بکه‌ن، درێژه‌ به‌ چالاکیه‌ سه‌ربازی و سیاسیه‌کانیان دژی کوردانی باکوور ده‌ده‌ن. گریلا شه‌هید ده‌که‌ن، منداڵانی کورد زیندانی ده‌که‌ن، سووکایه‌تی به‌ ژنانی کورد ده‌که‌ن و پۆلیس و سووپای تورکیا له‌ کوردستاندا ده‌ستیان ئاوڵا کراوه‌ و نوێنه‌رانی به‌ره‌ی ئاشتی و دیموکراتی ناتوانن وه‌کو پێویست بانگاشه‌ی هه‌ڵبژاردن بکه‌ن. به‌ڵام سه‌ره‌رای هه‌موو ئه‌و ناهه‌قیانه‌ گه‌لی کورد هۆشیارانه‌ مامه‌ڵه‌ ده‌کات و خاوه‌ندارێتی له‌ به‌هاو نرخه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌کانی ده‌کات. ئه‌گه‌ر ده‌وڵه‌تی تورکیا و پارتی داداوگه‌شه‌پێدان، جاران ده‌یانتوانی له‌ ڕێگای بانگاشه‌ی ئیسلامی درۆزنانه‌وه‌ به‌شێک له‌ کورده‌کان هه‌ڵبخه‌ڵتێنن، ئێستا هۆشیاری کورد گه‌یشتۆته‌ ئه‌و ئاسته‌ی که‌ چیدیکه‌ به‌ درۆ و بانگاشه‌ی هه‌موو موسڵمانین باوه‌ڕ نه‌که‌ن، کوردانی باوه‌ڕدار، خواپه‌رستی و ئیسلامه‌تی خۆیان له‌ فۆرمێکی کوردانه‌دا ڕێکخستۆته‌وه‌.

هه‌ڵبژاردنی ئه‌مجاره‌ چاره‌نووسسازه‌ و پێده‌چێت کورد له‌گه‌ڵ هه‌موو ئاسته‌نگیه‌کانیشدا ژماره‌یه‌کی به‌رچاو نوێنه‌ری خۆیان ره‌وانه‌ی ئه‌نقه‌ره‌ بکه‌ن، هه‌رچه‌نده‌ کاری ده‌وڵه‌تی تورکیا له‌ ئێستاوه‌ نوخشانه‌یه‌کی خراپ لێده‌دات، به‌تایبه‌تی دوای قسه‌کانی ئه‌ردوغان که‌ راسته‌وخۆ پشتیوانی له‌ هێرشه‌ سه‌ربازییه‌کان ده‌کات و به‌نیازن ژماره‌یه‌کی زۆرتر سه‌رباز و پۆلیس ره‌وانه‌ی باکووری کوردستان بکه‌ن، به‌ڵام دواجار ته‌نها کورد زه‌ره‌ر ناکه‌ن و ده‌ره‌نگ یان زوو هه‌رده‌بێت گوێ بۆ کوردان ڕابگرن، چونکه‌ کورد ئێستا به‌ هه‌موو بیروبۆچونه‌کانیانه‌وه‌ دروشمێکی به‌مانایان به‌رزکردۆته‌وه‌ که‌ مه‌جالی بۆ هه‌نگاو به‌ره‌و دواوه نه‌هێشتۆته‌وه‌ ئه‌ویش: یان ئازادی یان ئازادییه. ڕێگه‌ی دیکه‌یان له‌به‌رده‌م تورکیادا نه‌هێشتۆته‌وه‌.

ئه‌م پرۆسه‌ سیاسییه‌ی که‌ له‌ تورکیا و باکووری کوردستان به‌رێوه‌ده‌چێت له‌ زۆر رووه‌وه‌ له‌ پرۆسه‌ی سیاسی ئه‌فریقای باشوور ده‌چێت، ته‌نانه‌ت شێوه‌ی گفتوگۆی عه‌بدوڵلا ئۆجه‌لان له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تدا، زۆر له‌ پرۆسه‌ی دیالۆگی ماندێلا ده‌چێت، ته‌نها جیاوازییه‌که‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ ماندێلا به‌نهێنی درێژه‌ی به‌ گفتوگۆکانی ده‌دا! ئێستا تورکیا پێویستی به‌ سه‌رۆکێکی وه‌کو دێ کلێرکه‌ که‌ به‌ ئاشکرا جاڕی هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی نه‌ژادپه‌رستی دژی کوردان بدات، ئه‌گه‌رچی زۆر که‌س دڵیان به‌ ئه‌ردغان خۆشه‌ و به‌ جوزه‌له‌که‌ی سه‌ما ده‌که‌ن، به‌ڵام هه‌ڵسوکه‌وتی ئه‌و پیاوه‌ نیشانی ده‌دات که‌ ئه‌و ئازایه‌تییه‌ی دێ کلێرکی تێدا نییه‌، که‌ له‌یه‌ک کاتدا ماندێلای ئازاد کرد و قه‌ده‌خه‌ی له‌سه‌ر کۆنگره‌ی نیشتیمانی ئه‌فریقا هه‌ڵگرت.

هه‌ڵبژاردنی 12 حوزه‌یرانی داهاتوو، ته‌رازووی کێشانی هێزه‌، گومان له‌وه‌دا نییه‌ که‌ ته‌رازووی هێزی کورد له‌ جاران سه‌نگین تر ده‌بێت، پرسیاره‌که‌ ئه‌وه‌یه‌ تۆبڵێی ئه‌م جاره‌ به‌شی ئه‌وه‌ بکات که‌ به‌ته‌واوه‌تی گۆمی مه‌نگی سیاسه‌تی دژه‌ کوردی له‌ تورکیا بشڵه‌قێنێ؟

تێبینی: ئه‌م وتاره‌ له‌ رۆژنامه‌ی (رووداو)ی، 23 – 5 – 2011، بڵاو کراوه‌ته‌وه‌.‌

2011-05-11T04:04:00.000-07:00

وتارێكی وه‌رگێردراو له‌ سه‌ر کپکردنی ده‌نگی رۆژنامه‌نووسان له‌ تورکیا

بۆ خوێندنه‌وه‌ی وتاره‌که‌ سه‌ردانی ماڵپه‌ری رۆژنامه‌ی میدیا بکه‌، وتاره‌که‌ رۆژی 10/5 به‌ناونیشانی تورکیا ده‌نگه‌

ره‌خنه‌گره‌کان کپ ده‌کات، بڵاو کراوه‌ته‌وه‌

http://www.yndk.com/

2011-05-11T03:16:00.000-07:00

له‌ یه‌که‌مین ساڵیادی له‌ سێداره‌دانی 4 تێکۆشه‌ری کورد له‌ ناویاندا مامۆستا فه‌رزاد که‌مانگه‌ر، ڕاپرسییه‌ک له‌گه‌ل به‌رێزان: د.رویا طلوعی، کاوه‌ ئه‌مین ، نێگین شیخولئیسلامی، سامان ره‌سولپوور و مه‌لائیکه‌ عه‌له‌م هۆلی...

ئه‌م بابه‌ته‌ به‌ دورودرێژی به‌ کورمانجی سه‌رو له‌ رۆژنامه‌ی رۆژانه‌ی ئازادیا وڵات، 11/5 له‌ دیاربه‌کر بڵاو کراوه‌ته‌وه، لێره‌دا ته‌نها به‌شێکی گفتوگۆکان بڵاو کراوه‌ته‌وه‌‌

ئاماده‌کردنی: دێرسیم ئوره‌مار‌

Ferzad bû xwîna azadiyê di demarên civakê de

Ev nivîs li ser salvegera bidarvekirina 5 çalakgerên siyasiyên kurd û îranî yên di girtîgeha Êvîna Tehranê de ye

11/05/2011

DÊRSIM OREMAR

Ev nivîs li ser salvegera bidarvekirina 5 çalakgerên siyasiyên kurd û îranî yên di girtîgeha Êvîna Tehranê de ye...

Van girtiyan bi berxwedan û derkirina hin nameyan ku di girtîgehê de nivîsandibûn rêbazeke nû li Îran û rojhilatê Kurdistanê dane destpêkirin, nameyên ku di hucreyên tarî û reşçalên mirinê de di şert û mercên cuda de hatibûn nivîsandin text û dilê dîktatoran lerizand. Wijdana mirovahî hejiya û heta pan-Îranistan jî piştgîrî da van çalakgerên kurd, bi awayekî ku piştî bidarvekirina van li Kurdistan, Îran û hin welatan greva birçîbûnê hat îlankirin. Bi van nameyan re êdî kêm kes li Kurdistan, Îran û seranserê cîhanê hene ku van nas neke û bûne navên nemir... Di yekemîn salvegera vê qirkirina siyasî û fizîkî de, min xwest raya hin çalakvanên medenî-siyasî û rojnamegerên rojhilatê Kurdistanê der barê astê karigeriya berxwedan û nameyên ku di girtîgehan de hatibûn nivîsandin li ser civaka Îran û rojhilatê Kurdistanê.

Çalakvana medenî û lêkolîner Dr. Ruya Tuloî: Di rastiyê de berxwedana pênûsê, hêjatirîn nav e ku ji bo wê pêngavê hatiye hilbijartin. Lazim e balê bikşînin ser ku zîndanîbûna şehîdên 9’ê Gulanê li bajarê Tehranê û derfeta peywendiya torê ya çalakvanên mafên mirovan ku karîbûn bikevin nav Zîndana Êvînê faktoreke girîng bû ku şehîd Ferzadê xwedî pênûs baştirîn kelik ji bo xizmetkirina neteweya kurd û nîşandana rûxsarê şaristanî û aştîxwaziya kurd kelik jê wergirt. Eger mamoste Ferzad li Sine û Kirmanşanê hatiba ragirtin belkî nekarîba wî dengê bihêz derbirîne.

Her wiha faktora azayetî, rastbêjî û berxwedana Ferzad bêhempa û girîng bû. Gelek kes di girtîgehên Tehranê de hene û îmkana peywendiya bi derveyî girtîgehê jî hene lê yan bi bawer nîn in yan newêrin yan jî xwedî vê pênûsê nîn in. Ji bo bandora navxweyî ya berxwedana pênûsê dikarim bêjim Ferzad bû xwîna azadiyê di demarên laşê civaka wêran û westiyayiya Îran û bi taybet Kurdistanê.

Sîmaya ku Ferzad bi azadî, aştîxwaziya xwe nîşan da, di guhertina hin bîr û boçûnên li ser kurdan gelek bi bandor bû, her wiha Ferzad şehameta kurdan bi giştî xist berçavên îraniyan.

Ferzad bizaveke hizrî û medenî rêkxist û ji bo mangirtina piştî şehadeta wan hevalan em dibînîn ku hemû beşên civak û partiyê siyasî ketin pey wê bizavê.

Di astê navneteweyî de Ferzad bû sembola îroyina aştîxwazî û mafxwaziya gelê kurd. Bi awayekî ku Hilary Clinton jî di rapora Amerîkayê ya der barê binpêkirina mafên mirovan ya li Îranê behsa bidarvekirina çalakvanên medenî dike. Ferzad xwîna hunermendan jî da kelandin û xist lerzînê. Bi awayekî ku dikarim bêjim: Berxwedana pênûsê li ser sê beşên siyasî, civakî û çandî bi bandor bû.

Ev şêweya xebatê ew qas serkeftî bû ku rejîm li cendekê bêcanê Ferzad, Şîrîn, Ferhad û Mehdî jî tirsand. Gelo ev kes çi qehreman bûn ku cendekê bêcanê wan jî dilê dîktatoran dilerizîne?

Çalaka medenî û meta şehîd Şirînê, Melîke Elemhulî: Xweragiriya zîndaniyên siyasî di rewşeke de bû ku hemû şêwazên îşkenceya cesteyî, derûnî û kîmyeyî li hemberî wan bikarînabûn, lê serbarî wê jî celadên dagirker nikarin bo demekê jî morala şoreşgeriya wan sist bikin. Ji ber vê taybetmendiyê jî mamoste Ferzad û hevalên din ji aliyê hemû kesên azadîxwaz xwedî rêz û hurmet in û bûne sembolên rêbaza nû ya şoreşa gelê kurd li rojhilatê Kurdistan û Îranê.

Tevî vê berxwedana bê hempa ku têkoşerên gelê kurd di girtîgehên Îranê de ku bi ‘reşçalên mirinê’ tên binavkirin, dabûn destpêkirin bandor li ser girtiyên din jî çêkir. Her di wan reşçalan de û bi nameyên xwe yên ji girtîgehê dan selimandin ku di reşçalan de jî dikarin xebata xwe berdewam bikin û bi namayên ji zindanê dengê gelê xwe bigihînin hemû cîhanê.

Van nameyan karî xelkê Kurdistan û raya giştî ya cîhanê ji sûcên komara îslamiyê ku di girtîgehan de tên encam dan agahdar bikin û rûyê rastîn û dirindetî û wehşeta komara Îranê raxîne berçavan.

Nivîskar û lêkolîner Kawe Emîn: Piştî sala 2001’ê bizaveke rewşenbîrî û edebî li rojhilatê Kurdistanê serî hilda ku ji bizavên beriya hingî cudatir bû. Ev bizav zêdetir ji aliyê ciwanan ve dihat birêvebirin û bandora guhertinên cîhan û Rojhilata Navîn û gorankariyên ku li beşên din ên Kurdistanê de dest pê kiribûn, bi taybetî xebatên medeniyên ku li bakurê Kurdistanê bandoreke rasterast li ser bizava ciwanên kurd li rojhilatê Kurdistanê hebû.

Nameyên mamoste Ferzad Kemanger û hevalên din ji girtîgehê gewahiya vê didin ku bi heq ev bizav bizaveke medenî û mirovane bû ku dibe di paşerojê de ne tenê li Kurdistan belkî li seranserî cîhanê de bibe ders û li xwendingehan de bê xwendin, çimkî pir in ji hezkirina mirovan, jîngeh û cîhanbînî bi nêrîneke nû ku mirov têde bi azadî û yeksanî dijîn.

Çalaka medenî û berpisra sentera jinên Azermêhr, Nêgîn Şêxulîslamî: Bi baweriya min wan çar şehîdan bi hev re û bi hemaseta xwe ya hevbeş karîn vê rojê biafirînin, ferqek di navbera wan de tunebû, Ferzad dengê mamosteyekî ji dilê gundên Kurdistan ji dilê zarokên kurdan, Elî qêrîneke bêdeng ji çiyayên Kurdistanê, ji Qendîlê, Elî ango heman şehîd Soran sembola berxwedan û sebr û baweriya bi demokrasî û azadîxwaziyê bû, Ferhad deng û hawara bavekî, bavê ku dersa berxwedan û têkoşînê hînî zarokên xwe kiribû, zilamek ku di girtîgehê de hemûya jê hez dikir, zilamê ku her tim di nameyên bo keça xwe de, hewl dida wê wekî jineke azad bi gotar û kiryareke jinan e û azad û bawermendê cewhera xwe perwerde bike. Lê Şîrîn keça ku hemû girtiyan jê hez dikir, keça ku dixwest nîşan bide ne xwîndeware, lê di girtîgehê de bû mamoste, ji mafê jinan digot, ji wekheviya wan...Keça ku di xema hertişt û herkesî/ê da bûn, wê di girtîgehê de parastina rewa hînî hevbendên xwe kir û ji mafên rewayên kurdan got.

Roja ku lêpirseran ez û Ferhad bi hev re rû bi rû kirin tê bîra min, Ferhad got: silavên min bigihîne hemû hevalan û mirovên azadîxwazên Kurdistanê û ji wan re bêje ku ev (mebesta wî lêpirser û hêzên parastinê bû) dixwazin bibin Don Kîşotên me, lê me bi xwe Don Kîşotên xwe hene.

Min got: lê hûn serbest tên berdan û hukmê darvekirina we cih bi cih nabe, çimkî hûn bê guneh in, we karek nekiriye ku bên bidarvekirin, şehîd Ferhad keniya û got: Lê em ê bên bidarvekirin û lazim e me li sêdarê bidin, mirina me destpêka têkoşîneke nû di rojhilatê Kurdistanê de ye, mirina me destpêka yekgirtineke nûjen di Rojhilatê welat de ye.

Vê demê min bi başî wateya wan gotinên wî fêm nedikir, lê niha bi bîranîna bîreweriyên xwe yên girtîgehê gotinên wî wekî gewherekê his dikim.

Rojnemeger û çalakvanê medenî Saman Resulpor: Nameyên şehîd Ferzad bê endaze bi bandor bû, ji ber ku tecrubeyên mirovîn ên wî û evîna wî ya kûr ji bo mirovan vedigot. Dema ku ji bo şagirtên xwe dinivîsî, wekî hevlîstik û hevalekî wan dinivîsî û dersa jiyan, evîn û hezkirinê nîşanî wan dida.

Rastiya hezkirina mirov û welatî. Dema ji bo pasevanê xwe dinivîsî, dîsa nêrîna wî mirovî bû. Hêvî dikir ku ev jî bibe mirov. Ji wekî xweyan hez bike, şîret lê dikirin, Ferzad nêrîna xwe ya kûr bi edebiyat û şêwazeke cuda û bedew radixiste ser kaxezê. Nameyên wî ji sînorên wêjeyê wêdetir bûn, wî îman bi wan tiştên ku digotin û dinivîsîn hebû.

Bi dilpakî dinivîsî û ji ber ku ji dil dinivîsî, li ser dil rûdinişt, wî bi rêya nameyên xwe berpêng didan mirovan. Dersên fedakarî, têkoşîn û heqxwaziyê hînî hemûyan dikir. Êdî tenê muxatabên wî şagirdên wî di gundên dûrdest de nebûn, belkî dersên wî hemû sînor têperandin, şagirdên wî bi hezaran an bi milyonan kes bûn. Di Kurdistan û Îranê de û belkî jî wêdetir ji van.

Nameyên wî guherîner bûn û dikarim bêjim sermayeyeke mezin in ku ji mamosteyekî têkoşer û mafxwaz û egîd bi cih mane. Ji bo heta hetayê û ji bo hemûyan.

2011-05-04T14:09:00.000-07:00

ئێران و توركیابە هۆكاری پشتەوەی دابەشبوونەوەی هەرێمی كوردستان دادەنرێن

سڤیل: هەولێر

"ناوچەی زەرد وەك ناوچەیەكی كۆڵۆنیای توركیا و ناوچەی سەوزیش وەك كۆڵۆنیایەكی ئێرانی وایە"

خۆپیشاندانەكانی هەرێمی كوردستان، جارێكی تر هەرێمی كوردستانییان دابەش كردەوە، وەك چاودێران ئاماژەی پێ دەدەن، ئەو دابەشبوونە رەگێكی مێژوویی هەیە، مامۆستایەكی زانكۆش پێیوایە، هەرێمی كوردستان دابەش بووە بەسەر نفوزی توركیا و ئێراندا.

هەموو لایەك كۆكن لەسەر ئەوەی كە قەیرانێكی سیاسی بەرۆكی هەرێمی كوردستانی گرتووە، بەڵام لایەنە سیاسییەكان هەندێك جار باس لەوە دەكەن، كە دەستێكی دەرەكی لەپشتەوەی ئەو رووداوانەوە هەیە، بەمەش یەكتر تۆمەتبار دەكەن بە هەبوونی پەیوەندی دەرەكی، بۆ دروستكردنی قەیران لەهەرێمی كوردستاندا، چاودێران پێیانوایە وڵاتانی ناوچەكە بەتایبەت توركیا و ئێران، كە بە سەفەوی و عوسمانی سەردەم دادەنرێت، هۆكارن بۆ تۆختركردنەوەی ئەو دابەشبوونەی لە دوای (31)ی ئابی ساڵی (1996) دروستبووە.

جەعفەر ئیمینكی ئەندامی مەكتەبی سیاسی پارتی دیموكراتی كوردستان، لەگەڵ ئەوەی دان بە كاریگەری دەوڵەتی ئێراندا دەنێت لەناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، بەڵام پێیوانیە كە ئێران و توركیا لەپشتەوەی خۆپیشاندانەكانی هەرێمی كوردستان و ئەو دابەشبوونەوە بن، كە ئێستا لەهەرێمی كوردستاندا دروست بووە، دەڵێت "خۆپیشاندان لەتاران و لەئەنقەرەش هەیە، لەپێناوی چاكسازیدا، ئەوەی ئێران لەپێناو ئازادی و چاكسازییە، ئەوەی لە ئەنقەرەشە لەپێناو چاكسازیدایە، خۆپیشاندان لەسوریا لەپێناو ئازادی و چاكسازیدایە، بەڵام لەكوردستان لەپێناو چاكسازیدایە"، ئەو ئەندامەی مەكتەبی سیاسی پارتی، سیستەمی حوكمڕانیش دەكاتە خاڵێك بۆ جیاوازی لەچۆنێتی خۆپیشاندانەكان، بەبڕوای ئەو لەهەرێمی كوردستان، خۆپیشاندان لەپێناو ئازادیدا نییە، ئەمەش بە جیاوازی نێوان خۆپیشاندانەكانی هەرێم و ئەو وڵاتانەی تری ناوچەكە دادەنرێ. ئیمینكی دەڵێت "راستە ئێمراتۆریای عوسمانی و سەفەوی كاریگەرییان هەیە لەسەر زاكیرەی كورد، بەڵام ئەو دوو ئیمپراتۆریایە بەشێكن لەمێژوو و لەئێستاشدا بوونیان نیە".

ماڵپەڕی ناشناڵ پەبڵیك ڕەیدیۆی ئەمریكی لەڕاپۆرتێكدا، باس لەكێبڕكێ‌ بازرگانییەكانی ئێران و توركیا دەكات، لەعێراق و كوردستان لەسەروبەندی كشانەوەی ئەمریكییەكاندا.

سەبارەت بە رۆڵی بازرگانی لەسەر پەیوەندییەكانی توركیا و كوردستان، ئەریك داڤیس پسپۆڕی بواری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەزانكۆی رۆتجەرزی ئەمریكی وتویەتی "ژوری بازرگانی و پیشەسازی توركیا لۆبی حكومەتی كردووە، كە ڕێگا نەدات سوپا هەركات ویستیان هێرش بكەنە سەر پەكەكە، چونكە ئەمە كار لە ڕەوتی وەبەرهێنانی (توركی) لەكوردستان دەكات".

دەربارەی كێبڕكێكانی ئێران و توركیاش، داڤیس گوتویەتی "وەك ئەوەیە بگەڕێینەوە سەدەی شانزە و سەردەمی عوسمانی و سەفەوییەكان و كێبڕكێی تورك و ئێرانییەكان لەسەر عێراق".

نوسەر و رۆژنامەنووس كاوە ئەمین، كە ساڵانێكە لە وڵاتی سوێد ژیان بەسەر دەبات، پێیوایە توركیا كە ئێستا پارتی داد و گەشە بەڕێوەی دەبات، میراتگری عوسمانییەكانە، ئەو پێیوایە ئێستا توركیا نەك تەنها لە رێگەی سیاسییەوە، بەڵكو لە رووی فەرهەنگیشەوە رۆڵی خۆی زیاد كردووە لەناوچەكەدا، كە ئێرانیش بە هەمان قەبارەوە رۆڵی خۆیان زیاد كردووە، هاوكات پێشیوایە كە لەیەكنەگرتنەوەی حكومەتی هەرێمی كوردستانەوە، ئەو دوو دەوڵەتە كاریگەرییان هەیە بەسەر رووداوەكانی هەرێمی كوردستانەوە، دەڵێت "ناكرێت ئێمە هەر رەخنە لەو وڵاتانە بگرین، ئەوان سیاسەت دەكەن و نایشارنەوە، ئەوە كورد خۆیەتی كە وای كردووە درز بكەوێتە نێو خۆیەوە، حكومەتی هەرێم پاش بیست ساڵ، هێشتا نەیتوانییوە دوو كارگەی هیچ نەبێت مەسینە دروستكردنیش دامەزرێنێت، كە مۆركی كوردییان پێوە بێت، ئێمە زۆرجار شانازی دەكەین بەوەی كە سەرەتا كشتوكاڵ لەكوردستانەوە سەری هەڵداوە و مێژوونوسانی جیهانی و ئەركیۆلۆگەكانیش سەلماندوویانە، كەچی ئێستا چاوەڕیی ئەوەین شووتی و تەماتەمان نەك لە توركیا و ئێرانەوە بگرە لە ئوردون و سووریاوە بۆ بێت".

كاوە ئەمین پێیوایە ئێران و توركیا كاریگەرییان هەیە لەسەر رووداوەكان، دەڵێت "بەوشێوەیەش سیاسەت بكرێت لە باشووری كوردستان ناتوانین لەسەر پێی خۆمان بووەستین و ناشبێت تەنها گلەیی لەداگیركەران بكەین، ئێمە خۆمان ئاوزەنگی ئەسپی خۆمان داوەتە دەست ئەوان، هەركاتێك ئاوزەنگەكەمان لەدەست وەرگرتنەوە، ئەوا دەتوانین كەڵك لە سەرمایەدارانی ئەوانیش وەربگرین بۆ قازانج و بەرژەوەندی خۆمان و هەڵبەت حكومەتێكی كوردی لەو جۆرەی كە من دەیڵێم رێگانادات هیچ دەوڵەت و لایەنێك دەستبخاتە كارەكانییەوە و بۆ بەرژەوەندی خۆیان بەكاری بهێنن".

دكتۆر كامەران مەنتك مامۆستا لەكۆلێژی زانستە رامیارییەكانی زانكۆی سەلاحەدین، ئاماژە بەوە دەدات، كە ئێستا هەردوو ئیمراتۆریای سەفەوی و عوسمانی بە ستایلی سەردەمییانە بوونییان هەیە، بۆیە بە بڕوای ئەو، دابەشبوونی هەرێمی كوردستانیش دەگێڕێتەوە بۆ كاریگەری هەردوو ئیمپراتۆریاكە، دەڵێت "ململانێی نێوان هەر دوو ئیمپراتۆریاكە وای كرد، كە هێڵێك لەناو هەرێمی كوردستان دروست ببێت، ئەو هێڵەش لە 31ی ئابی ساڵی 1996 راكێشرا، چونكە ئەگەر سەیر بكەیت، ناوچەی زەرد كەوتە ژێر كاریگەری توركیا و ناوچەی سەوزیش كەوتە ژێر كاریگەری ئێران، لەو خۆپیشاندانانەشەوە سەیر بكەین، دیسانەوە هێڵەكە لەسنوورەكانی ساڵی 1996ەوە دروست بۆتەوە، ئێستا نفوزی توركیا لەناوچەی زەرد یەكجار زۆرە، بەشێوەیەك وەك ناوچەیەكی كۆڵۆنیای توركیا وایە، ناوچەی سەوزیش وەك كۆڵۆنیایەكی ئێرانی وایە، بۆیە ئێستا كوردستان بەشێوەیەكی فیعلی دابەش بووە، بۆیە دەكرێت ئەو وێنە مێژوویەی پێبدرێت".

مەنتك، ئاماژە بەوەش دەدات، كە لە ساڵی 1992 توركیا نفوزی خۆی زیاد كردووە، گوتیشی "لە دوای 31ی ئابی ساڵی 1996یش نفوزی توركیا چەسپا، چونكە توركیا و عێراق و ئەمریكا، ئەوان بە رێككەوتنێكی سێ لایەنە، یارمەتی پارتیاندا بۆ گرتنەوەی هەولێر، بەڵام لەساڵانی نەوەدەكانەوە، توركیا هەوڵ دەدات ئەو ناوچەیە بكاتە ناوچەیەكی بازرگانی بۆخۆی و ئێستاش بە زەقی دیارە، ئەگەر بەپێی یاسای وەبەرهێنان بێت، هەر زەوییەك كۆمپانیایەك وەبەرهێنانی تێدا بكات، دەبێتە موڵكی خۆی، ئەگەر هەركۆمپانیایەك یەك كیلۆ مەتری هەبێت، ئێستا 60 كیلۆ مەتر لەخاكی هەرێمی كوردستان، موڵكی كۆمپانیاكانی توركیایە، كەواتە توركیا بنكەیەكی فراوانی لەهەرێمی كوردستاندا هەیە".

2011-04-19T05:15:00.000-07:00

بەهەشتی حەمەی حاجی ئەحمەدی هاوبیرم مولازم محەمەد

حەمەرەشید هەرەس

ناوەڕاستی شەستەکانی سەدەی ڕابوردوو، لە پۆلی پێنجی دواناوەندی بووین، ئەو کاتانە هێشتا پۆلی شەشەم زیاد نەکرابوو، بەندە لە دواناوەندی وەتەن ئەمخوێند و ئەندامی لێژنەی قوتابخانەی یەکێتی قوتابیانی کوردوستان بووم،(باڵی مەکتەبی سیاسی پارتی). لە رێکخستنی قوتابیانەوە ئامۆژگارییەکمان بۆ هات، کە بە هیچ جۆرێك لە دڵشاد مەریوانی و حەمەی حاجی ئەحمەد هەروەها چەند کەسێکی تر نزیک نەبینەوە، چونکە ئەوانە کاژیکن ئەو کاتەش بە کاژیکیان ئەووت کوردکوژە. منیش دوو خۆشەویسترین هاوڕێم ئەو دووانە بوون و هەر ئەو کاتە زانیم بەتایبەتی مەبەستیان منە، ئەو کاتە کاکە دڵشادم سێچوار ساڵ بوو ئەناسی بەڵام حەمە گیان لە مناڵیەوە هاوڕێ بووین، کاک دڵشادیشم بە هۆی حەمەوە ناسی. حەمە لە پۆلەکەی من بوو، بەڵام دڵشاد ئەوکاتە ساڵێک لە دوامانەوە بوو، تا ئەو کاتەش نەمئەزانی ئەوانە کاژیکن و باوەڕی نەتەویی کۆی کردوونەتەوە. بێگومان من گوێم بە ئامۆژگارییەکە نەدا، رۆژانە لەگەڵ حەمە گیان بە یەکەوە ئەهاتینەوە بۆ ماڵەوە، بەڵام ئەمویست بزانم حەمە بۆ کاژیکە و چۆن لەم بیروباوەڕەوە ئاڵاوە. دوای ماوەیەکی کەم پاش تەواو بوونی وانەکانمان بەیەکەوە بەرەوماڵ ئەهاتینەوە، لە رێگا بە حەمەم وت: کە پۆلی پێنجمان تەواو کرد ئەچیتە چ کولییەیەك؟ وتی کولییەی سەربازیی. بە منی وت: ئەی تۆ؟ منیش وتم کولییەی شورتە، حەز ئەکەم ببم بە معاون. وتی شەرم ناکەیت؟ ئەتەوێت ببیت بە پیاوی حوکمەت دژی نەتەوەکەت؟!! وتم ئەی تۆ بۆ ئەبیت بە زابت، جیاوازی زابت و معاون چییە؟ وتی کوڕی باش خۆ من نابم بە زابتی حکومەت، کە تەواوم کرد ئەچمە دەرەوە و وەك کادرێکی سەربازی سوپایەک بۆ کورد دروست ئەکەم، وتم: ئەی ئەوە نیە پێشمەرگە هەیە، ئەوە سوپای کورد نییە؟ وتی راستە بەڵام ئەوانە سوپای حیزبن، من ئەڵێم سوپایەکی نەتەوەیی بۆ کورد، خەڵك هەموو شوێن حیزب ناکەون، بەڵام شوێن نەتەوەکەیان ئەکەون، حیزبەکان قوتابخانەی برایەتی کورد و عەرەبن ئەو برایەتییە درۆیەی ئەمکات بە قوربانی بۆ ئەو زەعیم سدیقەی کە دوێنێ ویستی هەر هەموومان بکوژێت، خۆ بە چاوی خۆت دیت. هیچم نەووت بێدەنگ ئەڕۆشتین، وەک جاران گاڵتەو بەزمەکەشمان نەما، بە بێدەنگی تا دوکانەکەی باوکی، لەوێ وتی من ئەچمە دوکان ئەی تۆ؟ منیش وتم حەمە گیان مێشکم زۆر بزێو بووە، تا ماڵەوە ئەبێت قسەکانت لێک بدەمەوە. دەستی کرد بە پێکەنین و وتی بەینی هەردووکمان بێت، زۆرم خۆش ئەوێیت بۆیە بە راشکاوی قسەم بۆ کردیت. جێمهێشت و هەر لێکم ئەدایەوە، تا گەیشتمە ئەو بڕوایەی حەمە گیان راست ئەکات، ئەگەر پێشمەرگە بن بۆ لەگەڵ یەکتر شەڕ ئەکەن؟ پێشمەرگە بۆ لەتەک حوکمەتا فیشەک ئەنێت بە براکەیەوە؟ ئەگەر کوردایەتییە بۆ ئەو کوردایەتییە یەکیان ناخات؟ باشە خۆ من خۆم بە کورد ئەزانم بۆ لای کوردێکی تر ببم بە ناپاك؟ کەچی بەو حاڵەشەوە وەك تلیاکم دەرخوارد درابێت، نەمدەکرد پێیان بڵێم منیش ئەمەوێت ببم بە کاژیک. ئاخر ئەو کاتانە مێشکی گەنجی کوردیان ئەشۆرییەوە، منێکی ئەو کاتە تەمەن حەڤدە ساڵ، مژم هەرئەوەندەی بڕ ئەکرد. ئای کە مژێکی ئیفلیج بوو، وا تورتیان کردبوو، بۆمان نەدەکشا.

بەڕێزینە من ئەو ساڵە مامەوە، حەمە گیان بەجێیهێشتم و چوو بۆ کولییەی عەسکەریی، ئیتر منیش کە پینجم تەواو کرد چوومە پەیمانگای مامۆستایان، من بووم بە مامۆستا و ئەویش بوو بە ئەفسەر لە سوپای عیراقیدا، بەڵام هەرگیز بە جڵی ئەفسەرییەوە حەمەم نەدەدی، کە دەموت حەمە گیان بۆ ئەو جلە لەبەر ناکەیت، زەردەخەنەیەک ئەیگرت و دەستی ئەکرد بە گاڵتە و بەزم، توومەس شەرمی ئەکرد خەڵک بەو جلەوە بیبینێت. پورزایەکی هەیە ئێستا ئەنووسێت، ئەو برایە ناوی (رزگار رانگۆڕە) و ئەویش کۆمەڵێک وێنەی حەمە گیانی بۆ ناردم سوپاسی ئەکەم، لەو بەینەدا بۆی نووسیبووم ئەیووت: کاکە حەمە کە ئەو کاتە ماڵیان لەسەر پردەکەی ناوبازاڕ بوو، من مناڵ بووم پێی ئەووتم برۆ بزانە پاسەکە کەی دێت بانگم بکە، بۆ ئەوەی زوو بڕۆم بۆ سەربازگە و، کەس بەم جلەوە من نەبیبنێت. یەکسەر قسەی ئەو خۆشەویستە ئەوەی بیرخستمەوە، کە لە پۆلی پینجی سانەوی بووین، من و حەمەگیان وکاک سالاری مستەفای مەلا حەکیم کە لە قوتابخانەوە ئەهاتینەوە، بە بەزم و گاڵتەوە، حەمە ئەیوت کتێبی (سایلس مارنەر) ەکە بشارنەوە با نەزانن لە پۆلی پێنجین و خەڵک سەرزەنشتمان بکات، با وا بزانن لە پۆلی یەک و دووین. سایلس مارنەر چیرۆکێکی ئینگلیزی بوو، لە پۆلی پێنجی ئەو کاتە ئەخوێندرا. حەمە گیان هەموو کاتێک قینی لەخۆدەرخستن بوو.

ئەوە بوو کە بوو بە ئەفسەر ئۆقرەی نەگرت و پێش ساڵی ١٩٧٤ و شەڕبوونەوە، کاکە حەمە هاتە ناو شۆڕشەوەو، پاش ماوەیەک کرا بە سەرکردەی بەتالیۆنی (شەهید دڵشاد) لە هێزی خەبات، کاکە دڵشادیش(دڵشادی ئەحمەد شەوقی) دراوسێی نووسەری ئەم دێڕانە و جگە لەوەش هەر لە دێرینەوە باوکم و باوکی دۆستی نزیکی یەک بوون، پێش ئەوەی ببێت بە پێشمەرگە و شەهید بێت، ئەفسەری پۆلیس بوو، بە ئازایەتی ناوبانگێکی شایستەی بۆ خۆی بەجێهێشت، رەوانی ئەو نەمرەش شاد بێت.

ئیتر ئەو ماوەیە من کاکە حەمەم نەدییەوە، هەتا ساڵی ١٩٧٤ ئەو کاتە منیش بووم بە پێشمەرگە و لە ئیزگەی دەنگی کوردستان وەک بێژەر و نووسەر دەست بە کار بووم. شەو نەبوو چالاکی بەتالیۆنی شەهید دڵشاد لە ناوجەرگەی سلێمانی و بەردەرکی سەرا نەخوێنینەوە، هەر کاتێک بەلاغەکان من بمخوێندایەتەوە، چالاکییەکەی حەمە گیانم وا ئەگەیاند کە هەست بکات جێگای شانازی منە، هەرچەندە بۆ هیچ کەرتێک درێغیم نەدەکرد، بەڵام بە دەست خۆم نەبوو ئەوەی حەمە گڕی تێبەرئەدام، چونکە ئەمزانی لە چ پلاتفۆرمێکی پیرۆزەوە، ملی ناوە بە کێوی سەروەرییەوە....... ئاخ حەمە گیان: ئەوە منم دەستم خامە ئەگرێت و بە تان و پۆی پیرۆزی تۆدا چنگەکڕی ئەکەم؟ حەمە گیان لێم ببورە، بەربینم خڕ بووە و ئەم قوڵپی گریانە ناهێڵێت ببمە ئاوێنەیەکی روون و وەك خۆت نیشانی نەتەوەکەتت بدەم، بیرەوەریم تیژ و کسپەی کۆچەکەت خامەکەمی کول کردووە.

ئەو کاتانە سلێمانی هەموو شەوێک بە دەستی حەمەوە بوو، بەعسە فاشستەکانی خستبووە کونەوە، بە هاوەن و ئاربیجی شەو نەبوو سەراکەی شەشی ئەیلوول رانەژەنێت، حەمە گیان بە سوپا نەتەوییەکەیەوە دەیویست وەشانی تۆوی کوردایەتی لە باخی تێکۆشانا بکا بە باو، گوڵی نەتەوەیی بوون لە کێڵگەی هەموو مژێکی کوردا گەشە بکات و پەرە بسێنی.

پاشنیوەڕۆیەکی مانگی ئابی حەفتاو چوار بوو، خواردنم ئامادە کردبوو بۆ خۆم و برادەران، ئەوەندەم زانی یەکێك لە دوامەوە وتی: هەرەس گیان ئەوە چی ئەکەی؟ ئاوڕم دایەوە و باوەشم پیاکرد، زۆر سەیرم پێهات حەمە بۆ گەیشتۆتە چۆمان؟ وتی: هاتوین زۆزگ بگرینەوە، هەموو بەتالیۆنەکەمم هێناوە، بەڵام زۆرم برسییە. وتم حەمە گیان ئەوە مەنجەڵێکی گەورە خواردنە، فەرموو، سەرقاپی مەنجەڵەکەی هەڵدایەوە، وتی: ئائەمە ئەخۆن؟ هەتیو ئێوە کەی پێشمەرگەن، خواپێداون، خۆت لایە با قاپێکی لێ پڕکەم. قاپەی پڕ کرد و وتی جا من ئەمە بخۆم ئەی پێشمەرگەکانم؟ وتم حەمە گیان هەموویان بانگ بکە، ئەگەر بەشیشی نەکرد هی تر دروست ئەکەم. وتی چی بانگ بکەم دووسەد کەس زیاترین، قاپەکەی دایەوە دەستم وتی ناچێت بە قوڕگما، بیکەرەوە مەنجەڵەکە، هەر چەندم کرد دەمی بۆ نەبرد لەبەر پێشمەرگەکانی، وتی منیش وەک ئەوان، نانەواخانەیەك نانمان بۆ ئەکات، ئەبێت نانەکە وەرگرین و برۆین، پەلەمە باوەشی پیاکردم و منیش بە جێم نەهێشت لەگەڵی رۆشتم تا نانەکەیان تەواوبوو، هەڵیان گرت و رۆشتن. چەند حەزم کرد لەگەڵی برۆم نەیهێشت، دیسانەوە باوەشم پیا کرد و فرمێسک بە چاوما هاتە خوارەوە، وتی هەتیو گرینۆک، خەڵک کە گوێی لە دەنگت ئەبێت وا ئەزانن لە ژیانتا نەگریاویت، فرمێسکەکەی سڕیم و وتی کە گەڕامەوە یەکدوو رۆژ لاتان ئەمێنمەوە، با تۆزێک لەو خواردنە خۆشانە بخۆم، کەمێکی پێ چوو هەموو سواربوون بەرەو زۆزگ، منیش ئەو ئێوارەیە نانم پێ نەخورا، وەک ماخۆلانم بێت هەر بە شەقامەکەی چۆمانا ئەهاتم و ئەچووم، ئیتر بەرەو ماڵ بوومەوە، بۆ سبەینێ کاک سالاری مستەفای مەلا حەکیمم دی شپرزە بوو رەنگی تێكچوو بوو، وتم سالار خێرە، وتی ئەی نەتزانی حەمە شەهید بوو، هەر گەیشتۆتە زۆزگ تۆپێک هاتووە لە ناوەراستی خۆی و پێشمەرگەکانیا تەقیوەتەوە و هەموو بەرکەوتوون و ئەویش شەهید بووە. ئەو دنیایە لەبەر چاوم خولایەوە، نەم ئەزانی چیبکەم بۆ کوێ بچم، زانیم هەر ئەوشەوە بردوویانەتەوە بەرەو پێنجوین، تازە چوو، ئەو سەرکردە مەردە، کوردپەروەرە، خۆنەویستە، ئابڕوومەندە نابینمەوە، خۆی خستە پێناوی نەتەوەکەیەوە، ناوی کاژیکی بە پیرۆزترین و خاوێنترین خوێن رازانەوە.

ئێستا حەمە گیان من چۆن ئەتوانم بەم خامە لەرزۆکەمەوە، بەم چەند دێڕە شەرمنانەی خستومەتە سەر ئەم رووبەرە، وەک خۆت باست بکەم، نازانم لە کوێوە دەست پێ بکەم هەر چی بکەم، هەرچی بنووسم تامی یەک تەماشاکردنی تۆ نادات، تامی یەک لەو زەردەخەنە پڕ مانایانەی تۆ نادات، من چوزانم وەک تۆ هەر بە سەیرکردنێک زۆر شت بڵێم، هەر ئەوەندە ئەڵێم: سی و حەوت ساڵە ئۆغرت کردووە، ئەوندە لەلای من زیندویت وا دەزانم هەر لە کوردایەتی هەڵە بکەم دێیت و بە یەک تیلەی چاو هەزارەها سەرزەنشتم ئەکەی، دڵ لە دڵ نەدەی حەمە گیان ئەم حەمەیەی برات ئێستاش هەر کاژیکە، ئیستاش هەر بە تەرازووە پیرۆزەکەی تۆ هەڵویستی خۆم هەڵدەسەنگێنم.

خوێنەری خۆشەویست، لە باخچەی نەمرانا ئەم گوڵەم پێشکەشی هەموو بە رۆمەتێکی ئەم کوردە کردووە، کاتی خۆیەتی ئەوەش بە ئێوەی خۆشەویست بڵێم کە هەندێك لە چەپەکانی ناو شۆڕش بە بەهەشتی فەتاح ئاغایان وتبوو، هێزەکەت یەکپارچە کاژیکە. ئەوێش ئەڵێت: جا ئێستە چۆن بە مولازم محەمەد و حەمەمین گوڵچین و ئەو هەموو شەهیدە نەتەوەییانە بڵێم زیندوو ببنەوە، کەسانێک هەن پێیان ناخۆشە بۆ کورد وکوردستان خۆمان بدەین بە کوشت. ببورن بۆ دووبارەکردنەوەی.

2011-04-18T01:32:00.000-07:00

پرۆده‌نی .. پرۆده‌نی

کاوه‌ ئه‌مین

ئۆپۆزسیۆن و حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان به‌دوو ئارسته‌ی جیاوازادا داژۆن و هیچ لایه‌کیان ئاماده‌نین سازش له‌سه‌ر ئه‌و خاڵانه‌ بکه‌ن که‌ به‌بێ توانج لێدان له‌ خاڵی دۆمینه‌ ده‌چن و هه‌رکه‌س هه‌ڵده‌ستێت ده‌یه‌وێت خاڵی زیاتر له‌ به‌رانبه‌ره‌که‌ی بگرێت، به‌ڵام که‌س نازانێت که‌ی و کێ دۆمینه‌ ده‌کات؟ وابزانم هێنده‌مان له‌سه‌ر ده‌سته‌ڵات نووسیوه‌، کورد وته‌نی سیوایان هاتۆته‌وه‌، چونکه‌ ئه‌گه‌ر هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه‌ گوێیان بگرتایه‌ ئه‌وا ده‌مێکبوو کورد به‌گشتی دۆمینه‌که‌ی بردبووه‌وه‌ و دووشه‌شی له‌ ده‌ستی داگیرکه‌راندا تۆپاندبوو. ئه‌وانه‌ی ئه‌مڕۆ خۆیان کرۆته‌ به‌رهه‌ڵستکار و سه‌ره‌تا داوای چاکسازیان ده‌کرد و ئێستا کردوویانه‌ به‌ پاکسازی، تاوه‌کو هه‌ڵبژاردنی 25/7 خۆیان به‌شێک بوون له‌ حکومه‌ت، به‌تایبه‌تی ئیسلامییه‌کان، که‌وابێت ئه‌وانیش به‌شێکی چاکیان له‌و گه‌نده‌ڵییه‌ به‌نسیب ده‌بێت که‌ کوردستانی داگیرکردووه‌.

به‌رهه‌ڵستکارانی علمانی و ئیسلامی کورد که‌ مه‌گه‌ر ته‌نها له‌ مه‌نجه‌ڵی دژی حکوومه‌تی هه‌رێم جێگایان بێته‌وه‌ له‌سه‌ره‌تاوه‌ کۆمه‌ڵێک داخوازیان له‌ کۆمه‌ڵه‌ خاڵێکدا چرکرده‌وه‌ که‌ ده‌کرا جێبه‌جێ بکرێن، به‌ڵام به‌هۆی ناسه‌قامگیری نێوخۆیان نه‌یانتووانی که‌مێک پشودرێژ بن به‌ڵکو کاتێک خۆپیشاندانی به‌رده‌رکی سه‌را ده‌ستی پێکرد پێیان وابوو که‌ ئیتر حکومه‌تی هه‌رێم به‌ده‌ردی تونس و میسر ده‌چێت و ئه‌جندای سیاسی خۆیان تێگه‌ڵ به‌ خۆپیشاندانه‌کان کرد به‌تایبه‌تی هاندانی هه‌ندێک له‌ مه‌لاکانی سه‌ر به‌ گرووپه‌ ئیسلامیه‌کان هێنده‌ی دیکه‌ ره‌وشه‌که‌ی به‌ره‌ و ئاڵۆزتر برد، ئاخر به‌رهه‌ڵستکاران له‌ لایه‌ک له‌گه‌ڵ حکوومه‌ت و پارتی و یه‌کێتی کۆده‌بوونه‌وه‌ و له‌ ژێره‌وه‌یش هانی لایه‌نگرانی خۆیان ده‌دات دروشمی بروخێ به‌رزبکه‌نه‌وه‌.

ئه‌وان به‌ده‌ردی حه‌سه‌ن ده‌گه‌ر ئاغای بنگۆڵیان لێهاتبووه‌. براده‌رێكی باکووری بۆی گێرامه‌وه‌ ده‌یگوت له‌ کۆتایی ساڵانی حه‌فتاکاندا کابرایه‌کی به‌رپرس و نه‌ژادپه‌رستی تورک سه‌ردانی بینگوڵ و ئاماده‌ی کرد و خه‌ڵک ده‌ستیان کرد به‌ به‌ردباران کردنی. حه‌سه‌ن ئاغایش که‌ ده‌یویست ببێت به‌ ئه‌ندام په‌رله‌مانی تورکیا، به‌ زمانی تورکی هاواری ده‌کرد، مه‌که‌ن، عه‌یبه‌ ئه‌وه‌ کاربه‌ده‌ستی ده‌وڵه‌ته‌ و ده‌بێت رێزی لێبگرین، به‌ڵام هاوکات به‌ شێوه‌ زارای زازاکی هاواری ده‌کرد "پرۆده‌نی، پرۆده‌نی" واته‌ لێیده‌ن، تێیهه‌ڵده‌ن! کاتێکیش خۆی بۆ بانگاشه‌ی هه‌ڵبژاردن ئاماده‌کردبوو و ویستبووی دوو قسه‌ بۆ خه‌ڵک بکات به‌ راوێژکاره‌که‌ی وتبوو باشه‌ ئێستا من چی به‌م خه‌ڵکه‌ بڵێم؟ ئه‌ویش پێگوتبوو پێیان بڵی ده‌ریاتان بۆ ده‌هێنم و کارێک ده‌که‌م ئه‌م ده‌شتی دیاربه‌کره‌ یه‌کپارچه‌ بکه‌م به‌ ئاو تا بتوانن به‌که‌یفی خۆتان مه‌له‌ بکه‌ن و کشتوکاڵی پێ بکه‌ن!

له‌ وڵاتێکی وه‌کو سوێد کاتێک حکوومه‌ت بودجه‌ی وڵات دیاری ده‌کات، به‌رهه‌ڵستکارانیش له‌لای خۆیانه‌وه‌ بودجه‌ی سێبه‌ری خۆیان پێشکه‌ش ده‌که‌ن و راگه‌یاندن گرنگیه‌کی چاکی پێ ده‌دات و حکوومه‌تیش هه‌ڵسه‌نگاندی بۆ ده‌کات تا بتوانن له‌ هه‌ڵبژاردنی ئاینده‌دا که‌ڵکی لێ وه‌ربگرن! ئه‌وه‌ی من تا ئێستا له‌ کوردستان بینیومه‌ نه‌ پارته‌کانی ده‌سته‌ڵاتدار و نه‌ به‌رهه‌ڵستکاران به‌رانه‌مه‌یه‌کی چڕ و پری ئابووری تۆکمه‌یان نییه‌، ئه‌گه‌ر حکوومه‌ت به‌هۆی ئه‌و بودجه‌ زه‌به‌لاحه‌ی که‌ له‌ به‌غداوه‌ دێت و ده‌ینێرێته‌ په‌رله‌مان و کۆمه‌ڵێک وه‌عد و به‌ڵێن ده‌ده‌ن، ئه‌وا له‌به‌رانبه‌ردا به‌رهه‌ڵستکاران هیچ به‌رنامه‌یه‌کی ئابووری وایان نییه‌ که‌ مرۆڤ دڵی پێخۆش بێت و بڵێت ئافه‌رین! ته‌نانه‌ت وه‌کو حه‌سه‌ن ئاغایش ناڵێن ده‌ریاتان بۆ ده‌هێنین، هه‌ر ده‌ڵێن بڕۆ، کاتێکیش باسی حکومه‌تی ئینتیقالی و ته‌کنۆکراتی ده‌که‌ن، به‌رنامه‌یه‌کی روون و ئاشکرایان نییه‌ که‌ ئه‌و حکوومه‌ته‌ ده‌بێت چۆن بێت؟ ده‌ڵێن خه‌ڵکی بێلایه‌ن با بێن و ببن به‌ وه‌زیر، به‌ڵام ئایا له‌و وڵاته‌دا خه‌ڵکی بێلایه‌ن په‌یدا ده‌بێت؟ براده‌رێک وتی، مام رۆسته‌م ئه‌و کاته‌ی که‌ یه‌کێتی بوو له‌ ئه‌ڵمانیا کۆبوونه‌یه‌کی کردبوو و وتبووی که‌سی بێلایه‌ن نییه‌ مه‌گه‌ر که‌سێک "هین" بێت!

سه‌رۆکی هه‌رێم کاتێک وتی ده‌بێت هه‌موو ئه‌وانه‌ی که‌ ده‌ستیان له‌م گێژاوه‌دا هه‌یه‌ به‌ ته‌قه‌که‌ر و ئه‌وانه‌یشی به‌ردیان هاویشتووه‌ ببرێنه‌ به‌رده‌م دادگا، قسه‌یه‌کی مه‌عقولی کرد‌، ته‌نها ئه‌وه‌نده‌یه‌ که‌ ده‌بێت له‌ پێشدا فیشه‌کوه‌شێنه‌کان بانگهێشتی داداگا بکرێن و پاشانیش ئه‌وانه‌ی دیکه‌، ئاخر خۆ بانێک و دووهه‌وا نابێت! ئایا که‌سانێک که‌ ته‌قه‌یان کردووه‌ و ده‌بێت بچنه‌ به‌رده‌م دادگا، له‌ به‌رژه‌وه‌ندی نه‌ته‌وه‌یه‌ک گه‌ورتره‌ که‌ وه‌کو هه‌موومان ده‌ڵێین، ده‌ریایه‌ک خوێنی بۆ ڕژاوه‌؟

له‌بیرم دێت له‌ ساڵی 1991 له‌به‌رده‌می سه‌فاره‌تی عێراقی له‌ ستۆکهۆڵم خۆپیشاندێکی گه‌وره‌ کرا و چه‌ند شوشه‌یه‌کی په‌نجه‌ره‌ی سه‌فه‌راته‌که‌ شکێنرا و هێڕش کرایه‌ سه‌ر بیناکه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ندی پۆلیسی پیاده‌ و ئه‌سپسوار لێ بوو، چه‌ندین که‌سیان ده‌ستگیر کرد به‌بیانووی ئه‌وه‌ی توندوتیژیان به‌کارهێناوه‌ و چه‌ند که‌سێکیش بریندارکران. هه‌ر له‌م سوێده‌ چه‌ند ساڵێک پێش ئێستا کوڕێکی کورد که‌ کۆنه‌پێشمه‌رگه‌ی یه‌کێتی بوو، به‌رێکه‌وت له‌ زه‌ره‌نگه‌رخانه‌یه‌کدا ده‌بێت و دزێک به‌ ده‌مانچه‌وه‌ خۆی ده‌کات به‌ژووردا، ئه‌ویش پیاوه‌نه‌ په‌لاماری ده‌دات و ده‌یگرێ چوارپێنج شه‌قی مزریشی تێهه‌ڵدابوو، به‌ڵام دوایی کابرا شکاتی له‌ کورده‌که‌ کرد به‌ بیانووی ئه‌وه‌ی ئازاری پێگه‌یاندووه‌!

مه‌به‌ستم ئه‌وه‌یه‌ که‌ ده‌بێت بۆ هه‌موو شتێک یاسایه‌ک هه‌بێت و که‌سیش له‌و یاسایه‌ گه‌وره‌تر نه‌بێت، به‌ڵام به‌کرده‌وه‌ نه‌ک ته‌نها به‌قسه‌ وه‌کو ئه‌وه‌ی له‌ کوردستان هه‌یه‌.

خۆ من ده‌زانم هه‌ندێک که‌س که‌ خۆیان به‌ به‌رهه‌ڵستکار ده‌زانن ده‌ڵێن ئه‌مه‌ شێرورێوی هێنانه‌وه‌یه‌ بۆ ده‌سته‌ڵات، به‌ڵام ئه‌مه‌ به‌شێکه‌ له‌و راستیانه‌ی که‌ ده‌بێت قبووڵمان بێت، بێگومان به‌شێکی دیکه‌ی راستییه‌کانیش ئه‌وه‌یه‌ که‌ ده‌بێت ده‌سته‌ڵات ده‌ستبه‌داری هه‌ڕه‌شه‌ و گوڕه‌شه‌ بێت و وه‌کو چۆن ددان ده‌نێن به‌وه‌ی که‌ گه‌نده‌ڵی هه‌یه‌ ده‌بێت هه‌ر خۆشیان چاره‌سه‌ری بۆ بکه‌ن و له‌خۆشیانه‌وه‌ ده‌ست پێ بکه‌ن و به‌کرده‌وه‌ هه‌وڵی ئاشتییه‌کی نه‌ته‌وه‌ییانه‌ بده‌ن نه‌ک پینه‌ و په‌رۆ و هه‌ڵخه‌ڵه‌تاندن و کاتبه‌فیڕۆدان، ئه‌وه‌یش به‌لێکتێگه‌یشتن و به‌ره‌ویه‌کتر رۆیشتن ده‌بێت نه‌ک به‌ پێچه‌وانه‌وه‌. ده‌نا هه‌روه‌ک چۆن ده‌سته‌ڵات نه‌یتوانیووه‌ ده‌ریامان بۆ بێنێت، وه‌کو حه‌سه‌ن ئاغا نه‌یتوانی ده‌ریا بۆ دیاربه‌کر بێنێت، ئه‌وا هیچ شک و گومانێکم نییه‌ که‌ به‌رهه‌ڵستکارانیش نایهێنن و مه‌گه‌ر هه‌ربڵێن: پرۆه‌ده‌نی، پرۆده‌نی.

تێبینی: ئه‌م وتاره‌ له‌ رۆژنامه‌ی (رووداو)ی رۆژی 18 – 4 - 2011 دا، بڵاو کراوه‌ته‌وه‌.

2011-04-05T13:15:00.000-07:00

کوردانی رۆژئاوا له‌ چاوه‌روانی خۆری ئازادیدا

کاوه‌ ئه‌مین

ئازادی و نادادپه‌وره‌ری و تووره‌یی له‌گه‌نده‌ڵی، سێ چه‌مکی سه‌ره‌کین که‌ راپه‌رینی وڵاتانی عه‌ره‌بی که‌ هه‌ندێک جار له‌ رۆژئاوا به‌ "به‌هاری شۆڕشی عه‌ره‌بی" ناوزه‌د ده‌کرێت، پێ ده‌ناسرێته‌وه‌، پێی ناوه‌ته‌ قۆناخێکه‌وه‌‌ که‌ پێناچێت رژێمه‌ دیکتاتۆره‌کانی عه‌ره‌بی بتوانن سه‌رکوتیان بکه‌ن. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی که‌ چه‌خماخه‌ی سه‌رهه‌ڵدانه‌کان به‌هۆی بێکاری، برسێتی و گرانی و ناعه‌داله‌تیه‌وه‌ لێ درا، به‌ڵام ناکرێت چاو له‌وه‌ بپۆشین که‌ خه‌ڵکی ناوچه‌که‌ ئێستا چاوکراوه‌ترن له‌ جاران و شۆڕشی ته‌کنه‌لۆجیا و راگه‌یاندن به‌تایبه‌تی ئینته‌رنێت و مۆبیل ته‌له‌فوون وه‌کو تۆڕیی جاڵجاڵۆکه‌ باڵیان به‌سه‌ر باکووری ئه‌فریقا و رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا کێشاوه‌. ئێستا له‌ زۆربه‌ی گونده‌ دووره‌ ده‌سته‌کانیش مۆبیل ته‌له‌فوون هه‌یه‌. تۆره‌ کۆمه‌ڵایه‌تیه‌کانی وه‌کو فه‌یسبووک کۆنترۆڵکردنیان ئاسان نییه‌.

شۆرشی عه‌ره‌بی که‌ له‌ تونسه‌وه‌ ده‌ستی پێکرد و پاشان میسر و لیبیا و یه‌مه‌ن و به‌حره‌ینی گرته‌وه‌، ئێستا پریشکه‌که‌ی که‌وتۆته‌ نێو په‌رێزی پیسی حیزبی به‌عس له‌ سووریا و شاری ده‌رعه‌ که‌ ده‌که‌وێته‌ خوارووی سووریاوه‌ له‌ نزیک سنووری ئوردوون‌، بووته‌ ده‌روازه‌ی راپه‌رین له‌ سووریا و سه‌رچاوه‌ نافه‌رمییه‌کان باسی کوشتنی سه‌دان که‌س ده‌که‌ن له‌و شاره‌دا. ئه‌وانه‌ی که‌ سه‌رکردایه‌تی خۆپیشاندانه‌کان ده‌که‌ن رووناکبیره‌ ناسراوه‌کان نیین که‌ به‌هۆی بیروبۆچونه‌کانیانه‌وه‌ زیندانی ده‌کران، به‌ڵکه‌ خه‌ڵکانی ساده‌ی نێو کۆمه‌ڵگه‌ن و سه‌ربه‌ ئیخوانموسلیمه‌کانیش نین وه‌کو گۆڤاری دیشپیگلی ئه‌ڵمانی نووسیویه‌تی ڕژێمه‌که‌ی به‌شار ئه‌سه‌د هه‌میشه‌ وه‌کو هه‌ره‌شه‌یه‌ک بۆ سه‌ر ئیستیقراری وڵاته‌که‌ی ده‌یناسێنێت.

به‌شار ئه‌سه‌د بۆ هێورکردنه‌وه‌ی خۆپیشانده‌ران و ته‌شه‌نه‌نه‌کردنی به‌خێرایی، ده‌ستی کرد به‌ بانگاشه‌ی ریفۆرم کردن، بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌یش راوێژکارێکی خۆی قوتکرده‌وه‌ له‌به‌رده‌م راگه‌یاندانی جیهانی و عه‌ره‌بیدا و به‌ڵێنی دا که‌ باری نائاسایی له‌ سووریا هه‌ڵده‌گیرێت که‌ له‌ ساڵی 1963 واته‌ ئه‌و ساڵه‌ی که‌ حیزبی به‌عس له‌ڕێگای کوده‌تایه‌کی سه‌ربازییه‌وه‌ هاته‌ سه‌رحکووم، به‌ڵام کاتێک به‌شار ئه‌سه‌د له‌ په‌رله‌مانی ئه‌و وڵاته‌دا قسه‌ی کرد و وه‌کو هه‌ر دیکتاتۆرێکی دیکه‌ به‌ چه‌پڵه‌ رێزان پێشوازیان لێ کرد، باسی هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ یاساکان و لابردنی ره‌وشی نائاسایی نه‌کرد. به‌شار ئه‌سه‌د وه‌ک هه‌ر دیکتاتۆرێکی دیکه‌ که‌وته‌ کاوێژکردنه‌وه‌ی هه‌ره‌شه‌ی ده‌ره‌کی و ده‌ستی ده‌ره‌کی و وتی گه‌له‌کۆمه‌کێ له‌سه‌ر سووریا هه‌یه‌، دیاره‌ ناڕاسته‌وخۆ مه‌به‌ستی له‌ ئیسرایل و ئه‌مریکا بوو که‌ دووژمنایه‌تی هاوپه‌یمانه‌ گیانی به‌گیانیه‌کانی سووریا ده‌که‌ن، که‌ ئه‌وانیش ئێران و حیزبووڵڵای لوبنانن. سووریا یه‌کێکه‌ له‌ گه‌نده‌ڵترین وڵاتانی ناوچه‌که‌ و سیستێمێکی موخابه‌راتی به‌هێز ده‌یپارێزێت بۆیه‌ زه‌حمه‌ته‌ بتوانرێت چاوه‌ڕێی چاکسازی بنه‌ره‌تی لێ بکرێت، به‌شار ئه‌سه‌د که‌ دوای کۆچیی دوایی باوکی بوو به‌ سه‌رکۆمار، دوانزده‌ ساڵ پیش ئێستا، به‌ڵێنی کۆمه‌ڵێک چاکسازی دا به‌ڵام هیچیانی نه‌خسته‌ بواری جێبه‌جێکردنه‌وه‌، به‌و پێیه‌ فرسه‌تێکی ئاڵتوونی له‌ کیس خۆیدا چونکه‌ زۆرێک له‌ چاودێران پێیان وابوو به‌هۆی ئه‌وه‌ی که‌ له‌ رۆژئاوا خوێندوویه‌تی و زۆرجار بانگاشه‌ی کرانه‌وه‌ی ده‌کرد و له‌ ته‌مه‌نێکی لاوێتیدا ده‌سته‌ڵاتی گرتۆته‌ ده‌ست، ده‌کرا سیاسه‌تێکی جیاواز له‌وه‌ی باوکی پیاده‌بکردایه‌، به‌ڵام ئه‌ویش هه‌مان رێچکه‌ی گرت.

ئێستا که‌ خۆپیشاندان خه‌ریکه‌ شاره‌کانی دیکه‌ ده‌گرێته‌وه‌ به‌تایبه‌تی دیمه‌شق، پێ ده‌چێت سووریایش رووبه‌رووی چاره‌نووسێکی وه‌کو ئه‌وه‌ی یه‌مه‌ن ببێته‌وه‌. ئه‌وه‌ی که‌ رۆژئاوای کوردستان بۆچی بێده‌نگی هه‌ڵبژاردووه‌ یانیش به‌شێوه‌ی گه‌رسه‌یی به‌شداریان نه‌کردووه‌ تا ئێستا، ره‌نگه‌ به‌ پله‌ی یه‌که‌م پێوندی به‌وه‌وه‌ بێت که‌ گه‌لی کورد له‌و پارچه‌یه‌دا نه‌یانه‌وێت هه‌روا له‌ خۆرا ببنه‌ به‌شێک له‌ سه‌رهه‌ڵدانه‌کان، چونکه‌ له‌بیریان نه‌چووه‌ که‌ جه‌ماوه‌ری عه‌ره‌بی حه‌وت ساڵ پێش ئێستا کاتێک رژێمی به‌عس قامیشلۆی خه‌ڵتانی خوێن کرد، هیچ ئاوڕێکیان لێ نه‌دایه‌وه‌ و ته‌نانه‌ت نه‌بوونه‌ هاوخه‌میشی. مه‌ترسی گه‌وره‌ هه‌یه‌ ئه‌گه‌ر رۆژئاوای کورستان به‌شداری بکات و عه‌ره‌به‌کان به‌ به‌ڵێنه‌کانی به‌شار ئه‌سه‌د هه‌ڵبخه‌ڵه‌تێن، کۆمه‌ڵکوژی به‌دژی کورد ئه‌نجام بدرێت و به‌عسییه‌کان تۆڵه‌ی خۆیان له‌ کورد بکه‌نه‌وه‌ به‌تایبه‌تی که‌ ژماره‌یه‌کی زۆر عه‌شایه‌ری عه‌ره‌ب ماڵوموڵکی کوردیان داگیرکردووه‌ و بۆ به‌رژه‌وه‌ندیه‌کانی خۆیان بکه‌ونه‌ کۆکوژی کورد، وه‌کو چۆن له‌ سۆدان کۆمه‌ڵکوژی به‌دژی دارفۆییه‌کان کرا. ئه‌گه‌ر راپه‌رین له‌ سووریا به‌رده‌وام بێت ئه‌وکاته‌ کوردیش ده‌توانن رۆڵی خۆیان بگێرن، هه‌رچۆنێک بێت کوردی رۆژئاوای کوردستان له‌ هه‌چ گۆرانکاریه‌ک له‌ سووریا رووبدات سوودمه‌ند ده‌بن. یه‌کێک له‌ زیندانییه‌ سیاسییه‌ کۆنکانی سووری که‌ چه‌ندین ساڵ له‌ زینداندا ماوه‌ته‌وه‌ که‌ هه‌م دوودڵه‌و هه‌میش به‌هیواوه‌ چاو له‌ گۆرانکارییه‌کان ده‌کات له‌ گفتووگۆیه‌کدا ده‌ڵێت:"ئێمه‌ ده‌مانه‌وێت سیستێمی سیاسی سووری بگۆڕین به‌هاوکاری رژێمی ئێستا، به‌ڵام پێده‌چێت تازه‌ دره‌نگ بێت." مه‌به‌ستیش له‌و قسانه‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ ڕژێمی سووری له‌سه‌ر دووڕیانی له‌ناوچووندایه‌ و ره‌نگه‌ تازه‌ فریایی گۆرانکاری نه‌که‌ون، ئاخر ئه‌وه‌ چلوهه‌شت ساڵه‌ حیزبی به‌عس نه‌یتوانیوه‌ خۆی بگۆرێت تۆ بڵیی له‌م به‌هاری شۆڕشه‌دا فریایی خۆگۆڕین بکه‌وێت، له‌ ئاینده‌یه‌کی نزیکدا ده‌توانین وه‌ڵامی ئه‌و پرسیاره‌مان ده‌ست بکه‌وێت!

له‌ لایه‌کی دیکه‌وه‌، تۆ بڵێی سارکۆزی سه‌رکۆماری فه‌ره‌نسا بۆ به‌ده‌ست خستنه‌وه‌ی شکستی سیاسی خۆی و سه‌رنجڕاکێشانی رای گشتی فه‌ره‌نسا به‌لای خۆیدا، وه‌ک چۆن به‌ په‌له‌پرووزێ به‌ بیانووی هاوکاریی مرۆڤانه‌وه‌، خۆی کرد به‌ سه‌ره‌نێزه‌ی لێدانی لیبیا، هه‌مان هه‌ستی مرۆڤانه‌یان بجوڵێت بۆ ئه‌و رووداوانه‌ی که‌ له‌ سووریا رووده‌ده‌ن و هه‌مان کار بکات؟ یان به‌ره‌ی باکووری ئه‌فریقا ئه‌مجاره‌یش ده‌یکاته‌وه‌ به‌ سه‌رکۆمار و پێویستی به‌وه‌ نابێت به‌رژه‌وه‌ندیه‌کانی خۆیان له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست بخه‌نه‌ مه‌ترسییه‌وه‌؟

‌‌

2011-03-23T04:39:00.000-07:00

وێنه‌یه‌ک بۆ یادگاری

رۆژی 22/ -3-2011 به‌رنامه‌ی نێرین له‌گه‌ڵ کاک یوسف و کاک حامید

2011-03-20T15:07:00.001-07:00

2011-03-20T08:10:00.000-07:00

نەورۆزتان پیرۆز بێت و هەموو ڕۆژێکتان نەورۆز بێت

2011-03-15T02:05:00.000-07:00

هه‌ڵه‌بجه‌ له‌یاد ناکه‌ین

2011-03-08T13:54:00.000-08:00

كاوە ئەمین: ئاخر شەرم نییە حكوومەت خانوو بۆ وەزیر دروستبكات و وەزیریش بیداتەوە بە كرێ بە حكومەت

هەڵۆ مەرگەیی

كاوە ئەمین سەبارەت بەكابینەی ئێستای حكومەتی هەرێمی كوردستان گووتی دەبێت كەمێك بۆ سەرەتایی دامەزراندنی حكوومەتی هەرێمی كوردستان لە دوای ساڵی 1992 بگەڕێنەوە كە نائومێدی خەڵك دەگەڕێتەوە بۆ ئەو سەردەمە. مێژووی كورد لە سەد ساڵدا بە هەردوو جەنگی جیهانی یەكەم و دووەهەمەوە هەلیی بۆ كورد نەرەخساند كە ببێتە خاوەنی كیانی نەتەوەیی خۆی، ئەوەیش جگە لە چاوچنۆكی كۆلۆنیالیستان دەبەنگی سەرۆك خێڵەكانی ئەوسای كوردیش فاكتەری سەرەكی بووە، دەنا خۆ عەرەب و تورك و فارسیش هەر خەڵكی هەمان ناوچەن و ئاین و ئایدۆلۆژیایان خستە بەرژەوەندی خۆیانەوە و بوونە دەوڵەت. ئەگەرچی ئەزموونی ناوچەكە ئەوەمان نیشان دەدات كە دەوڵەتبوون مانای خۆشگوزەرانی نەبووە بۆ ئەو نەتەوانە، ئەوەتا پاش 90 ساڵ خەڵكی ئەو وڵاتانە بەدژی دیكتاتۆرەكانیان سەریانهەڵداوە.

ئاماژەشیدا كە بەرزبونەوەی دەنگی ناڕەزایەتی خەڵكی باشووری كوردستان بۆ ناعەدالەتی كۆمەڵایەتی دەگەڕێتەوە كە دەستەڵاتی كوردی بنیاتی ناوە و دیواری حكوومەتی هەرێمیش هەر لەسەرەتاوە بە سەقەتی بنیات نرا و شەڕی ناوخۆ هەموو ئومیدەكانی كوردی سەروبن كرد. لەگەڵ ئەوەیشدا نەتەوەی كورد لەو‌ پارچەیەدا چەند جارێك شانسی بە دەستەڵادارنی كورددا، بەڵام بەداخەوە كەڵكی لێوەرنەگیرا.

بیست ساڵە سادەترین ماف كە ئاو و كارەبا و جادە و تەندروستییە هێشتا سەرەتایین. قوتابخانە و زانستگەكانی كوردستان وەكو پێویست گەشەیان نەكردووە. هێشتا كەلاوەكانی ئەنفال و برینەكانی سارێژ نەكراون، هێشتا بستێك خاكی داگیركراوی كوردستان لە دوای رووخانی سەددامەوە نەگەراندراوەتەوە بۆ ژێر دەستەڵاتی كوردی و دەیان شتی دیكە كە ئەگەر ریزیان بكەم، رەنگە لاپەرە و دوو لاپەرەی رۆژنامەكەتان بەشی نەكات. لەهەموویشی ناخۆشتر چاوتێرنەبوونی بەرپرسانی كورد لە بەفیرۆدانی سەروەت و سامانی ئەو گەلە. ئاخر شەرم نییە حكوومەت خانوو بۆ وەزیر دروستبكات و وەزیریش بیداتەوە بە كرێ بە حكوومەت؟ ئێستا ئیتر كەس نییە لەو وڵاتەدا باسی گەندەڵی نەكات بە حكوومەت و سەرۆكەكان خۆشیانەوە، ئەی كەواتە چاوەڕێی چی دەكەن؟ بۆ نایكەن و كێ دەستی گرتوون؟ باشە بۆ لە خۆیانەوە دەست پێی ناكەن و موچەكانی خۆیان كەم ناكەنەوە بە وەزیر و پەرلەمێناتارەكانیشەوە؟ ئەو هەموو ماڵ و موڵك و سامانەیان لە كوێوە هێناوە، بۆ نایگەڕینەوە بۆ حكوومەت؟ دیارە من نامەوێت بڵێم كە هەر هیچ نەكراوە لەو وڵاتەی ئێمەدا، بەڵام ئەوەی كراوە و هەركەس كردبێتی وەكو ئەرك كردوویەتی، مەگەر حكوومەت ئیشتی چییە، ئەگەر خزمەتگوزاری نەكات و كار بۆ خەڵك نەكات بۆیە ئەوە هیچ منەتێك نییە كە بیكەن بەسەر خەڵكدا، خەڵك بۆیە دەنگیان دەداتێ تا كاریان بۆ بكات لە هەموو دنیادا هەروایە و هەروایش دەبێت. خۆناكرێت كورد لەمەیاندا ریزپەربێت. ،سەبارەت بە نێچیرفان بارزانی و گەڕاندنەوەی بۆ پۆستی سەرۆكی حكومەت كە هەندێ‌ لایەن بەپێویستی دەزانن بۆ دوبارە بە دامەزراوەكردنی حكومەت گووتی بەرێز نێچیروان بارزانی كۆمەڵیك كاری باشی كرد، بەڵام لەبیرمان نەچێت لەسەردەمی ئەودا نە گۆران لە پەرلەماندا بوو و نە ئۆپۆزسیۆن بەگشتی چالاك بوون. بەڵام ئەو گەندەڵییەی كە ئێستا بۆگەنەكەی خەریكە چاوی هەموومان كوێر دەكات ریشەكەی دەگەڕێتەوە بۆ دوای 1992، ئەوسا یاسایەك دەرنەكرا بۆ سزادانی گەندەڵی ئەگەریش هەبووبێت هیچ كاتێك نەخرایە كردارەوە، كوا كام وەزیر، كام بەرپرس لێپرسینەوەی لەگەڵدا كراوە؟ ئاخر ئێستا وەزیر و بەرپرس هەیە لە كوردستاندا ئەگەر هەموو موچەكەی كە لە دوای 1992 وە وەریگرتووە و یەك فلسیشی لێ خەرج نەكردبێت، ئینجا بەشی خانوویەك لە خانووەكانی ناكات! ئەی حكوومەت نابێت بپرسێت ئەو پارەیەی لە كوێوە هێناوە؟ بۆیە بەبڕوای من ئەم دۆخە نە بە كاك نێچیروان و نە بە كاك بەرهەمیش بەتەنها چارەسەر ناكرێت، ئەوە داودەستگای حكوومەتە كە دەبێت كاری خۆی بكات، خۆ كەس لە مردن بێ بەری نییە ئەگەر خوانەخواستە ئەو دوو زاتە شتێكیان لێبێت، خۆ نابێت كورد دەستەوئەژنۆ لێی دابنیشیت. باشە كاك نێچیروان و دوكتۆ بەرهەم كاری باشیان كردووە، ئەی ئەگەر سبەینێ خەڵكانێكی دیكە هاتنە سەر حكوم بە دەنگدان و ئەم رەوشە هەروا بەردەوام بێت ئەوكاتە چی بكەین؟ تەنها ڕێگا چارە ئەوەیە كە هەرچی زووترە دەست بكرێت بە چاكسازی سیاسی و ئابووری و فەرهەنگی لە كوردستاندا، دەبێت هیچ حیزب و لایەنێك هێزی چەكداری نەمێنێت و هەر سەرۆكوەزیرێك بێتە سەر حكوم لە كوردستاندا دەبێت سووپا و پۆلیس گوێرایەڵی بكەن لە زاخۆە تا خانەقین و هەر شوێنێك كە كوردستانە و دەبێت ماڵ و حاڵی خەڵك بەبێ جیاوازی بپارێزرێت. ‌دەبێت حیزب و حكوومەت وەكو دین و دەوڵەت لەیەكتر جیابكرێنەوە. بیست ساڵە خەڵكانێك كە هیچ بەرژەوەندی شەخسیان نییە داوا لە سەركردە كوردەكان و پارت و رێكخراوەكان دەكەن و لێیان دەپاڕێنەوە ئەم هەلە لەدەست كورد مەچوێنن، مەهێڵن ئەم بەلەمە كونكونەمان زیاتر پەرێشان بێت، ئێمە لە دەریایەكداین نەك كەس بەهانامانەوە نایەت بەڵكو لە چوارلاوە تۆپمان تێدەگرن و دەیانەوێت نەغرۆ بین، نە پارە و نە مستەشارە ماستاوچیەكانی خۆمان و بیانی رزگارمان ناكەن. بەرێزینە لەو خەوە قورسە رابن، خۆشەویستی گەل سەرتۆپكی هەموو جوانییەكانە، نە شێخ سەعدی و نە سەید رەزا و نە پێشەوا قازی محەمەد ، فلسێكیان لەگەڵ خۆیان نەبردەوە ژێر گڵەوە وهەرنەشیان بوو، بەڵام مێژوویەكیان بۆخۆیان تۆمار كرد كە كورد شانازیی پێوە دەكات، ئێستا هەندێك چاوچنۆك و پولەكی خەریكە ئەو مێژووەیش لەكەدار دەكەن، ئەوە نییە گەنجی كورد لە نەزانییەوە بێت یان توڕەبوونەوە خەریكە هەموو پیرۆزیەكان دەخەنە ژێر پێوە، دەبا هەموومان بپرسین و بەدوای وەڵامەكەیدا بگەڕێن، نەك هەر هەموومان نقورچك لەیەكتری بگرین!‌

http://www.rumal.net/brge.php?dimane=dreje&jmare=109#amaje

2011-03-06T07:00:00.000-08:00

له‌گه‌ڵ ڕۆژنامه‌ی ڕووماڵێشدا

http://en.calameo.com/read/000482466fea8e28d9f4d?mode=embed

http://www.rumal.net/

2011-03-02T13:25:00.001-08:00

له‌ رۆژنامه‌ی میدیایی 1-3 پرسیاری ئه‌م هه‌فته‌یه‌ ئاراسته‌ی من کراوه‌، بۆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی

پرسیاری هه‌ڵۆ مه‌رگه‌یی له‌ لاپه‌ره‌ 6 دا، وه‌ڵامه‌که‌ بخوێنه‌ره‌وه

‌http://www.yndk.com/

2011-02-26T14:14:00.000-08:00

گەنجینەی ئەدەبی نەبینراو‌

كاوە ئەمین

رووداو -سوێد

ئێوارەی 8/2/2011، لە كتێبخانەی گشتی شاری ئۆپسالا، كتێبێك بە ناوی (گەنجینەی ئەدەبی شاراوە) كە ماوەی پێنج ساڵە، رۆژنامەنووس و نووسەری سوێدی، ئانا فرانكلین و شاعیر رەزا رەزوانی كە بە ئەسڵ ئێرانییە، پێوەی خەریكبوون، لە ئاهەنگێكدا بە خوێنەری سوێدی زمان ناسێنرا.

كتێبەكە باسی ژیانی حەوت نووسەری بیانی دەكات كە لە ئۆپسالا و دەوروبەری دەژین و بەرهەمەكانیان بە زمانی زگماكی خۆیان دەنووسن، هەربۆیە وەك ئامادەكارانی ئەو كتێبە دەڵێن: “ئەو نووسەرانە، گەنجینەیەكی ئەدەبین، بەڵام بەهۆی ئەوەی كە بە زمانی سوێدی نانووسن، خوێنەری سوێدی ئاشنایەتی لەگەڵ بەرهەمەكانیان نییە. ئەوە لە كاتێكدایە كە بەرهەمی هەندێك لەو نووسەرانە كراونەتە سوێدی، بەڵام بەهۆی ئەوەی كە رەگوریشەی بەشێكی زۆری ئەو نووسەرە بیانیانەی خەڵكی دەرەوەی سنوورەكانی ئەورپان، وەك پێویست لاپەرەی فەرهەنگی رۆژنامەكان گرنگی بە بەرهەمەكانیان نادەن، هەروەك دەبینین، ژمارەیەكی زۆر كەم لە نووسەرانی رۆژهەڵاتی و ئەفریقی خەڵاتی ئەدەبی نۆبێڵیان پێ رەوا بینراوە”.

ئەو حەوت نووسەرەش بریتیبوون لە: رۆسیلیۆ لیۆناردۆ، نوێ هێلگا، رەزوان مورتەزا، كۆستاس كۆكۆلیۆس، ئاك وێساپەر و هەردوو نووسەری كورد فەرهاد شاكەلی و رەفیق سابیر.

لە ئێوارە كۆڕەكەدا، وێنەی هەریەك لەو نووسەرانەی لە كتێبەكەدا باسی ژیانیان كراوە و بەشێكی كەم وەك نموونەیەك لە نووسینەكانیان كە وەرگێردراوەتە سەر زمانی سوێدی لە پیشانگایەكدا نیشاندران. وێنەكان لەلایەن تەیمور زەرێی ئێرانییەوە گیراون. هەروەها چەند وێنەیەكی وێنەكێشی نەرویجی سسیل ستانگیس نیشاندران كە وێنەی گوڵە قەدەخەكراوەكانی كوردستانی كێشاوە.

گوڵە كوردییە

قەدەخەكراوەكانیش نمایشكران

بەسەرهاتی گوڵەقەدەخەكراوەكان بەسەرهاتێكی درێژەو پەیوەندی بە نووسەر و بۆتانیستی سوێدی یوهان فرۆدینەوە هەیە كە لەساڵی 1930 دا سەردانی باكووری كوردستان دەكات و وێنەی ئەو گوڵانە دەكێشێ كە تایبەتمەندێتی كوردیان هەیە. نووسەر ناوی هەموو گوڵەكانی بەلاتینی لەگەڵ ناوە كوردییەكانیدا نووسیوە و لە كتێبێكدا چاپیكردوون وەكو كوردیكۆم و كوردیكا و.. بەوشێوەیە ناوی گوڵە كوردییەكان لە جیهاندا بڵاوبوونەوە، بەڵام لەبەرئەوەی ناوەكانیان بە كوردیش نووسراون لەلایەن دەوڵەتی توركیاوە دژایەتیكرا، ئەوەیش وەك دژایەتی فەرهەنگ و زمانی كوردی لەلایەن نووسەران و بۆتانیستەكانەوە لێكدرایەوە.

وێنەكێشی نەرویجی سیسسیل دەربارەی پێشانگای گوڵەقەدەخەكراوەكان و دیوانێكی رەفیق سابیر كە بە زمانی سوێدی بڵاوكرایەوەو لەلایەن گۆران مەریوانیەوە بەناوی (وەرزی سەهۆڵبەندانەوە) وەرگێردراوەتە سەر زمانی سوێدی و هەندێك لەو وێنانەی گوڵە قەدەخەكراوەكانیشی تێدا بڵاوكراوەتەوە، بە (رووداو)ی گوت: “گوڵە قەدەخەكراوەكان و شیعرەكانی رەفیق سابیر وەك نموونەیەكی ئەدەبی و شاعیرخۆیشی پەیوەندییەكانیان لەوەدایە كە هەروەك گوڵە كوردییەكان قەدەخەكراون لە توركیا، شیعرەكانی رەفیق سابیر و خۆیشی وەك شاعیرێك لە عێراق قەدەخەبوون.”

رەزا رەزڤانی دوای ئەوەی بەكورتی باسی ژیانی شاعیر فەرهاد شاكەلی دەكات بە ناونیشانی (كوردستان لە دڵمدا)، بەنێو ژیانی ئەدەبی فەرهاد شاكەلیدا شۆردەبێتەوە لە گوندی شاكەلەوە هەتا ئاوارەبوون بەرەو سووریا و تێكەڵبوون لەگەڵ سیاسییەكانی ئەوسەردەمە بەتایبەتی كۆمەڵەی رەنجدەرانی كوردستان، دەنووسێت: “لە سووریا ئەو تەنها نییە. هەموو رێكخراوە ئۆپۆزیسیۆنەكان لەوێ نوێنەرایەتییان هەیە. جەلال تاڵەبانی كە زۆر دواتر، دوای رووخانی سەددام دەبێتە سەرۆك كۆماری عێراق، ئەوكات لە سووریا دەبێ. كاتێك شاكەلی دەگاتە سووریا، تاڵەبانی تازە یەكێتی نیشتیمانی كوردستانی دامەزراندووە كە وەك بەرەیەك وابوو بۆ هەمووان، بەبێ گوێدانە بیروباوەڕی جودا، شاكەلیش دەیەوێ خەباتی سیاسی خۆی درێژە پێبدات. شاكەلی زیاتر وەك سەركردەیەك پێشوازی لێدەكرێت، بەڵام لەنێوان ساڵی 1975 – 1976 دا و خەبات لە تاراوگە، دەگاتە بڕوایەك كە بۆ هەمیشە بیروڕاكانی لەسەر سیاسەت بگۆڕێ و بەیەكجاری ماڵئاوایی لە سیاسەت دەكات و بۆ هەمیشە روو لە دنیای ئەدەب بەگشتی و شیعر بەتایبەتی دەكات، ئیتر هەموو ژیانی خۆی بۆ ئەدەب و دنیای شیعر تەرخاندەكات.”

دەربارەی رەفیق سابیر، ئانا فرانكلینك بەشێوەیەكی رۆژنامەنووسی و فەرهەنگی، دەچێتە ناو كەسایەتی شاعیر و وردەكاریەكانی ژیانیەوە، لە شێوەی قاوەخواردنەوەوە هەتا دەگاتە شێوەی جل لەبەركردن و كڵاوەكەی سەری كە بەشێوەیەك چێ گیڤار بەبیر ئانا دەهێنێتەوە تاوەكو دەگاتە سەر شیعر و منداڵی لە قەڵادزێ و گەڕانەوە بۆ كوردستان و دامەزراندنی سەنتەری كوردۆلۆگی و پاشان دەنووسێت: “رەفیق سابیر تەماشایەكی كردم و گوتی:مرۆڤ دەبێت ریالیست (واقعبین) بێت، تێبگات كە تەمەنێكی سنوورداری هەیە، ژیان هێندە درێژ نییە تاوەكو بەشی هەموو شتێك بكات و مرۆڤ بەئامانجەكانی بگات، یانیش ئەو خەوانەی كە لەسەردەمی لاوێتیدا دەیانبینێ، بتوانێت بەدییانبێنێ.”

یەكێك لەو نووسەرانەی كە لەو كتێبەدا باسی ژیانی كراوەو ماوەی چەند ساڵێك دراوسێم بووە لە سوێد، منیش وەك سوێدییەكان هەستم نەكرد كە گەنجینەیەكی ئەدەبی لە نزیكمەوەیە و نەمتوانی بەدنیا ئەدەبییەكەی ئاشنا بببم، ئەویش نووسەری بەرەچەڵەك یۆنانی، كۆستاس كۆكولیسە. ئەو لە چەند دێرێكدا باسی خۆشەویستی و سەردەمی هەرزەكاری خۆی دەكات كە زۆر لە خۆشەویستی نێوان كوڕان و كچانی كوردی پێش نەوەتەكان دەچێ:”دوای كچێك دەكەوێت كە كەمێك لە خۆی گەورەترە، بەڵام ماوەیەكی پێدەچێ تاوەكو غیرەتی ئەوە پەیدا بكات پێی بڵێ كە شتێك لەناخیدا بەرەو ئەوی رادەكێشێ، بەڵام نازانێ ئەو شتە چییە. دوای ئەوەی كە كچەكە بەوردی سەرنجی دەدات، پێیدەڵێ:تۆیەكی وا بچكۆلانە! من چیم لە تۆ داوە؟”.

كۆستاس، خاوەنی بەهرەیەكی ئەدەبی جوانە و زۆر شیعری ناسكی نووسیون كە خۆشەویستی، سەردەمی دیكتاتۆری یۆنان و تەنهایی سوێد، پشكی شێریان لە شیعرەكانیدا بەركەوتووە.

ئانا فرانكلین، سەبارەت بە هەڵبژاردنی دوو نووسەری كورد بۆ پرۆژەكەیان، بە (رووداو)ی راگەیاند “ جگە لەوەی كە ئەو دوو نووسەرە كوردە خاوەنی دنیایەكی ئەدەبی دەوڵەمەندن، چەند نووسەرێكی بیانی كە گوڵبژێرمان كردن بە بەهانەی جۆراوجۆرەوە ئامادە نەبوون بەشداری بكەن، بۆیە ئەو دوو شاعیرە كوردەمان هەڵبژارد، كە لە دواییدا بۆمان دەركەوت لەو گەنجینە شاراوانەن، كاركردنیش لەگەڵیاندا پەنجەرەیەكی نوێی بەروودا كردینەوە”.

2011-02-21T01:51:00.000-08:00

چاکسازی ئارامی کوردستان ده‌پارێزێ

کاوه‌ ئه‌مین

ئه‌م وتاره‌ له‌ رۆژنامه‌ی (رووداو)ی ئه‌مرۆ، 21 – 2 – 2011 دا، بڵاوکراوه‌ته‌وه‌

ئه‌و گۆرانکاریانه‌ی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌راست و باکووری ئه‌فریقا که‌ له‌ توونسه‌وه‌ ده‌ستی پێکرد و چه‌ندین وڵاتی گرتۆته‌وه‌ ناویان لێناوه‌ "شۆڕشی سپی"، مه‌به‌ست له‌ شۆرشێکه‌ که‌ خوێنی تێدا نه‌رژێت، ئه‌گه‌رچی ده‌یان که‌سیش بوون به‌ قووربانی به‌داخه‌وه‌. گۆرانکاریه‌کان هه‌رچۆنێک بن کاریگه‌ریان به‌سه‌ر ته‌واوی ناوچه‌که‌وه‌ ده‌بێت و سه‌رده‌مێکی نوێ ده‌ستی پێکردووه‌. من پێشتر له‌ وتارێکدا باسی ئه‌وه‌م کردبوو که‌ ناکرێت کوردستان به‌و وڵاتانه‌ بچوێنین، چونکه‌ گه‌وره‌ترین جیاوازی نێوان ئه‌وان و کوردستان ئه‌وه‌یه‌ که‌ ئه‌وان خاوه‌نی کیانی سه‌ربه‌خۆن، کاتێک دیکتاتۆرێکی وه‌کو حوسنی موباره‌ک که‌ سی ساڵه‌ حکوم ده‌کات و تادوا چرکه‌ساتیش پێی وایه‌ یانیش داوده‌ستگه‌ گه‌نده‌ڵ و ماستاوچییه‌کانی ده‌وروبه‌ری وایان تێگه‌یاندبوو که‌ خه‌ڵک به‌دڵ و به‌گیان له‌گه‌ڵیدان، به‌ڵام کاتێک به‌خۆیی زانی تازه‌ کار له‌کارترازابوو، ته‌نها جیاوزایه‌کی نێوان ئه‌و و چاوچیسکۆی رۆمانیا ئه‌وه‌ بوو که‌ حوسنی نه‌چووه‌ به‌رده‌می خه‌ڵکی راپه‌ریووی گۆره‌پانی ته‌حریر، که‌چی چاوچیسکۆ وای ده‌زانی خه‌ڵک گوڵبارانی ده‌که‌ن تا کاتێكی زانی خۆی و ژنه‌که‌یان له‌نێوبرد.

حکوومه‌تی هه‌رێمی کوردستان، ده‌سته‌ڵاتێکی دیکتاتۆری نییه‌ و به‌ده‌نگی خه‌ڵک هاتۆته‌ سه‌رحکوم، راسته‌ هه‌روه‌ها مه‌سعوود بارزانیش به‌ده‌نگی خه‌ڵک بووته‌ سه‌رۆکی هه‌رێم. به‌ڵام ئه‌وه‌ی که‌ لای که‌س شاراوه‌ نییه‌ و مه‌ته‌ڵێک نییه‌ هه‌ڵنه‌هێنرێت ئه‌وه‌یه‌ که‌ له‌ منداڵێکی ده‌ ساڵییه‌وه‌ هه‌تا لووتکه‌ی هه‌ره‌می هه‌رێم، باسی گه‌نده‌ڵی ده‌که‌ن، گه‌نده‌ڵییه‌ک که‌ وه‌کو خۆره‌ چۆته‌ ناو جومگه‌کانی هه‌یکه‌لی حکوومه‌ته‌وه‌، ئه‌وه‌یه‌ گه‌وره‌ترین هه‌ره‌شه‌ له‌سه‌ر ده‌سته‌ڵاتی کوردی نه‌ک ده‌وره‌به‌ر و خۆپیشاندان که‌ مافێکی سروشتی و سه‌ره‌تاییه‌ له‌ سیستێمی دیموکراتیدا.

به‌ڵام به‌ڕاستی ئه‌و ڕه‌وشه‌ نائارامه‌ی چه‌ند رۆژێکه‌ سلێمانی تێکه‌وتووه‌، جێگه‌ی هه‌ڵوێسته‌ له‌سه‌رکردنێکی گه‌وره‌یه‌. رۆژی 17 شوبات رووداوێک له‌ سلێمانی روویدا که‌ وه‌ک شه‌ڕی به‌رده‌رکی سه‌را ده‌چێته‌ مێژووه‌، به‌ڵام جیاوازیه‌که‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ ئه‌ویان بۆ رزگاری بوو له‌ده‌ست ودوژمن به‌ڵام ئه‌میان بۆ هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ و سووککردنی ده‌سته‌ڵاتێکی خۆماڵی نه‌ک ته‌نها له‌به‌رچاوی خۆمان به‌ڵکو له‌به‌رچاوی دنیایش. کاتێک ڕێکخراوێک میتینگێک بکات بۆ پشتیوانی له‌ گه‌لانی میسر و توونس که‌ هه‌قێکی دیموکراتی خۆیانه‌، به‌ڵام هه‌قێکی دیموکراتی خه‌ڵکانی دیکه‌یشه‌ لیێان بپرسن، براییه‌نه‌، که‌ ده‌ڵیم برایینه‌ چونکه‌ تاکه‌ ژنێک له‌و خۆپیشاندانه‌دا نه‌بوو که‌ دوای میتینگه‌ دروست بوو، ته‌واو "پیاوانه‌" بوو. رووخاندنی رژێمێکی دیکتاتۆری به‌هیوای هێنانی رژێمێکی دیموکراتی له‌هه‌ر وڵاتێکدا، جێگای دڵخۆشییه‌. به‌ڵام ئه‌وه‌یشمان له‌بیر نه‌چێت هه‌ر ئه‌و میسریانه‌ بوون که‌ کچانی ئه‌نفالیان له‌ براعه‌ره‌به‌ به‌عسیه‌کانیان ده‌کڕی و له‌ مه‌لهاکانی میسردا کاریان پێ ده‌کردن؟ ئه‌رێ له‌کاتی ئه‌نفالدا کام میسری، توونسی، کوێتی یان له‌و په‌نجا وڵاته‌ موسڵمانه‌ کامیان دوو فرمێسکیان بۆ ئه‌نفاله‌کانی ئێمه‌ ڕشت؟ با ئه‌م قسانه‌یه‌ش ببه‌ینه‌ بیرکردنه‌وه‌ی ناسیۆنالیستی سه‌ره‌تاییانه‌ی ئێمه‌ومانان وه‌کو هه‌ندێک ده‌ڵێن. به‌ڵام ئه‌ی کاتێک خۆپیشاندانه‌که‌ له‌به‌ر ده‌رکی سه‌را کۆتاییان پێهات، بۆ کۆمه‌ڵێک خه‌ڵک درێژه‌یان پێداو و به‌ره‌وه‌ شه‌قامی سالم و لقی چواری پارتی رۆیشتن و که‌وتنه‌ به‌ردباران کردنی؟ دیاره‌ بۆ ئه‌وه‌ی نان وپیڤاز به‌قسه‌کانمه‌وه‌ نه‌خۆن، من هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ دژی ته‌قه‌کردن و وه‌ڵمدانه‌وه‌ی خۆپیشانده‌رانم لایه‌ن لقی چواره‌وه‌ و هه‌رچییان به‌سه‌ر بهاتایه‌ نه‌ده‌بوو ئه‌وه‌یان بکردایه‌. ئه‌ی خێره‌ له‌ هه‌ولێر، باره‌گای گۆران پاش چه‌ند کاژێرێک سوتێنرا؟ ئه‌و په‌رچه‌کرداره‌ به‌له‌زه‌ بۆ؟ بۆیه‌ ئه‌و داوایه‌ی نێچیروان بارزانی جێگری سه‌رۆکی پارتی، داوایه‌کی ره‌وایه‌ که‌ ده‌ڵێت ده‌بێت لێکۆڵینه‌وه‌ له‌ هه‌ردوو رووداوه‌که‌ بکرێت و ئاشکرا بکرێن، ده‌کرێت لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کی بێلایه‌نانه‌ی له‌وجۆره‌ گه‌ره‌نتی بێت بۆ دووباره‌ نه‌بوونه‌وه‌ی ئه‌و شتانه‌.

له‌یه‌که‌م ساتیشه‌وه‌، بزووتنه‌وه‌ی گۆران، به‌ئاشکرا وتیان که‌ هیچ په‌یوه‌ندیه‌کیان به‌و خۆپیشاندانه‌وه‌ نه‌بووه‌ و راستیش ده‌که‌ن، چونکه‌ ئه‌وان له‌ کاتی هه‌ڵبژاردنه‌کانی ساڵی رابردوودا به‌ ئاشکرا خۆیان نیشاندا و هێزی خۆشیان تاقی کرده‌وه‌، بۆیه‌ گومان هه‌یه‌ که‌ چه‌ند که‌سێک له‌و خۆپیشندانه‌دا به‌ده‌ستێکی ده‌ره‌کی ئه‌و کاره‌یان کردبێت، ئینجا ئه‌گه‌ر سه‌ربه‌ حیزبه‌ جیاجیاکانیش بن. ئاخر خۆ ئێستا باشووری کوردستان تیژیه‌ له‌ سیخوری وڵاتانی ده‌وربه‌ر، له‌ هه‌مووی سه‌یرتر ئه‌وه‌یه‌ که‌ په‌یامنێرێکی ته‌له‌فزیۆنی سه‌حه‌ره‌ که‌ خۆی خه‌ڵکی باشووره‌ به‌شێوه‌یه‌کی وا حه‌ماسی هه‌واڵی خۆپیشاندانه‌که‌ی بڵاو ده‌کرده‌وه‌ وه‌کو ئه‌وه‌ی بۆ ته‌له‌فزیۆنێکی سوێدی قسه‌ بکات و ئێران به‌ شایه‌ن و ته‌راز ئازادی و مافی مرۆڤ دابه‌ش بکات به‌سه‌ر نه‌ته‌وه‌ی کورددا له‌ ئێران. حه‌یا قه‌تره‌یه‌که‌ که‌ تکا ده‌تکێت!

له‌وه‌یش سه‌یرتر، هه‌ندێک که‌س به‌ناوی هه‌موو کوردانی تاراوگه‌وه‌ که‌وتوونه‌ته‌ رێکخستنی خۆپیشاندان و ته‌نانه‌ت هه‌وڵدان بۆ گرتنی ئۆفیسی حکومه‌تی هه‌رێم له‌ به‌ریتانیا، ئه‌وه‌ له‌ کاتێکدایه‌ که‌ ده‌یان ساڵه‌ ئێران و تورکیا به‌به‌رده‌وامی باشووری کوردستان بۆردومان ده‌که‌ن، ژماره‌یه‌کی که‌م نه‌بێت که‌س له‌و خۆپیشاندانانه‌ی که‌ به‌دژی ئه‌و وڵاتانه‌ کراون به‌شداریان نه‌کردووه‌؟ ئه‌ی خێره‌ وا هه‌ستی نیشتیمانپه‌روه‌یتان بزواوه‌ و دوای یه‌ک رۆژ هه‌ڵده‌کوتنه‌ سه‌ر ئۆفیسیی حکومه‌تی هه‌رێم.

کورد ده‌ڵێت تا ساحه‌ب ماڵ دزی گرت، دز ساحه‌ب ماڵی گرت. باوکی جوانه‌مه‌رگ رێژوان وه‌کو ئه‌رکێکی نه‌ته‌وه‌یی و ئه‌خلاقی بانگی ئه‌وانه‌ ده‌کات که‌ ده‌یانه‌وێت کوردستان به‌ره‌ونائارامی به‌رن که‌ با به‌ناوی کوره‌که‌ی ئه‌وه‌وه‌ سیاسه‌ت نه‌که‌ن و ته‌نانه‌ت هێنده‌ جوامێره‌ ده‌ڵێت با خوێنی کوره‌که‌م ببێته‌ هه‌وێنی ئاشتی و ته‌بایی کورد، که‌چی خه‌ڵکانێک درێژه‌ به‌ توندوتیژه‌یه‌کان ده‌ده‌ن.

ئێستا که‌ ره‌وشه‌که‌ به‌و شێوه‌یه‌ ده‌بێت هه‌رچی زووتره‌ ئه‌وانه‌ی ره‌نگڕێژی سیاسه‌تی کوردی ده‌که‌ن جا چاک یان خراپ له‌ ده‌سته‌ڵات، و به‌ ئۆپۆزسیۆنه‌وه‌ دانیشن و هیچ شه‌رمیش نییه‌ با داوای لێبووردن له‌ خه‌ڵک بکه‌ن، با ده‌ست بکه‌ن به‌چاکسازی و گه‌رانه‌وه‌ی هه‌موو موڵکه‌کانی ده‌وڵه‌ت. چونکه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌وان چاکسازی بکه‌ن و ته‌بایی هه‌بێت و یه‌کسانی له‌نێو گه‌ل و ئه‌واندا هه‌بێت، هیچ ده‌ستێکی ده‌ره‌کی و زره‌کوردیش ناتوانێ زه‌فه‌ر به‌ ئارامی کوردستان به‌رێ. ده‌نا دره‌نگ یان زوو کوردیش ده‌بێت "شۆڕشی سپی" ده‌ستپێبکات. پێداهه‌ڵدان نییه‌ ئه‌گه‌ر بڵێم ئافه‌رین بۆ ئه‌وانه‌ی پاسۆکیان دامه‌زراند کاتێک له‌ ساڵی 1975، له‌ که‌رکووکه‌وه دروشمی "کوردستانێکی ئازاد - گه‌لێکی یه‌کسانیان" به‌رزکرده‌وه‌، ئاخر ئازادی و یه‌کسانی ئه‌و دوو هاوکیشه‌یه‌ن به‌بێ یه‌ک ناته‌وان، ئازادی بێ یه‌کسانی و به‌ختیاری گه‌ل، ئیفلیجه‌، باشترین نموونه‌یش توونس و میسره‌، ده‌نا ده‌بێت بپرسین بۆ گه‌لانی سوێد و نه‌رویچ لاسایی میسر ناکه‌نه‌وه‌ و پێویستیان به‌ ساحه‌ی ته‌حریر نییه. ‌

2011-02-15T01:28:00.000-08:00

پاڵ مەنێن، سەرەی هەمووتان دێت

لە ئاڤێستاکوردەوە وەرگیراوە

2011-02-14T12:38:00.000-08:00

ژیوار شێخولئیسلامی، ئەندامی گرووپی باڵوەشان: لەباشووری كوردستان تەنیا كوردایەتیم نەبینی

كاوە ئەمین

رووداو -سوێد

ژنە گۆرانیبێژی كوردی شاری سنە، ژیوار شێخولئیسلامی، گلەیی لە هەندێك لە هونەرمەندە ژنەكانی كورد هەیە و دەڵێت “كاتێك هەندێك گۆرانیبێژی ژنی كورد دەبینم شەرم لەوە دەكەم كە من خانمێكی كوردم، خەڵكەكە بەچاوی ئەوانەوە تەماشای ئێمەش دەكات”، ئەو پێیوایە ئەو ژنانە بوونەتە هۆی ئەوەی كە دایك و باوكان رێگە لە كچەكانیان بگرن كاری هونەری بكەن “دەڵێن دەچی دەبیە لۆتی”.

ژیوار، كە لەدایكبووی شاری سنەی رۆژهەڵاتی كوردستانە و ئێستا لە تاران دادەنیشێ، دامەزرێنەری گرووپی میوزیكی ژیوارەو ئەندامی گرووپی میوزیكی باڵوەشانە، كە گرووپێكی كوردی-فارسییە لە پێنج كەس پێكهاتووە (سێ ئافرەت و دوو پیاو).

گرووپی باڵوەشان، بەوە لە گرووپەكانی دیكە جیا دەكرێتەوە كە موزیكەكەیان تێكەڵاوێكە لە موزیكی ئاینی یارسانی، كوردی و فارسی. یارسانەكان كە پێكهاتەیەكی نەتەوەی كوردن، هەڵگری بیروباوەرێكی ئاینی تایبەت بەخۆیانن كە مێژوویەكی دێرینی هەیە. ئەو گرووپە لە كۆتایی رێبەندانی ئەمساڵ چەند كۆنسێرتێكیان لە بەلجیكا، ئەڵمانیا و سوێد ساز كرد. دوایین كۆنسێرتیان لە 30/1/2011 لەشاری ئۆپسالای سوێد سازكرد، كە لەسەر بانگهێشتی كۆمەڵەی یاری ئێرانی هاتبوون.

ژیوار شێخولئیسلامی، كە گۆرانبێژی گرووپەكەیە، دەڵێ ناوی گرووپی باڵوەشان واتای “راوەشاندن و جوڵاندندنی دەست لەكاتی هەڵپەركێدا”. ئەو گرووپە بەسەرپەرشتی كەینیان دامەزاروە، ئەو سەرپەرشتی كارە كوردییەكان دەكات.

ژیوار، 12 ساڵ بەر لە ئێستا گرووپێكی بەناوی ژیوار دامەزراندووە كە سەرجەم ئەندامەكانی كچن و دەڵێ “گرووپەكەمان لە تاران ناسراوە ، هەموو ئەوانەی كە موزیكی تێدا لێدەدەن، دەرچووی كۆلیژ و بەشی موزیكی زانستگەن”.

ژیوار چیرۆكی پەیوەندیكردنی بە گرووپی باڵوەشان دەگێڕێتەوەو دەڵێ “ كاتێك زانیم پێویستیان بە ئافرەتێكی گۆرانیبێژە پەیوەندیم پێوەكردن ، دوو خانمیشم لە گرووپی ژیوار لەگەڵ خۆم پێ ناساندن، ئەوەبوو ئەم گرووپەی باڵوەشانەمان دروستكرد”.

ژیوار خاوەن ستایلێكی تایبەتە لە گۆرانیگوتن، زۆربەی كات هۆرەی كوردی تێكەڵ بە گۆرانی فارسی دەكات “ئاوازەكان ئاغای كیانیان دایاندەنێ، ئەوانە مەقامگەلی تەمبووریان پێ ئێژن. وەك دەزانرێ لەناوچەی كرماشان و دەوربەری ئاهەنگی سیاچەمانەكان هەس، من خۆم ئەو جۆرە لاواندنەوەیە یانیش هۆرەیەم لەگەل ئاوازەكانی كیانیان تێكەڵكرد، كە لەگەڵ دەنگی مندا دەگونجێ. من وەكو ژنێكی كورد پێمخۆشە ئەم سەبكە بۆ خۆم و تایبەت بەخۆم بێت”.

نێوەڕۆكی گۆرانییەكانی باڵوەشان پتر عاریفانەن، ژیوار ئەوە پشتڕاستدەكاتەوەو دەڵێت “ئەوە تەمبووری سەمایە، تەمبووری زیكرە، رەنگە ئەمە شێویەكی تازە بێ، ئەوە موزیكی تایبەت بە ناوچەی كرماشان و دەوروبەریەتی. تێكەڵاوێكە لەهەموو مەقامەكان، بۆ شیعرە فارسیەكانیش شیعری حەزرەتی حافز و مەولانا هەڵدەبژێرین لەبەرئەوەی لەگەڵ ستایلی كارەكانمان دەگونجێ”.

لەگەڵ باسكردن لە ستایل و هۆنراوەو ئاوازی كارەكانی گرووپی باڵوەشان، ژیوار یەكسەر دەمی گلەیی دەكاتەوەو دەڵێت “بەداخەوە لە نێو كوردی ئێرانیشدا زۆر شتی دووپاتكراوەی موزیكی هەیە، یانیش لە عەرەبی و توركی كەڵك وەردەگیرێت، ئێستا رەسەنایەتی كوردی نابینم، بەداخەوە ئێمە ئێستا موزیكی كوردی ناژنەوین، یان عەرەبییە یانیش توركی”.

ئەو نەك تەنیا رەخنەی لە ئاوازی گۆرانییە كوردییەكانی ئەو رۆژگارە هەیە، بەڵكو رەخنە لە زۆر شتی دیكەش دەگرێ “رەسەنایەتی لەدەستچووە، تۆ بزانە جلی كوردی چی بەسەرهاتووە؟ من خۆم سەردانی باشووری كوردستانم كردووە تەنیا كوردایەتیم نەدی، نەجابەتی ژنی كورد بە جلەكانیەوەیەتی، ئێستا خۆمان دەمانەوێ فەرهەنگەكەمان لەبیر خۆمان بەرینەوە؟ چەند جوان دەبوو ئەگەر لە تەلەڤزیۆنە كوردییەكانەوە خانمان و پیاوان بە جلی كوردییەوە بەرنامەكانیان پێشكەش بكەن”.

كەمبوونەوەی لەبەركردنی جلوبەرگی كوردی لە باشووری كوردستان جێگەی رەخنەی زۆر لەو كوردانەیە كە لە پارچەكانی دیكەی وڵات و لەدەرەوەی وڵاتەوە دەگەڕێنەوە كوردستان، هەروەهاش زاڵبوونی ستایلی توركی و عەرەبی بەسەر گۆرانییەكانی نەوەی نوێی گۆرانیبێژاندا.

ژیوار پێیوایە نەمانی رەسانایەتی و فەرهەنگی كوردی بۆ ئەوانە دەگەڕێتەوە كە رەنگرێژی فەرهەنگی ئەو وڵاتە دەكەن و لێی بەرپرسن “ئەوان پێیانوایە ئەوە پێشكەوتنە، بەڵام ئەوە بەدبەختییە بۆ كورد، پێشكەوتن وا نییە. پێشكەوتن بە زمانی خۆمان و جلوبەرگی خۆمانەوە دەكرێت، پێشكەوتن بە پێناسەی نەتەوەییمانەوە دەكرێت”.

ئەو گۆرانیبێژە رەخنە لە هەندێك گۆرانیبێژی ژنی كورد دەگرێ و دەڵێت “كە هەندێكیان دەبینم شەرم لەوە دەكەم من خانمێكی كوردم، خەڵكەكە بەچاوی ئەوانەوە تەماشای ئێمەش دەكات”، هەروەها دەڵێت “بەداخەوە ئێستا بەهۆی هەندێك كەسەوە هونەر سووك كراوە و خراپبووە، بۆیە هەندێك دایك و باوك كە ئەو شتانە دەبینین، رێگە لە كچەكانیان دەگرن كاری هونەری بكەن. دەڵێن دەچی دەبییە لۆتی”. ژیوار رووی گلەیی لە باشووری كوردستان دەكاتەوە و دەڵێت “ئێستا لە باشوور چەند تەلەڤزیۆنێكی كوردی پەیدابوون كە هانی خەڵك دەدەن بۆ فەرهەنگی بێگانە”.

ژیوار نەیشاردەوە كە باوكی سەرەتا حەزی نەكردووە ئەو ببێتە گۆرانیبێژ “باوكم دەروێشە، پێیدەگوتم كچم گۆرانی مەڵێ، گۆرانی كاری پیاوانە، كاتێك باوكم زانی من دەمەوێ هونەر بئافرێنم كۆڵیداو، ئێستا شانازیم پێوە دەكات، چونكە تێگەیشت من لەبەرخاتری هونەر گۆرانی دەڵێم و بۆ خۆدەرخستن نایكەم”

ئەوەی تێبینی دەكرێ، زۆربەی گۆرانیبێژە بەنێوبانگەكان و ئاوازدانەرانی كوردی رۆژهەڵاتی كوردستان خەڵكی سنەن؟ ژیوار شێخولئیسلامی وەڵامدەداتەوەو هۆكارەكە رووندەكاتەوە “شاری سنە خاوەن فەرهەنگێكی دەوڵەمەندە و لە هەرچوار لایەوە فەرهەنگی جۆراوجۆری كوردی دەوریانداوە، ئەو شێوەزارەی لە سنە قسەی پیدەكرێت، بەشێوەیەكە كە بەئاسانی دەتوانین گۆرانی ناوچەكانی دیكەی پێ بڵێینەوە و بە كورمانجیشەوە”.

ژیوار باس لەوە دەكات كە موزیكی كوردی و شاری سنە بەڕادەیەك لە ئێران كاریگەرن كە كاریگەریان لەسەر مۆزیكی فارسیش داناوە “موزیكی كوردی ریتمێكی تایبەت بەخۆی هەیە، كاتێك كۆنسێرتێك لە تاران دەكرێت، فارسەكانیش بە كوردی گۆرانی دەڵێن، زیاتریش گۆرانیەكانی ناوچەی سنە هەڵدەبژێرێن”.

ژیوار كە سەردانی باشووری كوردستانی كردووەو چووەتە سەردانی مامۆستا باكووری، دەڵێت “بەداخەوە موزیكزانەكانی كورد لەوێ زۆربەیان كاری توركی و عەرەبی دەكەن، لە ئێران بە پێچەوانەوەیە، فارسەكان زیاتر كەڵك لە موزیكی كوردی وەردەگرن”. ژیوار كە زۆر لە پەیڕەوكردنی ستایلی بیانی بێزاربووە لەلایەن گۆرانیبێژانی ئێستای كورد ، پێی سەیرە خەڵك قەدری چاوەشەكان ناگرێ “لەناو ئێمەدا قەدری چاوەشەكان ناگیرێت و پێیاندەڵێن لۆتی. ئەگەر ئەو چاوەشانە نەبن، موزیكی كوردیش دەفەوتێ”.

ئەو كچە گۆرانیبێژە هەرچەندە خاوەنی چەندین بەرهەم و كۆنسێرتە،بەڵام كارەكانی زۆر كەم بڵاوبوونەتەوە، لەو بارەوە دەڵێ “لەبەرئەوەی ئەلبووم دەركردن پارەو سپۆنسێری دەوێت، بۆیە وەك سیدی بەرهەممان زۆر نییە. هەندێك لایەن هەن دەیانەوێ ئەوەی ئەوان دەیانەوێت بیكەم، بەڵام من رازی نەبووم و نابم ، هونەرەكەی خۆم دەبێت بەگوێرەی دڵی خۆم بێت و كوردانە بێت”.

http://rudaw.net/kurdish/index.php/huner/4921.html

2011-02-11T13:18:00.000-08:00

مامۆستا شێخ عیزه‌دینی حوسێنی چووه‌ به‌ر دلۆڤانیا خودێ

مامۆستا شێخ عیزه‌دینی حوسێنی، که‌سایه‌تی سیاسی و ئاینی ناسراوی کوردستان، پاش مانگێک له‌ نه‌خۆشخانه‌، به‌ نه‌خۆشیه‌کی کتوپڕه کۆچی دوایی کرد. به‌و بۆنه‌ خه‌مناکه‌وه‌ پرسه‌ و سه‌رخۆشی خۆم ئاراسته‌ی بنه‌ماڵه‌ و که‌سووکاری خوالێخۆشبوو ده‌که‌م.

کاوه‌ ئه‌مین - ئۆپسالا، سوێد

هاوینی پار گفتوگۆیه‌کی دوورودرێژم له‌گه‌ڵ مامۆستا سێخ عیزده‌ینی حوسێنی کورد و له‌ رۆژنامه‌ی رووداو دا بڵاو کرایه‌وه‌. له‌و لینکه‌ی خواره‌وه‌دا ده‌کرێت گفتوگۆکه‌ بخوێندرێته‌وه‌:

http://welat.blogspot.com/2010/08/blog-post.html

‌

2011-02-09T02:45:00.000-08:00